रामायण 2.68 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 68→

[rm-2-68] • 29 श्लोकाः

तां तथा गर्हयित्वा तु मातरं भरतस् तदा। रोषेण महताविष्टः पुनर् एवाब्रवीद् वचः।

tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatas tadā. roṣeṇa mahatāviṣṭaḥ punar evābravīd vacaḥ.

राज्याद् भ्रंशस्व कैकेयि नृशंसे दुष्टचारिणि। परित्यक्ता च धर्मेण मा मृतं रुदती भव।

rājyād bhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi. parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava.

किं नु ते ऽदूषयद् राजा रामो वा भृशधार्मिकः। ययोर् मृत्युर् विवासश् च त्वत्कृते तुल्यम् आगतौ।

kiṃ nu te 'dūṣayad rājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ. yayor mṛtyur vivāsaś ca tvatkṛte tulyam āgatau.

भ्रूणहत्याम् असि प्राप्ता कुलस्यास्य विनाशनात्। कैकेयि नरकं गच्छ मा च भर्तुः सलोकताम्।

bhrūṇahatyām asi prāptā kulasyāsya vināśanāt. kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartuḥ salokatām.

यत् त्वया हीदृशं पापं कृतं घोरेण कर्मणा। सर्वलोकप्रियं हित्वा ममाप्य् आपादितं भयम्।

yat tvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā. sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpy āpāditaṃ bhayam.

त्वत्कृते मे पिता वृत्तो रामश् चारण्यम् आश्रितः। अयशो जीवलोके च त्वयाहं प्रतिपादितः।

tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaś cāraṇyam āśritaḥ. ayaśo jīvaloke ca tvayāhaṃ pratipāditaḥ.

मातृरूपे ममामित्रे नृशंसे राज्यकामुके। न ते ऽहम् अभिभाष्यो ऽस्मि दुर्वृत्ते पतिघातिनि।

mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke. na te 'ham abhibhāṣyo 'smi durvṛtte patighātini.

कौसल्या च सुमित्रा च याश् चान्या मम मातरः। दुःखेन महताविष्टास् त्वां प्राप्य कुलदूषिणीम्।

kausalyā ca sumitrā ca yāś cānyā mama mātaraḥ. duḥkhena mahatāviṣṭās tvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm.

न त्वम् अश्वपतेः कन्या धर्मराजस्य धीमतः। राक्षसी तत्र जातासि कुलप्रध्वंसिनी पितुः।

na tvam aśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ. rākṣasī tatra jātāsi kulapradhvaṃsinī pituḥ.

यत् त्वया धार्मिको रामो नित्यं सत्यपरायणः। वनं प्रस्थापितो दुःखात् पिता च त्रिदिवं गतः।

yat tvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ. vanaṃ prasthāpito duḥkhāt pitā ca tridivaṃ gataḥ.

यत् प्रधानासि तत् पापं मयि पित्रा विनाकृते। भ्रातृभ्यां च परित्यक्ते सर्वलोकस्य चाप्रिये।

yat pradhānāsi tat pāpaṃ mayi pitrā vinākṛte. bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye.

कौसल्यां धर्मसंयुक्तां वियुक्तां पापनिश्चये। कृत्वा कं प्राप्स्यसे त्व् अद्य लोकं निरयगामिनी।

kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye. kṛtvā kaṃ prāpsyase tv adya lokaṃ nirayagāminī.

किं नावबुध्यसे क्रूरे नियतं बन्धुसंश्रयम्। ज्येष्ठं पितृसमं रामं कौसल्यायात्मसंभवम्।

kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam. jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyātmasaṃbhavam.

अङ्गप्रत्यङ्गजः पुत्रो हृदयाच् चापि जायते। तस्मात् प्रियतरो मातुः प्रियत्वान् न तु बान्धवः।

aṅgapratyaṅgajaḥ putro hṛdayāc cāpi jāyate. tasmāt priyataro mātuḥ priyatvān na tu bāndhavaḥ.

अन्यदा किल धर्मज्ञा सुरभिः सुरसंमता। वहमानौ ददर्शोर्व्यां पुत्रौ विगतचेतसौ।

anyadā kila dharmajñā surabhiḥ surasaṃmatā. vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau.

ताव् अर्धदिवसे श्रान्तौ दृष्ट्वा पुत्रौ महीतले। रुरोद पुत्र शोकेन बाष्पपर्याकुलेक्षणा।

tāv ardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale. ruroda putra śokena bāṣpaparyākulekṣaṇā.

अधस्ताद् व्रजतस् तस्याः सुरराज्ञो महात्मनः। बिन्दवः पतिता गात्रे सूक्ष्माः सुरभिगन्धिनः।

adhastād vrajatas tasyāḥ surarājño mahātmanaḥ. bindavaḥ patitā gātre sūkṣmāḥ surabhigandhinaḥ.

तां दृष्ट्वा शोकसंतप्तां वज्रपाणिर् यशस्विनीम्। इन्द्रः प्राञ्जलिर् उद्विग्नः सुरराजो ऽब्रवीद् वचः।

tāṃ dṛṣṭvā śokasaṃtaptāṃ vajrapāṇir yaśasvinīm. indraḥ prāñjalir udvignaḥ surarājo 'bravīd vacaḥ.

भयं कच्चिन् न चास्मासु कुतश् चिद् विद्यते महत्। कुतो निमित्तः शोकस् ते ब्रूहि सर्वहितैषिणि।

bhayaṃ kaccin na cāsmāsu kutaś cid vidyate mahat. kuto nimittaḥ śokas te brūhi sarvahitaiṣiṇi.

एवम् उक्ता तु सुरभिः सुरराजेन धीमता। पत्युवाच ततो धीरा वाक्यं वाक्यविशारदा।

evam uktā tu surabhiḥ surarājena dhīmatā. patyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā.

शान्तं पातं न वः किं चित् कुतश् चिद् अमराधिप। अहं तु मग्नौ शोचामि स्वपुत्रौ विषमे स्थितौ।

śāntaṃ pātaṃ na vaḥ kiṃ cit kutaś cid amarādhipa. ahaṃ tu magnau śocāmi svaputrau viṣame sthitau.

एतौ दृष्ट्वा कृषौ दीनौ सूर्यरश्मिप्रतापिनौ। वध्यमानौ बलीवर्दौ कर्षकेण सुराधिप।

etau dṛṣṭvā kṛṣau dīnau sūryaraśmipratāpinau. vadhyamānau balīvardau karṣakeṇa surādhipa.

मम कायात् प्रसूतौ हि दुःखितौ भार पीडितौ। यौ दृष्ट्वा परितप्ये ऽहं नास्ति पुत्रसमः प्रियः।

mama kāyāt prasūtau hi duḥkhitau bhāra pīḍitau. yau dṛṣṭvā paritapye 'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ.

यस्याः पुत्र सहस्राणि सापि शोचति कामधुक्। किं पुनर् या विना रामं कौसल्या वर्तयिष्यति।

yasyāḥ putra sahasrāṇi sāpi śocati kāmadhuk. kiṃ punar yā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati.

एकपुत्रा च साध्वी च विवत्सेयं त्वया कृता। तस्मात् त्वं सततं दुःखं प्रेत्य चेह च लप्स्यसे।

ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā. tasmāt tvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase.

अहं ह्य् अपचितिं भ्रातुः पितुश् च सकलाम् इमाम्। वर्धनं यशसश् चापि करिष्यामि न संशयः।

ahaṃ hy apacitiṃ bhrātuḥ pituś ca sakalām imām. vardhanaṃ yaśasaś cāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ.

आनाययित्वा तनयं कौसल्याया महाद्युतिम्। स्वयम् एव प्रवेक्ष्यामि वनं मुनिनिषेवितम्।

ānāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahādyutim. svayam eva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam.

इति नाग इवारण्ये तोमराङ्कुशचोदितः। पपात भुवि संक्रुद्धो निःश्वसन्न् इव पन्नगः।

iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ. papāta bhuvi saṃkruddho niḥśvasann iva pannagaḥ.

संरक्तनेत्रः शिथिलाम्बरस् तदा विधूतसर्वाभरणः परंतपः। बभूव भूमौ पतितो नृपात्मजः शचीपतेः केतुर् इवोत्सवक्षये।

saṃraktanetraḥ śithilāmbaras tadā vidhūtasarvābharaṇaḥ paraṃtapaḥ. babhūva bhūmau patito nṛpātmajaḥ śacīpateḥ ketur ivotsavakṣaye.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...