रामायण 2.82 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 82→

[rm-2-82] • 27 श्लोकाः

तच् छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरतः सह मन्त्रिभिः। इङ्गुदीमूलम् आगम्य रामशय्याम् अवेक्ष्य ताम्।

tac chrutvā nipuṇaṃ sarvaṃ bharataḥ saha mantribhiḥ. iṅgudīmūlam āgamya rāmaśayyām avekṣya tām.

अब्रवीज् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना। शर्वरी शयिता भूमाव् इदम् अस्य विमर्दितम्।

abravīj jananīḥ sarvā iha tena mahātmanā. śarvarī śayitā bhūmāv idam asya vimarditam.

महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता। जातो दशरथेनोर्व्यां न रामः स्वप्तुम् अर्हति।

mahābhāgakulīnena mahābhāgena dhīmatā. jāto daśarathenorvyāṃ na rāmaḥ svaptum arhati.

अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये। शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले।

ajinottarasaṃstīrṇe varāstaraṇasaṃcaye. śayitvā puruṣavyāghraḥ kathaṃ śete mahītale.

प्रासादाग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा। हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।

prāsādāgra vimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā. haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu.

पुष्पसंचयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु। पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसंघरुतेषु च।

puṣpasaṃcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu. pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṃgharuteṣu ca.

गीतवादित्रनिर्घोषैर् वराभरणनिःस्वनैः। मृदङ्गवरशब्दैश् च सततं प्रतिबोधितः।

gītavāditranirghoṣair varābharaṇaniḥsvanaiḥ. mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ.

बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूतमागधैः। गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिश् च परंतपः।

bandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ. gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca paraṃtapaḥ.

अश्रद्धेयम् इदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा। मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो ऽयम् इति मे मतिः।

aśraddheyam idaṃ loke na satyaṃ pratibhāti mā. muhyate khalu me bhāvaḥ svapno 'yam iti me matiḥ.

न नूनं दैवतं किं चित् कालेन बलवत्तरम्। यत्र दाशरथी रामो भूमाव् एवं शयीत सः।

na nūnaṃ daivataṃ kiṃ cit kālena balavattaram. yatra dāśarathī rāmo bhūmāv evaṃ śayīta saḥ.

विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना। दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च।

videharājasya sutā sītā ca priyadarśanā. dayitā śayitā bhūmau snuṣā daśarathasya ca.

इयं शय्या मम भ्रातुर् इदं हि परिवर्तितम्। स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रैर् विमृदितं तृणम्।

iyaṃ śayyā mama bhrātur idaṃ hi parivartitam. sthaṇḍile kaṭhine sarvaṃ gātrair vimṛditaṃ tṛṇam.

मन्ये साभरणा सुप्ता सीतास्मिञ् शयने तदा। तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः।

manye sābharaṇā suptā sītāsmiñ śayane tadā. tatra tatra hi dṛśyante saktāḥ kanakabindavaḥ.

उत्तरीयम् इहासक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा। तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः।

uttarīyam ihāsaktaṃ suvyaktaṃ sītayā tadā. tathā hy ete prakāśante saktāḥ kauśeyatantavaḥ.

मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी। सुकुमारी सती दुःखं न विजानाति मैथिली।

manye bhartuḥ sukhā śayyā yena bālā tapasvinī. sukumārī satī duḥkhaṃ na vijānāti maithilī.

सार्वभौम कुले जातः सर्वलोकसुखावहः। सर्वलोकप्रियस् त्यक्त्वा राज्यं प्रियम् अनुत्तमम्।

sārvabhauma kule jātaḥ sarvalokasukhāvahaḥ. sarvalokapriyas tyaktvā rājyaṃ priyam anuttamam.

कथम् इन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः। सुखभागी च दुःखार्हः शयितो भुवि राघवः।

katham indīvaraśyāmo raktākṣaḥ priyadarśanaḥ. sukhabhāgī ca duḥkhārhaḥ śayito bhuvi rāghavaḥ.

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं यानुगता वनम्। वयं संशयिताः सर्वे हीनास् तेन महात्मना।

siddhārthā khalu vaidehī patiṃ yānugatā vanam. vayaṃ saṃśayitāḥ sarve hīnās tena mahātmanā.

अकर्णधारा पृथिवी शून्येव प्रतिभाति मा। गते दशरथे स्वर्गे रामे चारण्यम् आश्रिते।

akarṇadhārā pṛthivī śūnyeva pratibhāti mā. gate daśarathe svarge rāme cāraṇyam āśrite.

न च प्रार्थयते कश् चिन् मनसापि वसुंधराम्। वने ऽपि वसतस् तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्।

na ca prārthayate kaś cin manasāpi vasuṃdharām. vane 'pi vasatas tasya bāhuvīryābhirakṣitām.

शून्यसंवरणारक्षाम् अयन्त्रितहयद्विपाम्। अपावृतपुरद्वारां राजधानीम् अरक्षिताम्।

śūnyasaṃvaraṇārakṣām ayantritahayadvipām. apāvṛtapuradvārāṃ rājadhānīm arakṣitām.

अप्रहृष्टबलां न्यूनां विषमस्थाम् अनावृताम्। शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विषकृतान् इव।

aprahṛṣṭabalāṃ nyūnāṃ viṣamasthām anāvṛtām. śatravo nābhimanyante bhakṣyān viṣakṛtān iva.

अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये ऽहं तृणेषु वा। फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्।

adya prabhṛti bhūmau tu śayiṣye 'haṃ tṛṇeṣu vā. phalamūlāśano nityaṃ jaṭācīrāṇi dhārayan.

तस्यार्थम् उत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने। तं प्रतिश्रवम् आमुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति।

tasyārtham uttaraṃ kālaṃ nivatsyāmi sukhaṃ vane. taṃ pratiśravam āmucya nāsya mithyā bhaviṣyati.

वसन्तं भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मानुवत्स्यति। लक्ष्मणेन सह त्व् आर्यो अयोध्यां पालयिष्यति।

vasantaṃ bhrātur arthāya śatrughno mānuvatsyati. lakṣmaṇena saha tv āryo ayodhyāṃ pālayiṣyati.

अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायां द्विजातयः। अपि मे देवताः कुर्युर् इमं सत्यं मनोरथम्।

abhiṣekṣyanti kākutstham ayodhyāyāṃ dvijātayaḥ. api me devatāḥ kuryur imaṃ satyaṃ manoratham.

प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि न प्रपत्स्यते। ततो ऽनुवत्स्यामि चिराय राघवं वने वसन् नार्हति माम् उपेक्षितुम्।

prasādyamānaḥ śirasā mayā svayaṃ bahuprakāraṃ yadi na prapatsyate. tato 'nuvatsyāmi cirāya rāghavaṃ vane vasan nārhati mām upekṣitum.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...