रामायण 2.55 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 55→

[rm-2-55] • 21 श्लोकाः

वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे। कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारम् इदम् अब्रवीत्।

vanaṃ gate dharmapare rāme ramayatāṃ vare. kausalyā rudatī svārtā bhartāram idam abravīt.

यद्य् अपित्रिषु लोकेषु प्रथितं ते मयद् यशः। सानुक्रोशो वदान्यश् च प्रियवादी च राघवः।

yady apitriṣu lokeṣu prathitaṃ te mayad yaśaḥ. sānukrośo vadānyaś ca priyavādī ca rāghavaḥ.

कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया। दुःखितौ सुखसंवृद्धौ वने दुःखं सहिष्यतः।

kathaṃ naravaraśreṣṭha putrau tau saha sītayā. duḥkhitau sukhasaṃvṛddhau vane duḥkhaṃ sahiṣyataḥ.

सा नूनं तरुणी श्यामा सुकुमारी सुखोचिता। कथम् उष्णं च शीतं च मैथिली प्रसहिष्यते।

sā nūnaṃ taruṇī śyāmā sukumārī sukhocitā. katham uṣṇaṃ ca śītaṃ ca maithilī prasahiṣyate.

भुक्त्वाशनं विशालाक्षी सूपदंशान्वितं शुभम्। वन्यं नैवारम् आहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते।

bhuktvāśanaṃ viśālākṣī sūpadaṃśānvitaṃ śubham. vanyaṃ naivāram āhāraṃ kathaṃ sītopabhokṣyate.

गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभम् अनिन्दिता। कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्य् अशोभनम्।

gītavāditranirghoṣaṃ śrutvā śubham aninditā. kathaṃ kravyādasiṃhānāṃ śabdaṃ śroṣyaty aśobhanam.

महेन्द्रध्वजसंकाशः क्व नु शेते महाभुजः। भुजं परिघसंकाशम् उपधाय महाबलः।

mahendradhvajasaṃkāśaḥ kva nu śete mahābhujaḥ. bhujaṃ parighasaṃkāśam upadhāya mahābalaḥ.

पद्मवर्णं सुकेशान्तं पद्मनिःश्वासम् उत्तमम्। कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं पुष्करेक्षणम्।

padmavarṇaṃ sukeśāntaṃ padmaniḥśvāsam uttamam. kadā drakṣyāmi rāmasya vadanaṃ puṣkarekṣaṇam.

वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः। अपश्यन्त्या न तं यद् वै फलतीदं सहस्रधा।

vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ me na saṃśayaḥ. apaśyantyā na taṃ yad vai phalatīdaṃ sahasradhā.

यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनर् एष्यति। जह्याद् राज्यं च कोशं च भरतेनोपभोक्ष्यते।

yadi pañcadaśe varṣe rāghavaḥ punar eṣyati. jahyād rājyaṃ ca kośaṃ ca bharatenopabhokṣyate.

एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं विशां पते। भ्राता ज्येष्ठा वरिष्ठाश् च किमर्थं नावमंस्यते।

evaṃ kanīyasā bhrātrā bhuktaṃ rājyaṃ viśāṃ pate. bhrātā jyeṣṭhā variṣṭhāś ca kimarthaṃ nāvamaṃsyate.

न परेणाहृतं भक्ष्यं व्याघ्रः खादितुम् इच्छति। एवम् एव नरव्याघ्रः परलीढं न मंस्यते।

na pareṇāhṛtaṃ bhakṣyaṃ vyāghraḥ khāditum icchati. evam eva naravyāghraḥ paralīḍhaṃ na maṃsyate.

हविर् आज्यं पुरोडाशाः कुशा यूपाश् च खादिराः। नैतानि यातयामानि कुर्वन्ति पुनर् अध्वरे।

havir ājyaṃ puroḍāśāḥ kuśā yūpāś ca khādirāḥ. naitāni yātayāmāni kurvanti punar adhvare.

तथा ह्य् आत्तम् इदं राज्यं हृतसारां सुराम् इव। नाभिमन्तुम् अलं रामो नष्टसोमम् इवाध्वरम्।

tathā hy āttam idaṃ rājyaṃ hṛtasārāṃ surām iva. nābhimantum alaṃ rāmo naṣṭasomam ivādhvaram.

नैवंविधम् असत्कारं राघवो मर्षयिष्यति। बलवान् इव शार्दूलो बालधेर् अभिमर्शनम्।

naivaṃvidham asatkāraṃ rāghavo marṣayiṣyati. balavān iva śārdūlo bāladher abhimarśanam.

स तादृशः सिंहबलो वृषभाक्षो नरर्षभः। स्वयम् एव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा।

sa tādṛśaḥ siṃhabalo vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ. svayam eva hataḥ pitrā jalajenātmajo yathā.

द्विजाति चरितो धर्मः शास्त्रदृष्टः सनातनः। यदि ते धर्मनिरते त्वया पुत्रे विवासिते।

dvijāti carito dharmaḥ śāstradṛṣṭaḥ sanātanaḥ. yadi te dharmanirate tvayā putre vivāsite.

गतिर् एवाक् पतिर् नार्या द्वितीया गतिर् आत्मजः। तृतीया ज्ञातयो राजंश् चतुर्थी नेह विद्यते।

gatir evāk patir nāryā dvitīyā gatir ātmajaḥ. tṛtīyā jñātayo rājaṃś caturthī neha vidyate.

तत्र त्वं चैव मे नास्ति रामश् च वनम् आश्रितः। न वनं गन्तुम् इच्छामि सर्वथा हि हता त्वया।

tatra tvaṃ caiva me nāsti rāmaś ca vanam āśritaḥ. na vanaṃ gantum icchāmi sarvathā hi hatā tvayā.

हतं त्वया राज्यम् इदं सराष्ट्रं हतस् तथात्मा सह मन्त्रिभिश् च। हता सपुत्रास्मि हताश् च पौराः सुतश् च भार्या च तव प्रहृष्टौ।

hataṃ tvayā rājyam idaṃ sarāṣṭraṃ hatas tathātmā saha mantribhiś ca. hatā saputrāsmi hatāś ca paurāḥ sutaś ca bhāryā ca tava prahṛṣṭau.

इमां गिरं दारुणशब्दसंश्रितां निशम्य राजापि मुमोह दुःखितः। ततः स शोकं प्रविवेश पार्थिवः स्वदुष्कृतं चापि पुनस् तदास्मरत्।

imāṃ giraṃ dāruṇaśabdasaṃśritāṃ niśamya rājāpi mumoha duḥkhitaḥ. tataḥ sa śokaṃ praviveśa pārthivaḥ svaduṣkṛtaṃ cāpi punas tadāsmarat.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...