रामायण 2.54 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 54→

[rm-2-54] • 20 श्लोकाः

ततो भूतोपसृष्टेव वेपमाना पुनः पुनः। धरण्यां गतसत्त्वेव कौसल्या सूतम् अब्रवीत्।

tato bhūtopasṛṣṭeva vepamānā punaḥ punaḥ. dharaṇyāṃ gatasattveva kausalyā sūtam abravīt.

नय मां यत्र काकुत्स्थः सीता यत्र च लक्ष्मणः। तान् विना क्षणम् अप्य् अत्र जीवितुं नोत्सहे ह्य् अहम्।

naya māṃ yatra kākutsthaḥ sītā yatra ca lakṣmaṇaḥ. tān vinā kṣaṇam apy atra jīvituṃ notsahe hy aham.

निवर्तय रथं शीघ्रं दण्डकान् नय माम् अपि। अथ तान् नानुगच्छामि गमिष्यामि यमक्षयम्।

nivartaya rathaṃ śīghraṃ daṇḍakān naya mām api. atha tān nānugacchāmi gamiṣyāmi yamakṣayam.

बाष्पवेगौपहतया स वाचा सज्जमानया। इदम् आश्वासयन् देवीं सूतः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्।

bāṣpavegaupahatayā sa vācā sajjamānayā. idam āśvāsayan devīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt.

त्यज शोकं च मोहं च संभ्रमं दुःखजं तथा। व्यवधूय च संतापं वने वत्स्यति राघवः।

tyaja śokaṃ ca mohaṃ ca saṃbhramaṃ duḥkhajaṃ tathā. vyavadhūya ca saṃtāpaṃ vane vatsyati rāghavaḥ.

लक्ष्मणश् चापि रामस्य पादौ परिचरन् वने। आराधयति धर्मज्ञः परलोकं जितेन्द्रियः।

lakṣmaṇaś cāpi rāmasya pādau paricaran vane. ārādhayati dharmajñaḥ paralokaṃ jitendriyaḥ.

विजने ऽपि वने सीता वासं प्राप्य गृहेष्व् इव। विस्रम्भं लभते ऽभीता रामे संन्यस्त मानसा।

vijane 'pi vane sītā vāsaṃ prāpya gṛheṣv iva. visrambhaṃ labhate 'bhītā rāme saṃnyasta mānasā.

नास्या दैन्यं कृतं किं चित् सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये। उचितेव प्रवासानां वैदेही प्रतिभाति मा।

nāsyā dainyaṃ kṛtaṃ kiṃ cit susūkṣmam api lakṣaye. uciteva pravāsānāṃ vaidehī pratibhāti mā.

नगरोपवनं गत्वा यथा स्म रमते पुरा। तथैव रमते सीता निर्जनेषु वनेष्व् अपि।

nagaropavanaṃ gatvā yathā sma ramate purā. tathaiva ramate sītā nirjaneṣu vaneṣv api.

बालेव रमते सीता बालचन्द्रनिभानना। रामा रामे ह्य् अदीनात्मा विजने ऽपि वने सती।

bāleva ramate sītā bālacandranibhānanā. rāmā rāme hy adīnātmā vijane 'pi vane satī.

तद्गतं हृदयं ह्य् अस्यास् तद् अधीनं च जीवितम्। अयोध्यापि भवेत् तस्या राम हीना तथा वनम्।

tadgataṃ hṛdayaṃ hy asyās tad adhīnaṃ ca jīvitam. ayodhyāpi bhavet tasyā rāma hīnā tathā vanam.

पथि पृच्छति वैदेही ग्रामांश् च नगराणि च। गतिं दृष्ट्वा नदीनां च पादपान् विविधान् अपि।

pathi pṛcchati vaidehī grāmāṃś ca nagarāṇi ca. gatiṃ dṛṣṭvā nadīnāṃ ca pādapān vividhān api.

अध्वना वात वेगेन संभ्रमेणातपेन च। न हि गच्छति वैदेह्याश् चन्द्रांशुसदृशी प्रभा।

adhvanā vāta vegena saṃbhrameṇātapena ca. na hi gacchati vaidehyāś candrāṃśusadṛśī prabhā.

सदृशं शतपत्रस्य पूर्णचन्द्रोपमप्रभम्। वदनं तद्वदान्याया वैदेह्या न विकम्पते।

sadṛśaṃ śatapatrasya pūrṇacandropamaprabham. vadanaṃ tadvadānyāyā vaidehyā na vikampate.

अलक्तरसरक्ताभाव् अलक्तरसवर्जितौ। अद्यापि चरणौ तस्याः पद्मकोशसमप्रभौ।

alaktarasaraktābhāv alaktarasavarjitau. adyāpi caraṇau tasyāḥ padmakośasamaprabhau.

नूपुरोद्घुष्टहेलेव खेलं गच्छति भामिनी। इदानीम् अपि वैदेही तद्रागा न्यस्तभूषणा।

nūpurodghuṣṭaheleva khelaṃ gacchati bhāminī. idānīm api vaidehī tadrāgā nyastabhūṣaṇā.

गजं वा वीक्ष्य सिंहं वा व्याघ्रं वा वनम् आश्रिता। नाहारयति संत्रासं बाहू रामस्य संश्रिता।

gajaṃ vā vīkṣya siṃhaṃ vā vyāghraṃ vā vanam āśritā. nāhārayati saṃtrāsaṃ bāhū rāmasya saṃśritā.

न शोच्यास् ते न चात्मा ते शोच्यो नापि जनाधिपः। इदं हि चरितं लोके प्रतिष्ठास्यति शाश्वतम्।

na śocyās te na cātmā te śocyo nāpi janādhipaḥ. idaṃ hi caritaṃ loke pratiṣṭhāsyati śāśvatam.

विधूय शोकं परिहृष्टमानसा महर्षियाते पथि सुव्यवस्थिताः। वने रता वन्यफलाशनाः पितुः शुभां प्रतिज्ञां परिपालयन्ति ते।

vidhūya śokaṃ parihṛṣṭamānasā maharṣiyāte pathi suvyavasthitāḥ. vane ratā vanyaphalāśanāḥ pituḥ śubhāṃ pratijñāṃ paripālayanti te.

तथापि सूतेन सुयुक्तवादिना निवार्यमाणा सुतशोककर्शिता। न चैव देवी विरराम कूजितात् प्रियेति पुत्रेति च राघवेति च।

tathāpi sūtena suyuktavādinā nivāryamāṇā sutaśokakarśitā. na caiva devī virarāma kūjitāt priyeti putreti ca rāghaveti ca.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...