रामायण 2.84 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 84→

[rm-2-84] • 22 श्लोकाः

भरद्वाजाश्रमं दृष्ट्वा क्रोशाद् एव नरर्षभः। बलं सर्वम् अवस्थाप्य जगाम सह मन्त्रिभिः।

bharadvājāśramaṃ dṛṣṭvā krośād eva nararṣabhaḥ. balaṃ sarvam avasthāpya jagāma saha mantribhiḥ.

पद्भ्याम् एव हि धर्मज्ञो न्यस्तशस्त्रपरिच्छदः। वसानो वाससी क्षौमे पुरोधाय पुरोहितम्।

padbhyām eva hi dharmajño nyastaśastraparicchadaḥ. vasāno vāsasī kṣaume purodhāya purohitam.

ततः संदर्शने तस्य भरद्वाजस्य राघवः। मन्त्रिणस् तान् अवस्थाप्य जगामानु पुरोहितम्।

tataḥ saṃdarśane tasya bharadvājasya rāghavaḥ. mantriṇas tān avasthāpya jagāmānu purohitam.

वसिष्ठम् अथ दृष्ट्वैव भरद्वाजो महातपाः। संचचालासनात् तूर्णं शिष्यान् अर्घ्यम् इति ब्रुवन्।

vasiṣṭham atha dṛṣṭvaiva bharadvājo mahātapāḥ. saṃcacālāsanāt tūrṇaṃ śiṣyān arghyam iti bruvan.

समागम्य वसिष्ठेन भरतेनाभिवादितः। अबुध्यत महातेजाः सुतं दशरथस्य तम्।

samāgamya vasiṣṭhena bharatenābhivāditaḥ. abudhyata mahātejāḥ sutaṃ daśarathasya tam.

ताभ्याम् अर्घ्यं च पाद्यं च दत्त्वा पश्चात् फलानि च। आनुपूर्व्याच् च धर्मज्ञः पप्रच्छ कुशलं कुले।

tābhyām arghyaṃ ca pādyaṃ ca dattvā paścāt phalāni ca. ānupūrvyāc ca dharmajñaḥ papraccha kuśalaṃ kule.

अयोध्यायां बले कोशे मित्रेष्व् अपि च मन्त्रिषु। जानन् दशरथं वृत्तं न राजानम् उदाहरत्।

ayodhyāyāṃ bale kośe mitreṣv api ca mantriṣu. jānan daśarathaṃ vṛttaṃ na rājānam udāharat.

वसिष्ठो भरतश् चैनं पप्रच्छतुर् अनामयम्। शरीरे ऽग्निषु वृक्षेषु शिष्येषु मृगपक्षिषु।

vasiṣṭho bharataś cainaṃ papracchatur anāmayam. śarīre 'gniṣu vṛkṣeṣu śiṣyeṣu mṛgapakṣiṣu.

तथेति च प्रतिज्ञाय भरद्वाजो महातपाः। भरतं प्रत्युवाचेदं राघवस्नेहबन्धनात्।

tatheti ca pratijñāya bharadvājo mahātapāḥ. bharataṃ pratyuvācedaṃ rāghavasnehabandhanāt.

किम् इहागमने कार्यं तव राज्यं प्रशासतः। एतद् आचक्ष्व मे सर्वं न हि मे शुध्यते मनः।

kim ihāgamane kāryaṃ tava rājyaṃ praśāsataḥ. etad ācakṣva me sarvaṃ na hi me śudhyate manaḥ.

सुषुवे यम मित्रघ्नं कौसल्यानन्दवर्धनम्। भ्रात्रा सह सभार्यो यश् चिरं प्रव्राजितो वनम्।

suṣuve yama mitraghnaṃ kausalyānandavardhanam. bhrātrā saha sabhāryo yaś ciraṃ pravrājito vanam.

नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा यो ऽसौ महायशाः। वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश।

niyuktaḥ strīniyuktena pitrā yo 'sau mahāyaśāḥ. vanavāsī bhavetīha samāḥ kila caturdaśa.

कच्चिन् न तस्यापापस्य पापं कर्तुम् इहेच्छसि। अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च।

kaccin na tasyāpāpasya pāpaṃ kartum ihecchasi. akaṇṭakaṃ bhoktumanā rājyaṃ tasyānujasya ca.

एवम् उक्तो भरद्वाजं भरतः प्रत्युवाच ह। पर्यश्रु नयनो दुःखाद् वाचा संसज्जमानया।

evam ukto bharadvājaṃ bharataḥ pratyuvāca ha. paryaśru nayano duḥkhād vācā saṃsajjamānayā.

हतो ऽस्मि यदि माम् एवं भगवान् अपि मन्यते। मत्तो न दोषम् आशङ्केर् नैवं माम् अनुशाधि हि।

hato 'smi yadi mām evaṃ bhagavān api manyate. matto na doṣam āśaṅker naivaṃ mām anuśādhi hi.

न चैतद् इष्टं माता मे यद् अवोचन् मदन्तरे। नाहम् एतेन तुष्टश् च न तद् वचनम् आददे।

na caitad iṣṭaṃ mātā me yad avocan madantare. nāham etena tuṣṭaś ca na tad vacanam ādade.

अहं तु तं नरव्याघ्रम् उपयातः प्रसादकः। प्रतिनेतुम् अयोध्यां च पादौ तस्याभिवन्दितुम्।

ahaṃ tu taṃ naravyāghram upayātaḥ prasādakaḥ. pratinetum ayodhyāṃ ca pādau tasyābhivanditum.

त्वं माम् एवंगतं मत्वा प्रसादं कर्तुम् अर्हसि। शंस मे भगवन् रामः क्व संप्रति महीपतिः।

tvaṃ mām evaṃgataṃ matvā prasādaṃ kartum arhasi. śaṃsa me bhagavan rāmaḥ kva saṃprati mahīpatiḥ.

उवाच तं भरद्वाजः प्रसादाद् भरतं वचः। त्वय्य् एतत् पुरुषव्याघ्र युक्तं राघववंशजे। गुरुवृत्तिर् दमश् चैव साधूनां चानुयायिता।

uvāca taṃ bharadvājaḥ prasādād bharataṃ vacaḥ. tvayy etat puruṣavyāghra yuktaṃ rāghavavaṃśaje. guruvṛttir damaś caiva sādhūnāṃ cānuyāyitā.

जाने चैतन् मनःस्थं ते दृढीकरणम् अस्त्व् इति। अपृच्छं त्वां तवात्यर्थं कीर्तिं समभिवर्धयन्।

jāne caitan manaḥsthaṃ te dṛḍhīkaraṇam astv iti. apṛcchaṃ tvāṃ tavātyarthaṃ kīrtiṃ samabhivardhayan.

असौ वसति ते भ्राता चित्रकूटे महागिरौ। श्वस् तु गन्तासि तं देशं वसाद्य सह मन्त्रिभिः। एतं मे कुरु सुप्राज्ञ कामं कामार्थकोविद।

asau vasati te bhrātā citrakūṭe mahāgirau. śvas tu gantāsi taṃ deśaṃ vasādya saha mantribhiḥ. etaṃ me kuru suprājña kāmaṃ kāmārthakovida.

ततस् तथेत्य् एवम् उदारदर्शनः प्रतीतरूपो भरतो ऽब्रवीद् वचः। चकार बुद्धिं च तदा महाश्रमे निशानिवासाय नराधिपात्मजः।

tatas tathety evam udāradarśanaḥ pratītarūpo bharato 'bravīd vacaḥ. cakāra buddhiṃ ca tadā mahāśrame niśānivāsāya narādhipātmajaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...