रामायण 2.81 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 81→

[rm-2-81] • 23 श्लोकाः

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम्। ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच् छ्रुतम् अप्रियम्।

guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam. dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam.

सुकुमारो महासत्त्वः सिंहस्कन्धो महाभुजः। पुण्डरीक विशालाक्षस् तरुणः प्रियदर्शनः।

sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ. puṇḍarīka viśālākṣas taruṇaḥ priyadarśanaḥ.

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः। पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः।

pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ. papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ.

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नो ऽनन्तर स्थितः। परिष्वज्य रुरोदोच्चैर् विसंज्ञः शोककर्शितः।

tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno 'nantara sthitaḥ. pariṣvajya rurodoccair visaṃjñaḥ śokakarśitaḥ.

ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः। उपवास कृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः।

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ. upavāsa kṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ.

ताश् च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्। कौसल्या त्व् अनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे।

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan. kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje.

वत्सला स्वं यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी। परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा।

vatsalā svaṃ yathā vatsam upagūhya tapasvinī. paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā.

पुत्रव्याधिर् न ते कच्चिच् छरीरं परिबाधते। अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्।

putravyādhir na te kaccic charīraṃ paribādhate. adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam.

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते। वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस् त्वम् अद्य नः।

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate. vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ.

कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किं चिद् अप्रियम्। पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते।

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃ cid apriyam. putra vā hy ekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate.

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्न् एव महायशाः। कौसल्यां परिसान्त्व्येदं गुहं वचनम् अब्रवीत्।

sa muhūrtaṃ samāśvasya rudann eva mahāyaśāḥ. kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanam abravīt.

भ्राता मे क्वावसद् रात्रिं क्व सीता क्व च लक्ष्मणः। अस्वपच् छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे।

bhrātā me kvāvasad rātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ. asvapac chayane kasmin kiṃ bhuktvā guha śaṃsa me.

सो ऽब्रवीद् भरतं पृष्टो निषादाधिपतिर् गुहः। यद् विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहिते ऽतिथौ।

so 'bravīd bharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatir guhaḥ. yad vidhaṃ pratipede ca rāme priyahite 'tithau.

अन्नम् उच्चावचं भक्ष्याः फलानि विविधानि च। रामायाभ्यवहारार्थं बहुचोपहृतं मया।

annam uccāvacaṃ bhakṣyāḥ phalāni vividhāni ca. rāmāyābhyavahārārthaṃ bahucopahṛtaṃ mayā.

तत् सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद् रामः सत्यपराक्रमः। न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्रधर्मम् अनुस्मरन्।

tat sarvaṃ pratyanujñāsīd rāmaḥ satyaparākramaḥ. na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatradharmam anusmaran.

न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा। इति तेन वयं राजन्न् अनुनीता महात्मना।

na hy asmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā. iti tena vayaṃ rājann anunītā mahātmanā.

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः। औपवास्यं तदाकार्षीद् राघवः सह सीतया।

lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ. aupavāsyaṃ tadākārṣīd rāghavaḥ saha sītayā.

ततस् तु जलशेषेण लक्ष्मणो ऽप्य् अकरोत् तदा। वाग् यतास् ते त्रयः संध्याम् उपासत समाहिताः।

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā. vāg yatās te trayaḥ saṃdhyām upāsata samāhitāḥ.

सौमित्रिस् तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरं शुभम्। स्वयम् आनीय बर्हींषि क्षिप्रं राघव कारणात्।

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham. svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghava kāraṇāt.

तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया। प्रक्षाल्य च तयोः पादाव् अपचक्राम लक्ष्मणः।

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā. prakṣālya ca tayoḥ pādāv apacakrāma lakṣmaṇaḥ.

एतत् तद् इङ्गुदीमूलम् इदम् एव च तत् तृणम्। यस्मिन् रामश् च सीता च रात्रिं तां शयिताव् उभौ।

etat tad iṅgudīmūlam idam eva ca tat tṛṇam. yasmin rāmaś ca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāv ubhau.

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवाञ् शरैः सुपूर्णाव् इषुधी परंतपः। महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो निशाम् अतिष्ठत् परितो ऽस्य केवलम्।

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñ śaraiḥ supūrṇāv iṣudhī paraṃtapaḥ. mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam.

ततस् त्व् अहं चोत्तमबाणचापधृक् स्थितो ऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः। अतन्द्रिभिर् ज्ञातिभिर् आत्तकार्मुकैर् महेन्द्रकल्पं परिपालयंस् तदा।

tatas tv ahaṃ cottamabāṇacāpadhṛk sthito 'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ. atandribhir jñātibhir āttakārmukair mahendrakalpaṃ paripālayaṃs tadā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...