रामायण 2.44 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 44→

[rm-2-44] • 27 श्लोकाः

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः। आससाद महाबाहुः शृङ्गवेरपुरं प्रति।

viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ. āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgaverapuraṃ prati.

तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयाम् अशैवलाम्। ददर्श राघवो गङ्गां पुण्याम् ऋषिनिसेविताम्।

tatra tripathagāṃ divyāṃ śivatoyām aśaivalām. dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyām ṛṣinisevitām.

हंससारससंघुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम्। शिंशुमरैश् च नक्रैश् च भुजंगैश् च निषेविताम्।

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām. śiṃśumaraiś ca nakraiś ca bhujaṃgaiś ca niṣevitām.

ताम् ऊर्मिकलिलावर्ताम् अन्ववेक्ष्य महारथः। सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इहैवाद्य वसामहे।

tām ūrmikalilāvartām anvavekṣya mahārathaḥ. sumantram abravīt sūtam ihaivādya vasāmahe.

अविदूराद् अयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान्। सुमहान् इङ्गुदीवृक्षो वसामो ऽत्रैव सारथे।

avidūrād ayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān. sumahān iṅgudīvṛkṣo vasāmo 'traiva sārathe.

लक्षणश् च सुमन्त्रश् च बाढम् इत्य् एव राघवम्। उक्त्वा तम् इङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर् हयैः।

lakṣaṇaś ca sumantraś ca bāḍham ity eva rāghavam. uktvā tam iṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayatur hayaiḥ.

रामो ऽभियाय तं रम्यं वृक्षम् इक्ष्वाकुनन्दनः। रथाद् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सहलक्ष्मणः।

rāmo 'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣam ikṣvākunandanaḥ. rathād avātarat tasmāt sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ.

सुमन्त्रो ऽप्य् अवतीर्यैव मोचयित्वा हयोत्तमान्। वृक्षमूलगतं रामम् उपतस्थे कृताञ्जलिः।

sumantro 'py avatīryaiva mocayitvā hayottamān. vṛkṣamūlagataṃ rāmam upatasthe kṛtāñjaliḥ.

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा। निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश् चेति विश्रुतः।

tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamaḥ sakhā. niṣādajātyo balavān sthapatiś ceti viśrutaḥ.

स श्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयम् आगतम्। वृद्धैः परिवृतो ऽमात्यैर् ज्ञातिभिश् चाप्य् उपागतः।

sa śrutvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayam āgatam. vṛddhaiḥ parivṛto 'mātyair jñātibhiś cāpy upāgataḥ.

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूराद् अवस्थितम्। सह सौमित्रिणा रामः समागच्छद् गुहेन सः।

tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrād avasthitam. saha saumitriṇā rāmaḥ samāgacchad guhena saḥ.

तम् आर्तः संपरिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत्। यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते।

tam ārtaḥ saṃpariṣvajya guho rāghavam abravīt. yathāyodhyā tathedaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te.

ततो गुणवदन्नाद्यम् उपादाय पृथग्विधम्। अर्घ्यं चोपानयत् क्षिप्रं वाक्यं चेदम् उवाच ह।

tato guṇavadannādyam upādāya pṛthagvidham. arghyaṃ copānayat kṣipraṃ vākyaṃ cedam uvāca ha.

स्वागतं ते महाबाहो तवेयम् अखिला मही। वयं प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः।

svāgataṃ te mahābāho taveyam akhilā mahī. vayaṃ preṣyā bhavān bhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ.

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदम् उपस्थितम्। शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते।

bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyaṃ cedam upasthitam. śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te.

गुहम् एव ब्रुवाणं तं राघवः प्रत्युवाच ह। अर्चिताश् चैव हृष्टाश् च भवता सर्वथा वयम्।

guham eva bruvāṇaṃ taṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha. arcitāś caiva hṛṣṭāś ca bhavatā sarvathā vayam.

पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेहसंदर्शनेन च। भुजाभ्यां साधुवृत्ताभ्यां पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत्।

padbhyām abhigamāc caiva snehasaṃdarśanena ca. bhujābhyāṃ sādhuvṛttābhyāṃ pīḍayan vākyam abravīt.

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः। अपि ते कूशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च।

diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi arogaṃ saha bāndhavaiḥ. api te kūśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca.

यत् त्व् इदं भवता किं चित् प्रीत्या समुपकल्पितम्। सर्वं तद् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे।

yat tv idaṃ bhavatā kiṃ cit prītyā samupakalpitam. sarvaṃ tad anujānāmi na hi varte pratigrahe.

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम्। विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्।

kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśanaṃ ca mām. viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram.

अश्वानां खादनेनाहम् अर्थी नान्येन केन चित्। एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः।

aśvānāṃ khādanenāham arthī nānyena kena cit. etāvatātrabhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ.

एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे। एतैः सुविहितैर् अश्वैर् भविष्याम्य् अहम् अर्चितः।

ete hi dayitā rājñaḥ pitur daśarathasya me. etaiḥ suvihitair aśvair bhaviṣyāmy aham arcitaḥ.

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सो ऽन्वशात्। गुहस् तत्रैव पुरुषांस् त्वरितं दीयताम् इति।

aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so 'nvaśāt. guhas tatraiva puruṣāṃs tvaritaṃ dīyatām iti.

ततश् चीरोत्तरासङ्गः संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम्। जलम् एवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाहृतं स्वयम्।

tataś cīrottarāsaṅgaḥ saṃdhyām anvāsya paścimām. jalam evādade bhojyaṃ lakṣmaṇenāhṛtaṃ svayam.

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः। सभार्यस्य ततो ऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षम् उपाश्रितः।

tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ. sabhāryasya tato 'bhyetya tasthau vṛkṣam upāśritaḥ.

गुहो ऽपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन्। अन्वजाग्रत् ततो रामम् अप्रमत्तो धनुर्धरः।

guho 'pi saha sūtena saumitrim anubhāṣayan. anvajāgrat tato rāmam apramatto dhanurdharaḥ.

तथा शयानस्य ततो ऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः। अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी।

tathā śayānasya tato 'sya dhīmato yaśasvino dāśarather mahātmanaḥ. adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā tadā vyatīyāya cireṇa śarvarī.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...