रामायण 2.74 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 74→

[rm-2-74] • 21 श्लोकाः

अथ भूमिप्रदेशज्ञाः सूत्रकर्मविशारदाः। स्वकर्माभिरताः शूराः खनका यन्त्रकास् तथा।

atha bhūmipradeśajñāḥ sūtrakarmaviśāradāḥ. svakarmābhiratāḥ śūrāḥ khanakā yantrakās tathā.

कर्मान्तिकाः स्थपतयः पुरुषा यन्त्रकोविदाः। तथा वर्धकयश् चैव मार्गिणो वृक्षतक्षकाः।

karmāntikāḥ sthapatayaḥ puruṣā yantrakovidāḥ. tathā vardhakayaś caiva mārgiṇo vṛkṣatakṣakāḥ.

कूपकाराः सुधाकारा वंशकर्मकृतस् तथा। समर्था ये च द्रष्टारः पुरतस् ते प्रतस्थिरे।

kūpakārāḥ sudhākārā vaṃśakarmakṛtas tathā. samarthā ye ca draṣṭāraḥ puratas te pratasthire.

स तु हर्षात् तम् उद्देशं जनौघो विपुलः प्रयान्। अशोभत महावेगः सागरस्येव पर्वणि।

sa tu harṣāt tam uddeśaṃ janaugho vipulaḥ prayān. aśobhata mahāvegaḥ sāgarasyeva parvaṇi.

ते स्ववारं समास्थाय वर्त्मकर्माणि कोविदाः। करणैर् विविधोपेतैः पुरस्तात् संप्रतस्थिरे।

te svavāraṃ samāsthāya vartmakarmāṇi kovidāḥ. karaṇair vividhopetaiḥ purastāt saṃpratasthire.

लतावल्लीश् च गुल्मांश् च स्थाणून् अश्मन एव च। जनास् ते चक्रिरे मार्गं छिन्दन्तो विविधान् द्रुमान्।

latāvallīś ca gulmāṃś ca sthāṇūn aśmana eva ca. janās te cakrire mārgaṃ chindanto vividhān drumān.

अवृक्षेषु च देशेषु के चिद् वृक्षान् अरोपयन्। के चित् कुठारैष् टङ्कैश् च दात्रैश् छिन्दन् क्व चित् क्व चित्।

avṛkṣeṣu ca deśeṣu ke cid vṛkṣān aropayan. ke cit kuṭhāraiṣ ṭaṅkaiś ca dātraiś chindan kva cit kva cit.

अपरे वीरणस्तम्बान् बलिनो बलवत्तराः। विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततस् ततः।

apare vīraṇastambān balino balavattarāḥ. vidhamanti sma durgāṇi sthalāni ca tatas tataḥ.

अपरे ऽपूरयन् कूपान् पांसुभिः श्वभ्रम् आयतम्। निम्नभागांस् तथा के चित् समांश् चक्रुः समन्ततः।

apare 'pūrayan kūpān pāṃsubhiḥ śvabhram āyatam. nimnabhāgāṃs tathā ke cit samāṃś cakruḥ samantataḥ.

बबन्धुर् बन्धनीयांश् च क्षोद्यान् संचुक्षुदुस् तदा। बिभिदुर् भेदनीयांश् च तांस् तान् देशान् नरास् तदा।

babandhur bandhanīyāṃś ca kṣodyān saṃcukṣudus tadā. bibhidur bhedanīyāṃś ca tāṃs tān deśān narās tadā.

अचिरेणैव कालेन परिवाहान् बहूदकान्। चक्रुर् बहुविधाकारान् सागरप्रतिमान् बहून्। उदपानान् बहुविधान् वेदिका परिमण्डितान्।

acireṇaiva kālena parivāhān bahūdakān. cakrur bahuvidhākārān sāgarapratimān bahūn. udapānān bahuvidhān vedikā parimaṇḍitān.

ससुधाकुट्टिमतलः प्रपुष्पितमहीरुहः। मत्तोद्घुष्टद्विजगणः पताकाभिर् अलंकृतः।

sasudhākuṭṭimatalaḥ prapuṣpitamahīruhaḥ. mattodghuṣṭadvijagaṇaḥ patākābhir alaṃkṛtaḥ.

चन्दनोदकसंसिक्तो नानाकुसुमभूषितः। बह्व् अशोभत सेनायाः पन्थाः स्वर्गपथोपमः।

candanodakasaṃsikto nānākusumabhūṣitaḥ. bahv aśobhata senāyāḥ panthāḥ svargapathopamaḥ.

आज्ञाप्याथ यथाज्ञप्ति युक्तास् ते ऽधिकृता नराः। रमणीयेषु देशेषु बहुस्वादुफलेषु च।

ājñāpyātha yathājñapti yuktās te 'dhikṛtā narāḥ. ramaṇīyeṣu deśeṣu bahusvāduphaleṣu ca.

यो निवेशस् त्व् अभिप्रेतो भरतस्य महात्मनः। भूयस् तं शोभयाम् आसुर् भूषाभिर् भूषणोपमम्।

yo niveśas tv abhipreto bharatasya mahātmanaḥ. bhūyas taṃ śobhayām āsur bhūṣābhir bhūṣaṇopamam.

नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः। निवेशं स्थापयाम् आसुर् भरतस्य महात्मनः।

nakṣatreṣu praśasteṣu muhūrteṣu ca tadvidaḥ. niveśaṃ sthāpayām āsur bharatasya mahātmanaḥ.

बहुपांसुचयाश् चापि परिखापरिवारिताः। तत्रेन्द्रकीलप्रतिमाः प्रतोलीवरशोभिताः।

bahupāṃsucayāś cāpi parikhāparivāritāḥ. tatrendrakīlapratimāḥ pratolīvaraśobhitāḥ.

प्रासादमालासंयुक्ताः सौधप्राकारसंवृताः। पताका शोभिताः सर्वे सुनिर्मितमहापथाः।

prāsādamālāsaṃyuktāḥ saudhaprākārasaṃvṛtāḥ. patākā śobhitāḥ sarve sunirmitamahāpathāḥ.

विसर्पद्भिर् इवाकाशे विटङ्काग्रविमानकैः। समुच्छ्रितैर् निवेशास् ते बभुः शक्रपुरोपमाः।

visarpadbhir ivākāśe viṭaṅkāgravimānakaiḥ. samucchritair niveśās te babhuḥ śakrapuropamāḥ.

जाह्नवीं तु समासाद्य विविधद्रुम काननाम्। शीतलामलपानीयां महामीनसमाकुलाम्।

jāhnavīṃ tu samāsādya vividhadruma kānanām. śītalāmalapānīyāṃ mahāmīnasamākulām.

सचन्द्रतारागणमण्डितं यथा नभःक्षपायाम् अमलं विराजते। नरेन्द्रमार्गः स तथा व्यराजत क्रमेण रम्यः शुभशिल्पिनिर्मितः।

sacandratārāgaṇamaṇḍitaṃ yathā nabhaḥkṣapāyām amalaṃ virājate. narendramārgaḥ sa tathā vyarājata krameṇa ramyaḥ śubhaśilpinirmitaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...