रामायण 2.46 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 46→

[rm-2-46] • 79 श्लोकाः

प्रभातायां तु शर्वर्यां पृथु वृक्षा महायशाः। उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pṛthu vṛkṣā mahāyaśāḥ. uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam.

भास्करोदयकालो ऽयं गता भगवती निशा। असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलस् तात कूजति।

bhāskarodayakālo 'yaṃ gatā bhagavatī niśā. asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilas tāta kūjati.

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने। तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरंगमाम्।

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane. tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṃgamām.

विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्रनन्दनः। गुहम् आमन्त्र्य सूतं च सो ऽतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः।

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrir mitranandanaḥ. guham āmantrya sūtaṃ ca so 'tiṣṭhad bhrātur agrataḥ.

ततः कलापान् संनह्य खड्गौ बद्ध्वा च धन्विनौ। जग्मतुर् येन तौ गङ्गां सीतया सह राघवौ।

tataḥ kalāpān saṃnahya khaḍgau baddhvā ca dhanvinau. jagmatur yena tau gaṅgāṃ sītayā saha rāghavau.

रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत्। किम् अहं करवाणीति सूतः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्।

rāmam eva tu dharmajñam upagamya vinītavat. kim ahaṃ karavāṇīti sūtaḥ prāñjalir abravīt.

निवर्तस्वेत्य् उवाचैनम् एतावद् धि कृतं मम। यानं विहाय पद्भ्यां तु गमिष्यामो महावनम्।

nivartasvety uvācainam etāvad dhi kṛtaṃ mama. yānaṃ vihāya padbhyāṃ tu gamiṣyāmo mahāvanam.

आत्मानं त्व् अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्यार्तः स सारथिः। सुमन्त्रः पुरुषव्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत्।

ātmānaṃ tv abhyanujñātam avekṣyārtaḥ sa sārathiḥ. sumantraḥ puruṣavyāghram aikṣvākam idam abravīt.

नातिक्रान्तम् इदं लोके पुरुषेणेह केन चित्। तव सभ्रातृभार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने।

nātikrāntam idaṃ loke puruṣeṇeha kena cit. tava sabhrātṛbhāryasya vāsaḥ prākṛtavad vane.

न मन्ये ब्रह्मचर्ये ऽस्ति स्वधीते वा फलोदयः। मार्दवार्जवयोर् वापि त्वां चेद् व्यसनम् आगतम्।

na manye brahmacarye 'sti svadhīte vā phalodayaḥ. mārdavārjavayor vāpi tvāṃ ced vyasanam āgatam.

सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन्। त्वं गतिं प्राप्स्यसे वीर त्रींल् लोकांस् तु जयन्न् इव।

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan. tvaṃ gatiṃ prāpsyase vīra trīṃl lokāṃs tu jayann iva.

वयं खलु हता राम ये तयाप्य् उपवञ्चिताः। कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुःखभागिनः।

vayaṃ khalu hatā rāma ye tayāpy upavañcitāḥ. kaikeyyā vaśam eṣyāmaḥ pāpāyā duḥkhabhāginaḥ.

इति ब्रुवन्न् आत्म समं सुमन्त्रः सारथिस् तदा। दृष्ट्वा दुर गतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम्।

iti bruvann ātma samaṃ sumantraḥ sārathis tadā. dṛṣṭvā dura gataṃ rāmaṃ duḥkhārto rurude ciram.

ततस् तु विगते बाष्पे सूतं स्पृष्टोदकं शुचिम्। रामस् तु मधुरं वाक्यं पुनः पुनर् उवाच तम्।

tatas tu vigate bāṣpe sūtaṃ spṛṣṭodakaṃ śucim. rāmas tu madhuraṃ vākyaṃ punaḥ punar uvāca tam.

इक्ष्वाकूणां त्वया तुल्यं सुहृदं नोपलक्षये। यथा दशरथो राजा मां न शोचेत् तथा कुरु।

ikṣvākūṇāṃ tvayā tulyaṃ suhṛdaṃ nopalakṣaye. yathā daśaratho rājā māṃ na śocet tathā kuru.

शोकोपहत चेताश् च वृद्धश् च जगतीपतिः। काम भारावसन्नश् च तस्माद् एतद् ब्रवीमि ते।

śokopahata cetāś ca vṛddhaś ca jagatīpatiḥ. kāma bhārāvasannaś ca tasmād etad bravīmi te.

यद् यद् आज्ञापयेत् किं चित् स महात्मा महीपतिः। कैकेय्याः प्रियकामार्थं कार्यं तद् अविकाङ्क्षया।

yad yad ājñāpayet kiṃ cit sa mahātmā mahīpatiḥ. kaikeyyāḥ priyakāmārthaṃ kāryaṃ tad avikāṅkṣayā.

एतदर्थं हि राज्यानि प्रशासति नरेश्वराः। यद् एषां सर्वकृत्येषु मनो न प्रतिहन्यते।

etadarthaṃ hi rājyāni praśāsati nareśvarāḥ. yad eṣāṃ sarvakṛtyeṣu mano na pratihanyate.

तद् यथा स महाराजो नालीकम् अधिगच्छति। न च ताम्यति दुःखेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा।

tad yathā sa mahārājo nālīkam adhigacchati. na ca tāmyati duḥkhena sumantra kuru tat tathā.

अदृष्टदुःखं राजानं वृद्धम् आर्यं जितेन्द्रियम्। ब्रूयास् त्वम् अभिवाद्यैव मम हेतोर् इदं वचः।

adṛṣṭaduḥkhaṃ rājānaṃ vṛddham āryaṃ jitendriyam. brūyās tvam abhivādyaiva mama hetor idaṃ vacaḥ.

नैवाहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो न च मैथिली। अयोध्यायाश् च्युताश् चेति वने वत्स्यामहेति वा।

naivāham anuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī. ayodhyāyāś cyutāś ceti vane vatsyāmaheti vā.

चतुर्दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः। लक्ष्मणं मां च सीतां च द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान्।

caturdaśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ. lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca drakṣyasi kṣipram āgatān.

एवम् उक्त्वा तु राजानं मातरं च सुमन्त्र मे। अन्याश् च देवीः सहिताः कैकेयीं च पुनः पुनः।

evam uktvā tu rājānaṃ mātaraṃ ca sumantra me. anyāś ca devīḥ sahitāḥ kaikeyīṃ ca punaḥ punaḥ.

आरोग्यं ब्रूहि कौसल्याम् अथ पादाभिवन्दनम्। सीताया मम चार्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च।

ārogyaṃ brūhi kausalyām atha pādābhivandanam. sītāyā mama cāryasya vacanāl lakṣmaṇasya ca.

ब्रूयाश् च हि महाराजं भरतं क्षिप्रम् आनय। आगतश् चापि भरतः स्थाप्यो नृपमते पदे।

brūyāś ca hi mahārājaṃ bharataṃ kṣipram ānaya. āgataś cāpi bharataḥ sthāpyo nṛpamate pade.

भरतं च परिष्वज्य यौवराज्ये ऽभिषिच्य च। अस्मत्संतापजं दुःखं न त्वाम् अभिभविष्यति।

bharataṃ ca pariṣvajya yauvarājye 'bhiṣicya ca. asmatsaṃtāpajaṃ duḥkhaṃ na tvām abhibhaviṣyati.

भरतश् चापि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे। तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एवाविशेषतः।

bharataś cāpi vaktavyo yathā rājani vartase. tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsv evāviśeṣataḥ.

यथा च तव कैकेयी सुमित्रा चाविशेषतः। तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः।

yathā ca tava kaikeyī sumitrā cāviśeṣataḥ. tathaiva devī kausalyā mama mātā viśeṣataḥ.

निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोककर्शितः। तत् सर्वं वचनं श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत्।

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śokakarśitaḥ. tat sarvaṃ vacanaṃ śrutvā snehāt kākutstham abravīt.

यद् अहं नोपचारेण ब्रूयां स्नेहाद् अविक्लवः। भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यं त्वं क्षन्तुम् अर्हसि।

yad ahaṃ nopacāreṇa brūyāṃ snehād aviklavaḥ. bhaktimān iti tat tāvad vākyaṃ tvaṃ kṣantum arhasi.

कथं हि त्वद्विहीनो ऽहं प्रतियास्यामि तां पुरीम्। तव तात वियोगेन पुत्रशोकाकुलाम् इव।

kathaṃ hi tvadvihīno 'haṃ pratiyāsyāmi tāṃ purīm. tava tāta viyogena putraśokākulām iva.

सरामम् अपि तावन् मे रथं दृष्ट्वा तदा जनः। विना रामं रथं दृष्ट्वा विदीर्येतापि सा पुरी।

sarāmam api tāvan me rathaṃ dṛṣṭvā tadā janaḥ. vinā rāmaṃ rathaṃ dṛṣṭvā vidīryetāpi sā purī.

दैन्यं हि नगरी गच्छेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमं रथम्। सूतावशेषं स्वं सैन्यं हतवीरम् इवाहवे।

dainyaṃ hi nagarī gacched dṛṣṭvā śūnyam imaṃ ratham. sūtāvaśeṣaṃ svaṃ sainyaṃ hatavīram ivāhave.

दूरे ऽपि निवसन्तं त्वां मानसेनाग्रतः स्थितम्। चिन्तयन्त्यो ऽद्य नूनं त्वां निराहाराः कृताः प्रजाः।

dūre 'pi nivasantaṃ tvāṃ mānasenāgrataḥ sthitam. cintayantyo 'dya nūnaṃ tvāṃ nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ.

आर्तनादो हि यः पौरैर् मुक्तस् तद्विप्रवासने। रथस्थं मां निशाम्यैव कुर्युः शतगुणं ततः।

ārtanādo hi yaḥ paurair muktas tadvipravāsane. rathasthaṃ māṃ niśāmyaiva kuryuḥ śataguṇaṃ tataḥ.

अहं किं चापि वक्ष्यामि देवीं तव सुतो मया। नीतो ऽसौ मातुलकुलं संतापं मा कृथा इति।

ahaṃ kiṃ cāpi vakṣyāmi devīṃ tava suto mayā. nīto 'sau mātulakulaṃ saṃtāpaṃ mā kṛthā iti.

असत्यम् अपि नैवाहं ब्रूयां वचनम् ईदृशम्। कथम् अप्रियम् एवाहं ब्रूयां सत्यम् इदं वचः।

asatyam api naivāhaṃ brūyāṃ vacanam īdṛśam. katham apriyam evāhaṃ brūyāṃ satyam idaṃ vacaḥ.

मम तावन् नियोगस्थास् त्वद्बन्धुजनवाहिनः। कथं रथं त्वया हीनं प्रवक्ष्यन्ति हयोत्तमाः।

mama tāvan niyogasthās tvadbandhujanavāhinaḥ. kathaṃ rathaṃ tvayā hīnaṃ pravakṣyanti hayottamāḥ.

यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि। सरथो ऽग्निं प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्र इह त्वया।

yadi me yācamānasya tyāgam eva kariṣyasi. saratho 'gniṃ pravekṣyāmi tyakta mātra iha tvayā.

भविष्यन्ति वने यानि तपोविघ्नकराणि ते। रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव।

bhaviṣyanti vane yāni tapovighnakarāṇi te. rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava.

तत् कृतेन मया प्राप्तं रथ चर्या कृतं सुखम्। आशंसे त्वत्कृतेनाहं वनवासकृतं सुखम्।

tat kṛtena mayā prāptaṃ ratha caryā kṛtaṃ sukham. āśaṃse tvatkṛtenāhaṃ vanavāsakṛtaṃ sukham.

प्रसीदेच्छामि ते ऽरण्ये भवितुं प्रत्यनन्तरः। प्रीत्याभिहितम् इच्छामि भव मे पत्यनन्तरः।

prasīdecchāmi te 'raṇye bhavituṃ pratyanantaraḥ. prītyābhihitam icchāmi bhava me patyanantaraḥ.

तव शुश्रूषणं मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन्। अयोध्यां देवलोकं वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम्।

tava śuśrūṣaṇaṃ mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan. ayodhyāṃ devalokaṃ vā sarvathā prajahāmy aham.

न हि शक्या प्रवेष्टुं सा मयायोध्या त्वया विना। राजधानी महेन्द्रस्य यथा दुष्कृतकर्मणा।

na hi śakyā praveṣṭuṃ sā mayāyodhyā tvayā vinā. rājadhānī mahendrasya yathā duṣkṛtakarmaṇā.

इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः। परिचर्यां करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमां गतिम्।

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ. paricaryāṃ kariṣyanti prāpsyanti paramāṃ gatim.

वनवासे क्षयं प्राप्ते ममैष हि मनोरथः। यद् अनेन रथेनैव त्वां वहेयं पुरीं पुनः।

vanavāse kṣayaṃ prāpte mamaiṣa hi manorathaḥ. yad anena rathenaiva tvāṃ vaheyaṃ purīṃ punaḥ.

चतुर्दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने। क्षणभूतानि यास्यन्ति शतशस् तु ततो ऽन्यथा।

caturdaśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane. kṣaṇabhūtāni yāsyanti śataśas tu tato 'nyathā.

भृत्यवत्सल तिष्ठन्तं भर्तृपुत्रगते पथि। भक्तं भृत्यं स्थितं स्थित्यां त्वं न मां हातुम् अर्हसि।

bhṛtyavatsala tiṣṭhantaṃ bhartṛputragate pathi. bhaktaṃ bhṛtyaṃ sthitaṃ sthityāṃ tvaṃ na māṃ hātum arhasi.

एवं बहुविधं दीनं याचमानं पुनः पुनः। रामो भृत्यानुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत्।

evaṃ bahuvidhaṃ dīnaṃ yācamānaṃ punaḥ punaḥ. rāmo bhṛtyānukampī tu sumantram idam abravīt.

जानामि परमां भक्तिं मयि ते भर्तृवत्सल। शृणु चापि यदर्थं त्वां प्रेषयामि पुरीम् इतः।

jānāmi paramāṃ bhaktiṃ mayi te bhartṛvatsala. śṛṇu cāpi yadarthaṃ tvāṃ preṣayāmi purīm itaḥ.

नगरीं त्वां गतं दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी। कैकेयी प्रत्ययं गच्छेद् इति रामो वनं गतः।

nagarīṃ tvāṃ gataṃ dṛṣṭvā jananī me yavīyasī. kaikeyī pratyayaṃ gacched iti rāmo vanaṃ gataḥ.

परितुष्टा हि सा देवि वनवासं गते मयि। राजानं नातिशङ्केत मिथ्यावादीति धार्मिकम्।

parituṣṭā hi sā devi vanavāsaṃ gate mayi. rājānaṃ nātiśaṅketa mithyāvādīti dhārmikam.

एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी। भरतारक्षितं स्फीतं पुत्रराज्यम् अवाप्नुयात्।

eṣa me prathamaḥ kalpo yad ambā me yavīyasī. bharatārakṣitaṃ sphītaṃ putrarājyam avāpnuyāt.

मम प्रियार्थं राज्ञश् च सरथस् त्वं पुरीं व्रज। संदिष्टश् चासि यान् अर्थांस् तांस् तान् ब्रूयास् तथातथा।

mama priyārthaṃ rājñaś ca sarathas tvaṃ purīṃ vraja. saṃdiṣṭaś cāsi yān arthāṃs tāṃs tān brūyās tathātathā.

इत्य् उक्त्वा वचनं सूतं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः। गुहं वचनम् अक्लीबं रामो हेतुमद् अब्रवीत्। जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोधक्षीरम् आनय।

ity uktvā vacanaṃ sūtaṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ. guhaṃ vacanam aklībaṃ rāmo hetumad abravīt. jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodhakṣīram ānaya.

तत् क्षीरं राजपुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत्। लक्ष्मणस्यात्मनश् चैव रामस् तेनाकरोज् जटाः।

tat kṣīraṃ rājaputrāya guhaḥ kṣipram upāharat. lakṣmaṇasyātmanaś caiva rāmas tenākaroj jaṭāḥ.

तौ तदा चीरवसनौ जटामण्डलधारिणौ। अशोभेताम् ऋषिसमौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।

tau tadā cīravasanau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau. aśobhetām ṛṣisamau bhrātarau rāmalakṣmaṇau.

ततो वैखानसं मार्गम् आस्थितः सहलक्ष्मणः। व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायं गुहम् अब्रवीत्।

tato vaikhānasaṃ mārgam āsthitaḥ sahalakṣmaṇaḥ. vratam ādiṣṭavān rāmaḥ sahāyaṃ guham abravīt.

अप्रमत्तो बले कोशे दुर्गे जनपदे तथा। भवेथा गुह राज्यं हि दुरारक्षतमं मतम्।

apramatto bale kośe durge janapade tathā. bhavethā guha rājyaṃ hi durārakṣatamaṃ matam.

ततस् तं समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकुनन्दनः। जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सहलक्ष्मणः।

tatas taṃ samanujñāya guham ikṣvākunandanaḥ. jagāma tūrṇam avyagraḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ.

स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावम् इक्ष्वाकुनन्दनः। तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गाम् इदं लक्ष्मणम् अब्रवीत्।

sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvam ikṣvākunandanaḥ. titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgām idaṃ lakṣmaṇam abravīt.

आरोह त्वं नर व्याघ्र स्थितां नावम् इमां शनैः। सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम्।

āroha tvaṃ nara vyāghra sthitāṃ nāvam imāṃ śanaiḥ. sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm.

स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन्। आरोप्य मैथिलीं पूर्वम् आरुरोहात्मवांस् ततः।

sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvam apratikūlayan. āropya maithilīṃ pūrvam ārurohātmavāṃs tataḥ.

अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः। ततो निषादाधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत्।

athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ. tato niṣādādhipatir guho jñātīn acodayat.

अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम्। आस्थाय नावं रामस् तु चोदयाम् आस नाविकान्।

anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham. āsthāya nāvaṃ rāmas tu codayām āsa nāvikān.

ततस् तैश् चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता। शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलम् अत्यगात्।

tatas taiś coditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā. śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilam atyagāt.

मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास् त्व् अनिन्दिता। वैदेही प्राञ्जलिर् भूत्वा तां नदीम् इदम् अब्रवीत्।

madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyās tv aninditā. vaidehī prāñjalir bhūtvā tāṃ nadīm idam abravīt.

पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः। निदेशं पालयत्व् एनं गङ्गे त्वदभिरक्षितः।

putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ. nideśaṃ pālayatv enaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ.

चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्य् उष्य कानने। भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति।

caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇy uṣya kānane. bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati.

ततस् त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता। यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धये।

tatas tvāṃ devi subhage kṣemeṇa punar āgatā. yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhaye.

त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकं समीक्षसे। भार्या चोदधिराजस्य लोके ऽस्मिन् संप्रदृश्यसे।

tvaṃ hi tripathagā devi brahma lokaṃ samīkṣase. bhāryā codadhirājasya loke 'smin saṃpradṛśyase.

सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने। प्राप्त राज्ये नरव्याघ्र शिवेन पुनर् आगते।

sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane. prāpta rājye naravyāghra śivena punar āgate.

गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्य् अन्नं च पेशलम्। ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया।

gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇy annaṃ ca peśalam. brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā.

तथा संभाषमाणा सा सीता गङ्गाम् अनिन्दिता। दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रम् एवाभ्युपागमत्।

tathā saṃbhāṣamāṇā sā sītā gaṅgām aninditā. dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipram evābhyupāgamat.

तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः। प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परंतपः।

tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ. prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca paraṃtapaḥ.

अथाब्रवीन् महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम्। अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्छतु।

athābravīn mahābāhuḥ sumitrānandavardhanam. agrato gaccha saumitre sītā tvām anugacchatu.

पृष्ठतो ऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन्। अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति।

pṛṣṭhato 'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan. adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati.

गतं तु गङ्गापरपारम् आशु रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य। अध्वप्रकर्षाद् विनिवृत्तदृष्टिर् मुमोच बाष्पं व्यथितस् तपस्वी।

gataṃ tu gaṅgāparapāram āśu rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya. adhvaprakarṣād vinivṛttadṛṣṭir mumoca bāṣpaṃ vyathitas tapasvī.

तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान् वराहम् ऋश्यं पृषतं महारुरुम्। आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौ वासाय काले ययतुर् वनस्पतिम्।

tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān varāham ṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum. ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau vāsāya kāle yayatur vanaspatim.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...