रामायण 2.56 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 56→

[rm-2-56] • 17 श्लोकाः

एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया। श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयाम् आस दुःखितः।

evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā. śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayām āsa duḥkhitaḥ.

तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम्। यद् अनेन कृतं पूर्वम् अज्ञानाच् छब्दवेधिना।

tasya cintayamānasya pratyabhāt karma duṣkṛtam. yad anena kṛtaṃ pūrvam ajñānāc chabdavedhinā.

अमनास् तेन शोकेन रामशोकेन च प्रभुः। दह्यमानस् तु शोकाभ्यां कौसल्याम् आह भूपतिः।

amanās tena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ. dahyamānas tu śokābhyāṃ kausalyām āha bhūpatiḥ.

प्रसादये त्वां कौसल्ये रचितो ऽयं मयाञ्जलिः। वत्सला चानृशंसा च त्वं हि नित्यं परेष्व् अपि।

prasādaye tvāṃ kausalye racito 'yaṃ mayāñjaliḥ. vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣv api.

भर्ता तु खलु नारीणां गुणवान् निर्गुणो ऽपि वा। धर्मं विमृशमानानां प्रत्यक्षं देवि दैवतम्।

bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavān nirguṇo 'pi vā. dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam.

सा त्वं धर्मपरा नित्यं दृष्टलोकपरावर। नार्हसे विप्रियं वक्तुं दुःखितापि सुदुःखितम्।

sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭalokaparāvara. nārhase vipriyaṃ vaktuṃ duḥkhitāpi suduḥkhitam.

तद् वाक्यं करुणं राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम्। कौसल्या व्यसृजद् बाष्पं प्रणालीव नवोदकम्।

tad vākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam. kausalyā vyasṛjad bāṣpaṃ praṇālīva navodakam.

स मूद्र्ह्णि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इवाञ्जलिम्। संभ्रमाद् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाणाक्षरं वचः।

sa mūdrhṇi baddhvā rudatī rājñaḥ padmam ivāñjalim. saṃbhramād abravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ.

प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निततितास्मि ते। याचितास्मि हता देव हन्तव्याहं न हि त्वया।

prasīda śirasā yāce bhūmau nitatitāsmi te. yācitāsmi hatā deva hantavyāhaṃ na hi tvayā.

नैषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता। उभयोर् लोकयोर् वीर पत्या या संप्रसाद्यते।

naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā. ubhayor lokayor vīra patyā yā saṃprasādyate.

जानामि धर्मं धर्मज्ञ त्वां जाने सत्यवादिनम्। पुत्रशोकार्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम्।

jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam. putraśokārtayā tat tu mayā kim api bhāṣitam.

शोको नाशयते धैर्यं शोको नाशयते श्रुतम्। शोको नाशयते सर्वं नास्ति शोकसमो रिपुः।

śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam. śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ.

शयम् आपतितः सोढुं प्रहरो रिपुहस्ततः। सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मो ऽपि न शक्यते।

śayam āpatitaḥ soḍhuṃ praharo ripuhastataḥ. soḍhum āpatitaḥ śokaḥ susūkṣmo 'pi na śakyate.

वनवासाय रामस्य पञ्चरात्रो ऽद्य गण्यते। यः शोकहतहर्षायाः पञ्चवर्षोपमो मम।

vanavāsāya rāmasya pañcarātro 'dya gaṇyate. yaḥ śokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama.

तं हि चिन्तयमानायाः शोको ऽयं हृदि वर्धते। अदीनाम् इव वेगेन समुद्रसलिलं महत्।

taṃ hi cintayamānāyāḥ śoko 'yaṃ hṛdi vardhate. adīnām iva vegena samudrasalilaṃ mahat.

एवं हि कथयन्त्यास् तु कौसल्यायाः शुभं वचः। मन्दरश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।

evaṃ hi kathayantyās tu kausalyāyāḥ śubhaṃ vacaḥ. mandaraśmir abhūt suryo rajanī cābhyavartata.

अथ प्रह्लादितो वाक्यैर् देव्या कौसल्यया नृपः। शोकेन च समाक्रान्तो निद्राया वशम् एयिवान्।

atha prahlādito vākyair devyā kausalyayā nṛpaḥ. śokena ca samākrānto nidrāyā vaśam eyivān.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...