रामायण 2.87 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 87→

[rm-2-87] • 27 श्लोकाः

तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः। अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः संप्रदुद्रुवुः।

tayā mahatyā yāyinyā dhvajinyā vanavāsinaḥ. arditā yūthapā mattāḥ sayūthāḥ saṃpradudruvuḥ.

ऋक्षाः पृषतसंघाश् च रुरवश् च समन्ततः। दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्व् अपि नदीषु च।

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṃghāś ca ruravaś ca samantataḥ. dṛśyante vanarājīṣu giriṣv api nadīṣu ca.

स संप्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः। वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया।

sa saṃpratasthe dharmātmā prīto daśarathātmajaḥ. vṛto mahatyā nādinyā senayā caturaṅgayā.

सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः। महीं संछादयाम् आस प्रावृषि द्याम् इवाम्बुदः।

sāgaraughanibhā senā bharatasya mahātmanaḥ. mahīṃ saṃchādayām āsa prāvṛṣi dyām ivāmbudaḥ.

तुरंगौघैर् अवतता वारणैश् च महाजवैः। अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन् काले बभूव भूः।

turaṃgaughair avatatā vāraṇaiś ca mahājavaiḥ. anālakṣyā ciraṃ kālaṃ tasmin kāle babhūva bhūḥ.

स यात्वा दूरम् अध्वानं सुपरिश्रान्त वाहनः। उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्।

sa yātvā dūram adhvānaṃ supariśrānta vāhanaḥ. uvāca bharataḥ śrīmān vasiṣṭhaṃ mantriṇāṃ varam.

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया। व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यम् अब्रवीत्।

yādṛśaṃ lakṣyate rūpaṃ yathā caiva śrutaṃ mayā. vyaktaṃ prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yam abravīt.

अयं गिरिश् चित्रकूटस् तथा मन्दाकिनी नदी। एतत् प्रकाशते दूरान् नीलमेघनिभं वनम्।

ayaṃ giriś citrakūṭas tathā mandākinī nadī. etat prakāśate dūrān nīlameghanibhaṃ vanam.

गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य संप्रति। वारणैर् अवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः।

gireḥ sānūni ramyāṇi citrakūṭasya saṃprati. vāraṇair avamṛdyante māmakaiḥ parvatopamaiḥ.

मुञ्चन्ति कुसुमान्य् एते नगाः पर्वतसानुषु। नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः।

muñcanti kusumāny ete nagāḥ parvatasānuṣu. nīlā ivātapāpāye toyaṃ toyadharā ghanāḥ.

किन्नराचरितोद्देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम्। हयैः समन्ताद् आकीर्णं मकरैर् इव सागरम्।

kinnarācaritoddeśaṃ paśya śatrughna parvatam. hayaiḥ samantād ākīrṇaṃ makarair iva sāgaram.

एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः। वायुप्रविद्धाः शरदि मेघराज्य इवाम्बरे।

ete mṛgagaṇā bhānti śīghravegāḥ pracoditāḥ. vāyupraviddhāḥ śaradi megharājya ivāmbare.

कुर्वन्ति कुसुमापीडाञ् शिरःसु सुरभीन् अमी। मेघप्रकाशैः फलकैर् दाक्षिणात्या यथा नराः।

kurvanti kusumāpīḍāñ śiraḥsu surabhīn amī. meghaprakāśaiḥ phalakair dākṣiṇātyā yathā narāḥ.

निष्कूजम् इव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम्। अयोध्येव जनाकीर्णा संप्रति प्रतिभाति मा।

niṣkūjam iva bhūtvedaṃ vanaṃ ghorapradarśanam. ayodhyeva janākīrṇā saṃprati pratibhāti mā.

खुरैर् उदीरितो रेणुर् दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति। तं वहत्य् अनिलः शीघ्रं कुर्वन्न् इव मम प्रियम्।

khurair udīrito reṇur divaṃ pracchādya tiṣṭhati. taṃ vahaty anilaḥ śīghraṃ kurvann iva mama priyam.

स्यन्दनांस् तुरगोपेतान् सूतमुख्यैर् अधिष्ठितान्। एतान् संपततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने।

syandanāṃs turagopetān sūtamukhyair adhiṣṭhitān. etān saṃpatataḥ śīghraṃ paśya śatrughna kānane.

एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान्। एतम् आविशतः शैलम् अधिवासं पतत्रिणाम्।

etān vitrāsitān paśya barhiṇaḥ priyadarśanān. etam āviśataḥ śailam adhivāsaṃ patatriṇām.

अतिमात्रम् अयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा। तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा।

atimātram ayaṃ deśo manojñaḥ pratibhāti mā. tāpasānāṃ nivāso 'yaṃ vyaktaṃ svargapatho yathā.

मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने। मनोज्ञ रूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैर् इव चित्रितः।

mṛgā mṛgībhiḥ sahitā bahavaḥ pṛṣatā vane. manojña rūpā lakṣyante kusumair iva citritaḥ.

साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च काननम्। यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ।

sādhu sainyāḥ pratiṣṭhantāṃ vicinvantu ca kānanam. yathā tau puruṣavyāghrau dṛśyete rāmalakṣmaṇau.

भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः। विविशुस् तद् वनं शूरा धूमं च ददृशुस् ततः।

bharatasya vacaḥ śrutvā puruṣāḥ śastrapāṇayaḥ. viviśus tad vanaṃ śūrā dhūmaṃ ca dadṛśus tataḥ.

ते समालोक्य धूमाग्रम् ऊचुर् भरतम् आगताः। नामनुष्ये भवत्य् अग्निर् व्यक्तम् अत्रैव राघवौ।

te samālokya dhūmāgram ūcur bharatam āgatāḥ. nāmanuṣye bhavaty agnir vyaktam atraiva rāghavau.

अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परंतपौ। अन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तम् अत्र तपस्विनः।

atha nātra naravyāghrau rājaputrau paraṃtapau. anye rāmopamāḥ santi vyaktam atra tapasvinaḥ.

तच् छ्रुत्वा भरतस् तेषां वचनं साधु संमतम्। सैन्यान् उवाच सर्वांस् तान् अमित्रबलमर्दनः।

tac chrutvā bharatas teṣāṃ vacanaṃ sādhu saṃmatam. sainyān uvāca sarvāṃs tān amitrabalamardanaḥ.

यत् ता भवन्तस् तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यम् अग्रतः। अहम् एव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुर् एव च।

yat tā bhavantas tiṣṭhantu neto gantavyam agrataḥ. aham eva gamiṣyāmi sumantro gurur eva ca.

एवम् उक्तास् ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः। भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधत्।

evam uktās tataḥ sarve tatra tasthuḥ samantataḥ. bharato yatra dhūmāgraṃ tatra dṛṣṭiṃ samādadhat.

व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर् निरीक्षमाणापि च धूमम् अग्रतः। बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा।

vyavasthitā yā bharatena sā camūr nirīkṣamāṇāpi ca dhūmam agrataḥ. babhūva hṛṣṭā nacireṇa jānatī priyasya rāmasya samāgamaṃ tadā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...