रामायण 2.76 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 76→

[rm-2-76] • 30 श्लोकाः

ताम् आर्यगणसंपूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम्। ददर्श बुद्धिसंपन्नः पूर्णचन्द्रां निशाम् इव।

tām āryagaṇasaṃpūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām. dadarśa buddhisaṃpannaḥ pūrṇacandrāṃ niśām iva.

आसनानि यथान्यायम् आर्याणां विशतां तदा। अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी।

āsanāni yathānyāyam āryāṇāṃ viśatāṃ tadā. adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī.

राज्ञस् तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित्। इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्।

rājñas tu prakṛtīḥ sarvāḥ samagrāḥ prekṣya dharmavit. idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt.

तात राजा दशरथः स्वर्गतो धर्मम् आचरन्। धन धान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव।

tāta rājā daśarathaḥ svargato dharmam ācaran. dhana dhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava.

रामस् तथा सत्यधृतिः सतां धर्मम् अनुस्मरन्। नाजहात् पितुर् आदेशं शशी ज्योत्स्नाम् इवोदितः।

rāmas tathā satyadhṛtiḥ satāṃ dharmam anusmaran. nājahāt pitur ādeśaṃ śaśī jyotsnām ivoditaḥ.

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम्। तद् भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रम् एवाभिषेचय।

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam. tad bhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipram evābhiṣecaya.

उदीच्याश् च प्रतीच्याश् च दाक्षिणात्याश् च केवलाः। कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्य् अभिहरन्तु ते।

udīcyāś ca pratīcyāś ca dākṣiṇātyāś ca kevalāḥ. koṭyāparāntāḥ sāmudrā ratnāny abhiharantu te.

तच् छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः। जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया।

tac chrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ. jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā.

स बाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा। विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम्।

sa bāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā. vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam.

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः। धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत्।

caritabrahmacaryasya vidyā snātasya dhīmataḥ. dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret.

कथं दशरथाज् जातो भवेद् राज्यापहारकः। राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुम् इहार्हसि।

kathaṃ daśarathāj jāto bhaved rājyāpahārakaḥ. rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktum ihārhasi.

ज्येष्ठः श्रेष्ठश् च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः। लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा।

jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaś ca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ. labdhum arhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā.

अनार्यजुष्टम् अस्वर्ग्यं कुर्यां पापम् अहं यदि। इक्ष्वाकूणाम् अहं लोके भवेयं कुलपांसनः।

anāryajuṣṭam asvargyaṃ kuryāṃ pāpam ahaṃ yadi. ikṣvākūṇām ahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ.

यद् धि मात्रा कृतं पापं नाहं तद् अभिरोचये। इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः।

yad dhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tad abhirocaye. ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ.

रामम् एवानुगच्छामि स राजा द्विपदां वरः। त्रयाणाम् अपि लोकानां राघवो राज्यम् अर्हति।

rāmam evānugacchāmi sa rājā dvipadāṃ varaḥ. trayāṇām api lokānāṃ rāghavo rājyam arhati.

तद् वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः। हर्षान् मुमुचुर् अश्रूणि रामे निहितचेतसः।

tad vākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ. harṣān mumucur aśrūṇi rāme nihitacetasaḥ.

यदि त्व् आर्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात्। वने तत्रैव वत्स्यामि यथार्यो लक्ष्मणस् तथा।

yadi tv āryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt. vane tatraiva vatsyāmi yathāryo lakṣmaṇas tathā.

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात्। समक्षम् आर्य मिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम्।

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt. samakṣam ārya miśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām.

एवम् उक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः। समीपस्थम् उवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्।

evam uktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ. samīpastham uvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam.

तूर्णम् उत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात्। यात्राम् आज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय।

tūrṇam utthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt. yātrām ājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya.

एवम् उक्तः सुमन्त्रस् तु भरतेन महात्मना। प्रहृष्टः सो ऽदिशत् सर्वं यथा संदिष्टम् इष्टवत्।

evam uktaḥ sumantras tu bharatena mahātmanā. prahṛṣṭaḥ so 'diśat sarvaṃ yathā saṃdiṣṭam iṣṭavat.

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च। श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने।

tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca. śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane.

ततो योधाङ्गनाः सर्वा भर्तॄन् सर्वान् गृहेगृहे। यात्रा गमनम् आज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः।

tato yodhāṅganāḥ sarvā bhartṝn sarvān gṛhegṛhe. yātrā gamanam ājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ.

ते हयैर् गोरथैः शीघ्रैः स्यन्दनैश् च मनोजवैः। सह योधैर् बलाध्यक्षा बलं सर्वम् अचोदयन्।

te hayair gorathaiḥ śīghraiḥ syandanaiś ca manojavaiḥ. saha yodhair balādhyakṣā balaṃ sarvam acodayan.

सज्जं तु तद् बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसंनिधौ। रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतो ऽब्रवीत्।

sajjaṃ tu tad balaṃ dṛṣṭvā bharato gurusaṃnidhau. rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato 'bravīt.

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य प्रहर्षितः। रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः।

bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya praharṣitaḥ. rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ.

स राघवः सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः। गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन् भरतो ऽब्रवीत् तदा।

sa rāghavaḥ satyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ. guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyan bharato 'bravīt tadā.

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान्। आनेतुम् इच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय।

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān. ānetum icchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya.

स सूतपुत्रो भरतेन सम्यग् आज्ञापितः संपरिपूर्णकामः। शशास सर्वान् प्रकृतिप्रधानान् बलस्य मुख्यांश् च सुहृज्जनं च।

sa sūtaputro bharatena samyag ājñāpitaḥ saṃparipūrṇakāmaḥ. śaśāsa sarvān prakṛtipradhānān balasya mukhyāṃś ca suhṛjjanaṃ ca.

ततः समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश् च विप्राः। अयूयुजन्न् उष्ट्ररथान् खरांश् च नागान् हयांश् चैव कुलप्रसूतान्।

tataḥ samutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāś ca viprāḥ. ayūyujann uṣṭrarathān kharāṃś ca nāgān hayāṃś caiva kulaprasūtān.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...