रामायण 2.48 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 48→

[rm-2-48] • 36 श्लोकाः

ते तु तस्मिन् महावृक्ष उषित्वा रजनीं शिवाम्। विमले ऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद् देशात् प्रतस्थिरे।

te tu tasmin mahāvṛkṣa uṣitvā rajanīṃ śivām. vimale 'bhyudite sūrye tasmād deśāt pratasthire.

यत्र भागीरथी गङ्गा यमुनाम् अभिवर्तते। जग्मुस् तं देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम्।

yatra bhāgīrathī gaṅgā yamunām abhivartate. jagmus taṃ deśam uddiśya vigāhya sumahad vanam.

ते भूमिम् आगान् विविधान् देशांश् चापि मनोरमान्। अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस् तत्र तत्र यशस्विनः।

te bhūmim āgān vividhān deśāṃś cāpi manoramān. adṛṣṭapūrvān paśyantas tatra tatra yaśasvinaḥ.

यथाक्षेमेण गच्छन् स पश्यंश् च विविधान् द्रुमान्। निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत्।

yathākṣemeṇa gacchan sa paśyaṃś ca vividhān drumān. nivṛttamātre divase rāmaḥ saumitrim abravīt.

प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम्। अग्नेर् भगवतः केतुं मन्ये संनिहितो मुनिः।

prayāgam abhitaḥ paśya saumitre dhūmam unnatam. agner bhagavataḥ ketuṃ manye saṃnihito muniḥ.

नूनं प्राप्ताः स्म संभेदं गङ्गायमुनयोर् वयम्। तथा हि श्रूयते शम्ब्दो वारिणा वारिघट्टितः।

nūnaṃ prāptāḥ sma saṃbhedaṃ gaṅgāyamunayor vayam. tathā hi śrūyate śambdo vāriṇā vārighaṭṭitaḥ.

दारूणि परिभिन्नानि वनजैर् उपजीविभिः। भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः।

dārūṇi paribhinnāni vanajair upajīvibhiḥ. bharadvājāśrame caite dṛśyante vividhā drumāḥ.

धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे। गङ्गायमुनयोः संधौ प्रापतुर् निलयं मुनेः।

dhanvinau tau sukhaṃ gatvā lambamāne divākare. gaṅgāyamunayoḥ saṃdhau prāpatur nilayaṃ muneḥ.

रामस् त्व् आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृगपक्षिणः। गत्वा मुहूर्तम् अध्वानं भरद्वाजम् उपागमत्।

rāmas tv āśramam āsādya trāsayan mṛgapakṣiṇaḥ. gatvā muhūrtam adhvānaṃ bharadvājam upāgamat.

ततस् त्व् आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शनकाङ्क्षिणौ। सीतयानुगतौ वीरौ दूराद् एवावतस्थतुः।

tatas tv āśramam āsādya muner darśanakāṅkṣiṇau. sītayānugatau vīrau dūrād evāvatasthatuḥ.

हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः। रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत्।

hutāgnihotraṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṃ kṛtāñjaliḥ. rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sītayā cābhyavādayat.

न्यवेदयत चात्मानं तस्मै लक्ष्मणपूर्वजः। पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ।

nyavedayata cātmānaṃ tasmai lakṣmaṇapūrvajaḥ. putrau daśarathasyāvāṃ bhagavan rāmalakṣmaṇau.

भार्या ममेयं वैदेही कल्याणी जनकात्मजा। मां चानुयाता विजनं तपोवनम् अनिन्दिता।

bhāryā mameyaṃ vaidehī kalyāṇī janakātmajā. māṃ cānuyātā vijanaṃ tapovanam aninditā.

पित्रा प्रव्राज्यमानं मां सौमित्रिर् अनुजः प्रियः। अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढव्रतः।

pitrā pravrājyamānaṃ māṃ saumitrir anujaḥ priyaḥ. ayam anvagamad bhrātā vanam eva dṛḍhavrataḥ.

पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेष्यामस् तपोवनम्। धर्मम् एवाचरिष्यामस् तत्र मूलफलाशनाः।

pitrā niyuktā bhagavan praveṣyāmas tapovanam. dharmam evācariṣyāmas tatra mūlaphalāśanāḥ.

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः। उपानयत धर्मात्मा गाम् अर्घ्यम् उदकं ततः।

tasya tad vacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ. upānayata dharmātmā gām arghyam udakaṃ tataḥ.

मृगपक्षिभिर् आसीनो मुनिभिश् च समन्ततः। रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेनाह तं मुनिः।

mṛgapakṣibhir āsīno munibhiś ca samantataḥ. rāmam āgatam abhyarcya svāgatenāha taṃ muniḥ.

प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टं सराघवम्। भरद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं धर्मयुक्तम् इदं तदा।

pratigṛhya ca tām arcām upaviṣṭaṃ sarāghavam. bharadvājo 'bravīd vākyaṃ dharmayuktam idaṃ tadā.

चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इहागतम्। श्रुतं तव मया चेदं विवासनम् अकारणम्।

cirasya khalu kākutstha paśyāmi tvām ihāgatam. śrutaṃ tava mayā cedaṃ vivāsanam akāraṇam.

अवकाशो विविक्तो ऽयं महानद्योः समागमे। पुण्यश् च रमणीयश् च वसत्व् इह भगान् सुखम्।

avakāśo vivikto 'yaṃ mahānadyoḥ samāgame. puṇyaś ca ramaṇīyaś ca vasatv iha bhagān sukham.

एवम् उक्तस् तु वचनं भरद्वाजेन राघवः। प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः सर्वहिते रतः।

evam uktas tu vacanaṃ bharadvājena rāghavaḥ. pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ rāmaḥ sarvahite rataḥ.

भगवन्न् इत आसन्नः पौरजानपदो जनः। आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः। अनेन कारणेनाहम् इह वासं न रोचये।

bhagavann ita āsannaḥ paurajānapado janaḥ. āgamiṣyati vaidehīṃ māṃ cāpi prekṣako janaḥ. anena kāraṇenāham iha vāsaṃ na rocaye.

एकान्ते पश्य भगवन्न् आश्रमस्थानम् उत्तमम्। रमते यत्र वैदेही सुखार्हा जनकात्मजा।

ekānte paśya bhagavann āśramasthānam uttamam. ramate yatra vaidehī sukhārhā janakātmajā.

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो महामुनिः। राघवस्य ततो वाक्यम् अर्थ ग्राहकम् अब्रवीत्।

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharadvājo mahāmuniḥ. rāghavasya tato vākyam artha grāhakam abravīt.

दशक्रोश इतस् तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि। महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः।

daśakrośa itas tāta girir yasmin nivatsyasi. maharṣisevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukha darśanaḥ.

गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः। चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसंनिभः।

golāṅgūlānucarito vānararkṣaniṣevitaḥ. citrakūṭa iti khyāto gandhamādanasaṃnibhaḥ.

यावता चित्र कूटस्य नरः शृङ्गाण्य् अवेक्षते। कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः।

yāvatā citra kūṭasya naraḥ śṛṅgāṇy avekṣate. kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ.

ऋषयस् तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम्। तपसा दिवम् आरूढाः कपालशिरसा सह।

ṛṣayas tatra bahavo vihṛtya śaradāṃ śatam. tapasā divam ārūḍhāḥ kapālaśirasā saha.

प्रविविक्तम् अहं मन्ये तं वासं भवतः सुखम्। इह वा वनवासाय वस राम मया सह।

praviviktam ahaṃ manye taṃ vāsaṃ bhavataḥ sukham. iha vā vanavāsāya vasa rāma mayā saha.

स रामं सर्वकामैस् तं भरद्वाजः प्रियातिथिम्। सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित्।

sa rāmaṃ sarvakāmais taṃ bharadvājaḥ priyātithim. sabhāryaṃ saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit.

तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिम् उपेयुषः। प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः।

tasya prayāge rāmasya taṃ maharṣim upeyuṣaḥ. prapannā rajanī puṇyā citrāḥ kathayataḥ kathāḥ.

प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजम् उपागमत्। उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसं।

prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu bharadvājam upāgamat. uvāca naraśārdūlo muniṃ jvalitatejasaṃ.

शर्वरीं भवनन्न् अद्य सत्यशील तवाश्रमे। उषिताः स्मेह वसतिम् अनुजानातु नो भवान्।

śarvarīṃ bhavanann adya satyaśīla tavāśrame. uṣitāḥ smeha vasatim anujānātu no bhavān.

रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजो ऽब्रवीद् इदम्। मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह।

rātryāṃ tu tasyāṃ vyuṣṭāyāṃ bharadvājo 'bravīd idam. madhumūlaphalopetaṃ citrakūṭaṃ vrajeti ha.

तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः। विचरन्ति वनान्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव।

tatra kuñjarayūthāni mṛgayūthāni cābhitaḥ. vicaranti vanānteṣu tāni drakṣyasi rāghava.

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर् विनादितं तं वसुधाधरं शिवम्। मृगैश् च मत्तैर् बहुभिश् च कुञ्जरैः सुरम्यम् आसाद्य समावसाश्रमम्।

prahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanair vināditaṃ taṃ vasudhādharaṃ śivam. mṛgaiś ca mattair bahubhiś ca kuñjaraiḥ suramyam āsādya samāvasāśramam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...