रामायण 2.45 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 45→

[rm-2-45] • 24 श्लोकाः

तं जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम्। गुहः संतापसंतप्तो राघवं वाक्यम् अब्रवीत्।

taṃ jāgratam adambhena bhrātur arthāya lakṣmaṇam. guhaḥ saṃtāpasaṃtapto rāghavaṃ vākyam abravīt.

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थम् उपकल्पिता। प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्यां राजपुत्र यथासुखम्।

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā. pratyāśvasihi sādhv asyāṃ rājaputra yathāsukham.

उचितो ऽयं जनः सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः। गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्।

ucito 'yaṃ janaḥ sarvaḥ kleśānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ. guptyarthaṃ jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayaṃ niśām.

न हि रामात् प्रियतरो ममास्ति भुवि कश् चन। ब्रवीम्य् एतद् अहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे।

na hi rāmāt priyataro mamāsti bhuvi kaś cana. bravīmy etad ahaṃ satyaṃ satyenaiva ca te śape.

अस्य प्रसादाद् आशंसे लोके ऽस्मिन् सुमहद् यशः। धर्मावाप्तिं च विपुलाम् अर्थावाप्तिं च केवलाम्।

asya prasādād āśaṃse loke 'smin sumahad yaśaḥ. dharmāvāptiṃ ca vipulām arthāvāptiṃ ca kevalām.

सो ऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया। रक्षिष्यामि धनुष्पाणिः सर्वतो ज्ञातिभिः सह।

so 'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā. rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇiḥ sarvato jñātibhiḥ saha.

न हि मे ऽविदितं किं चिद् वने ऽस्मिंश् चरतः सदा। चतुरङ्गं ह्य् अपि बलं सुमहत् प्रसहेमहि।

na hi me 'viditaṃ kiṃ cid vane 'smiṃś carataḥ sadā. caturaṅgaṃ hy api balaṃ sumahat prasahemahi.

लक्ष्मणस् तं तदोवाच रक्ष्यमाणास् त्वयानघ। नात्र भीता वयं सर्वे धर्मम् एवानुपश्यता।

lakṣmaṇas taṃ tadovāca rakṣyamāṇās tvayānagha. nātra bhītā vayaṃ sarve dharmam evānupaśyatā.

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया। शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।

kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā. śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā.

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि। तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया।

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṃ yudhi. taṃ paśya sukhasaṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā.

यो मन्त्र तपसा लब्धो विविधैश् च परिश्रमैः। एको दशरथस्यैष पुत्रः सदृशलक्षणः।

yo mantra tapasā labdho vividhaiś ca pariśramaiḥ. eko daśarathasyaiṣa putraḥ sadṛśalakṣaṇaḥ.

अस्मिन् प्रव्रजितो राजा न चिरं वर्तयिष्यति। विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रम् एव भविष्यति।

asmin pravrajito rājā na ciraṃ vartayiṣyati. vidhavā medinī nūnaṃ kṣipram eva bhaviṣyati.

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः। निर्घोषोपरतं तात मन्ये राजनिवेशनम्।

vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ. nirghoṣoparataṃ tāta manye rājaniveśanam.

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम। नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम्।

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama. nāśaṃse yadi jīvanti sarve te śarvarīm imām.

जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया। तद् दुःखं यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति।

jīved api hi me mātā śatrughnasyānvavekṣayā. tad duḥkhaṃ yat tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati.

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा। राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति।

anuraktajanākīrṇā sukhālokapriyāvahā. rājavyasanasaṃsṛṣṭā sā purī vinaśiṣyati.

अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम्। राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham. rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati.

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन् काले ह्य् उपस्थिते। प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।

siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasmin kāle hy upasthite. pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam.

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्। हर्म्यप्रासादसंपन्नां गणिकावरशोभिताम्।

ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām. harmyaprāsādasaṃpannāṃ gaṇikāvaraśobhitām.

रथाश्वगजसंबाधां तूर्यनादविनादिताम्। सर्वकल्याणसंपूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।

rathāśvagajasaṃbādhāṃ tūryanādavināditām. sarvakalyāṇasaṃpūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām.

आरामोद्यानसंपन्नां समाजोत्सवशालिनीम्। सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर् मम।

ārāmodyānasaṃpannāṃ samājotsavaśālinīm. sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ pitur mama.

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम्। निवृत्ते वनवासे ऽस्मिन्न् अयोध्यां प्रविशेमहि।

api satyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam. nivṛtte vanavāse 'sminn ayodhyāṃ praviśemahi.

परिदेवयमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः। तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी सात्यवर्तत।

paridevayamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ. tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sātyavartata.

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहिते नरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद् गुहः। मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितो ज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः।

tathā hi satyaṃ bruvati prajāhite narendraputre gurusauhṛdād guhaḥ. mumoca bāṣpaṃ vyasanābhipīḍito jvarāturo nāga iva vyathāturaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...