रामायण 2.36 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 36→

[rm-2-36] • 17 श्लोकाः

तस्मिंस् तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ। आर्तशब्दो हि संजज्ञे स्त्रीणाम् अन्तःपुरे महान्।

tasmiṃs tu puruṣavyāghre niṣkrāmati kṛtāñjalau. ārtaśabdo hi saṃjajñe strīṇām antaḥpure mahān.

अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः। यो गतिं शरणं चासीत् स नाथः क्व नु गच्छति।

anāthasya janasyāsya durbalasya tapasvinaḥ. yo gatiṃ śaraṇaṃ cāsīt sa nāthaḥ kva nu gacchati.

न क्रुध्यत्य् अभिशस्तो ऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्। क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् समदुःखः क्व गच्छति।

na krudhyaty abhiśasto 'pi krodhanīyāni varjayan. kruddhān prasādayan sarvān samaduḥkhaḥ kva gacchati.

कौसल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते। तथा यो वर्तते ऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति।

kausalyāyāṃ mahātejā yathā mātari vartate. tathā yo vartate 'smāsu mahātmā kva nu gacchati.

कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा संचोदितो वनम्। परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति।

kaikeyyā kliśyamānena rājñā saṃcodito vanam. paritrātā janasyāsya jagataḥ kva nu gacchati.

अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य संप्रियम्। धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासो प्रवत्स्यति।

aho niścetano rājā jīvalokasya saṃpriyam. dharmyaṃ satyavrataṃ rāmaṃ vanavāso pravatsyati.

इति सर्वा महिष्यस् ता विवत्सा इव धेनवः। रुरुदुश् चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः।

iti sarvā mahiṣyas tā vivatsā iva dhenavaḥ. ruruduś caiva duḥkhārtāḥ sasvaraṃ ca vicukruśuḥ.

स तम् अन्तःपुरे घोरम् आर्तशब्दं महीपतिः। पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा चासीत् सुदुःखितः।

sa tam antaḥpure ghoram ārtaśabdaṃ mahīpatiḥ. putraśokābhisaṃtaptaḥ śrutvā cāsīt suduḥkhitaḥ.

नाग्निहोत्राण्य् अहूयन्त सूर्यश् चान्तरधीयत। व्यसृजन् कवलान् नागा गावो वत्सान् न पाययन्।

nāgnihotrāṇy ahūyanta sūryaś cāntaradhīyata. vyasṛjan kavalān nāgā gāvo vatsān na pāyayan.

त्रिशङ्कुर् लोहिताङ्गश् च बृहस्पतिबुधाव् अपि। दारुणाः सोमम् अभ्येत्य ग्रहाः सर्वे व्यवस्थिताः।

triśaṅkur lohitāṅgaś ca bṛhaspatibudhāv api. dāruṇāḥ somam abhyetya grahāḥ sarve vyavasthitāḥ.

नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश् च गततेजसः। विशाखाश् च सधूमाश् च नभसि प्रचकाशिरे।

nakṣatrāṇi gatārcīṃṣi grahāś ca gatatejasaḥ. viśākhāś ca sadhūmāś ca nabhasi pracakāśire.

अकस्मान् नागरः सर्वो जनो दैन्यम् उपागमत्। आहारे वा विहारे वा न कश् चिद् अकरोन् मनः।

akasmān nāgaraḥ sarvo jano dainyam upāgamat. āhāre vā vihāre vā na kaś cid akaron manaḥ.

बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः। न हृष्टो लक्ष्यते कश् चित् सर्वः शोकपरायणः।

bāṣpaparyākulamukho rājamārgagato janaḥ. na hṛṣṭo lakṣyate kaś cit sarvaḥ śokaparāyaṇaḥ.

न वाति पवनः शीतो न शशी सौम्यदर्शनः। न सूर्यस् तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत्।

na vāti pavanaḥ śīto na śaśī saumyadarśanaḥ. na sūryas tapate lokaṃ sarvaṃ paryākulaṃ jagat.

अनर्थिनः सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस् तथा। सर्वे सर्वं परित्यज्य रामम् एवान्वचिन्तयन्।

anarthinaḥ sutāḥ strīṇāṃ bhartāro bhrātaras tathā. sarve sarvaṃ parityajya rāmam evānvacintayan.

ये तु रामस्य सुहृदः सर्वे ते मूढचेतसः। शोकभारेण चाक्रान्ताः शयनं न जुहुस् तदा।

ye tu rāmasya suhṛdaḥ sarve te mūḍhacetasaḥ. śokabhāreṇa cākrāntāḥ śayanaṃ na juhus tadā.

ततस् त्व् अयोध्या रहिता महात्मना पुरंदरेणेव मही सपर्वता। चचाल घोरं भयभारपीडिता सनागयोधाश्वगणा ननाद च।

tatas tv ayodhyā rahitā mahātmanā puraṃdareṇeva mahī saparvatā. cacāla ghoraṃ bhayabhārapīḍitā sanāgayodhāśvagaṇā nanāda ca.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...