रामायण 2.35 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 35→

[rm-2-35] • 38 श्लोकाः

अथ रामश् च सीता च लक्ष्मणश् च कृताञ्जलिः। उपसंगृह्य राजानं चक्रुर् दीनाः प्रदक्षिणम्।

atha rāmaś ca sītā ca lakṣmaṇaś ca kṛtāñjaliḥ. upasaṃgṛhya rājānaṃ cakrur dīnāḥ pradakṣiṇam.

तं चापि समनुज्ञाप्य धर्मज्ञः सीतया सह। राघवः शोकसंमूढो जननीम् अभ्यवादयत्।

taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñaḥ sītayā saha. rāghavaḥ śokasaṃmūḍho jananīm abhyavādayat.

अन्वक्षं लक्ष्मणो भ्रातुः कौसल्याम् अभ्यवादयत्। अथ मातुः सुमित्राया जग्राह चरणौ पुनः।

anvakṣaṃ lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyām abhyavādayat. atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ.

तं वन्दमानं रुदती माता सौमित्रिम् अब्रवीत्। हितकामा महाबाहुं मूर्ध्न्य् उपाघ्राय लक्ष्मणम्।

taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrim abravīt. hitakāmā mahābāhuṃ mūrdhny upāghrāya lakṣmaṇam.

सृष्टस् त्वं वनवासाय स्वनुरक्तः सुहृज्जने। रामे प्रमादं मा कार्षीः पुत्र भ्रातरि गच्छति।

sṛṣṭas tvaṃ vanavāsāya svanuraktaḥ suhṛjjane. rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati.

व्यसनी वा समृद्धो वा गतिर् एष तवानघ। एष लोके सतां धर्मो यज् ज्येष्ठवशगो भवेत्।

vyasanī vā samṛddho vā gatir eṣa tavānagha. eṣa loke satāṃ dharmo yaj jyeṣṭhavaśago bhavet.

इदं हि वृत्तम् उचितं कुलस्यास्य सनातनम्। दानं दीक्षा च यज्ञेषु तनुत्यागो मृधेषु च।

idaṃ hi vṛttam ucitaṃ kulasyāsya sanātanam. dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca.

रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम्। अयोध्याम् अटवीं विद्धि गच्छ तात यथासुखम्।

rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām. ayodhyām aṭavīṃ viddhi gaccha tāta yathāsukham.

ततः सुमन्त्रः काकुत्स्थं प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्। विनीतो विनयज्ञश् च मातलिर् वासवं यथा।

tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalir vākyam abravīt. vinīto vinayajñaś ca mātalir vāsavaṃ yathā.

रथम् आरोह भद्रं ते राजपुत्र महायशः। क्षिप्रं त्वां प्रापयिष्यामि यत्र मां राम वक्ष्यसि।

ratham āroha bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ. kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi.

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यानि वने त्वया। तान्य् उपक्रमितव्यानि यानि देव्यासि चोदितः।

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā. tāny upakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ.

तं रथं सूर्यसंकाशं सीता हृष्टेन चेतसा। आरुरोह वरारोहा कृत्वालंकारम् आत्मनः।

taṃ rathaṃ sūryasaṃkāśaṃ sītā hṛṣṭena cetasā. āruroha varārohā kṛtvālaṃkāram ātmanaḥ.

तथैवायुधजातानि भ्रातृभ्यां कवचानि च। रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्मकठिनं च तत्।

tathaivāyudhajātāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca. rathopasthe pratinyasya sacarmakaṭhinaṃ ca tat.

सीतातृतीयान् आरूढान् दृष्ट्वा धृष्टम् अचोदयत्। सुमन्त्रः संमतान् अश्वान् वायुवेगसमाञ् जवे।

sītātṛtīyān ārūḍhān dṛṣṭvā dhṛṣṭam acodayat. sumantraḥ saṃmatān aśvān vāyuvegasamāñ jave.

प्रयाते तु महारण्यं चिररात्राय राघवे। बभूव नगरे मूर्च्छा बलमूर्च्छा जनस्य च।

prayāte tu mahāraṇyaṃ cirarātrāya rāghave. babhūva nagare mūrcchā balamūrcchā janasya ca.

तत् समाकुलसंभ्रान्तं मत्तसंकुपित द्विपम्। हयशिञ्जितनिर्घोषं पुरम् आसीन् महास्वनम्।

tat samākulasaṃbhrāntaṃ mattasaṃkupita dvipam. hayaśiñjitanirghoṣaṃ puram āsīn mahāsvanam.

ततः सबालवृद्धा सा पुरी परमपीडिता। रामम् एवाभिदुद्राव घर्मार्तः सलिलं यथा।

tataḥ sabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā. rāmam evābhidudrāva gharmārtaḥ salilaṃ yathā.

पार्श्वतः पृष्ठतश् चापि लम्बमानास् तदुन्मुखाः। बाष्पपूर्णमुखाः सर्वे तम् ऊचुर् भृशदुःखिताः।

pārśvataḥ pṛṣṭhataś cāpi lambamānās tadunmukhāḥ. bāṣpapūrṇamukhāḥ sarve tam ūcur bhṛśaduḥkhitāḥ.

संयच्छ वाजिनां रश्मीन् सूत याहि शनैः शनैः। मुखं द्रक्ष्यामि रामस्य दुर्दर्शं नो भविष्यति।

saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiḥ śanaiḥ. mukhaṃ drakṣyāmi rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati.

आयसं हृदयं नूनं राममातुर् असंशयम्। यद् देवगर्भप्रतिमे वनं याति न भिद्यते।

āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamātur asaṃśayam. yad devagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate.

कृतकृत्या हि वैदेही छायेवानुगता पतिम्। न जहाति रता धर्मे मेरुम् अर्कप्रभा यथा।

kṛtakṛtyā hi vaidehī chāyevānugatā patim. na jahāti ratā dharme merum arkaprabhā yathā.

अहो लक्ष्मण सिद्धार्थः सततां प्रियवादिनम्। भ्रातरं देवसंकाशं यस् त्वं परिचरिष्यसि।

aho lakṣmaṇa siddhārthaḥ satatāṃ priyavādinam. bhrātaraṃ devasaṃkāśaṃ yas tvaṃ paricariṣyasi.

महत्य् एषा हि ते सिद्धिर् एष चाभ्युदयो महान्। एष स्वर्गस्य मार्गश् च यद् एनम् अनुगच्छसि। एवं वदन्तस् ते सोढुं न शेकुर् बाष्पम् आगतम्।

mahaty eṣā hi te siddhir eṣa cābhyudayo mahān. eṣa svargasya mārgaś ca yad enam anugacchasi. evaṃ vadantas te soḍhuṃ na śekur bāṣpam āgatam.

अथ राजा वृतः स्त्रीभिर् दीनाभिर् दीनचेतनः। निर्जगाम प्रियं पुत्रं द्रक्ष्यामीति ब्रुवन् गृहात्।

atha rājā vṛtaḥ strībhir dīnābhir dīnacetanaḥ. nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt.

शुश्रुवे चाग्रतः स्त्रीणां रुदन्तीनां महास्वनः। यथा नादः करेणूनां बद्धे महति कुञ्जरे।

śuśruve cāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ. yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare.

पिता च राजा काकुत्स्थः श्रीमान् सन्नस् तदा बभौ। परिपूर्णः शशी काले ग्रहेणोपप्लुतो यथा।

pitā ca rājā kākutsthaḥ śrīmān sannas tadā babhau. paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā.

ततो हलहलाशब्दो जज्ञे रामस्य पृष्ठतः। नराणां प्रेक्ष्य राजानं सीदन्तं भृशदुःखितम्।

tato halahalāśabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ. narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam.

हा रामेति जनाः के चिद् राममातेति चापरे। अन्तःपुरं समृद्धं च क्रोशन्तं पर्यदेवयन्।

hā rāmeti janāḥ ke cid rāmamāteti cāpare. antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaṃ paryadevayan.

अन्वीक्षमाणो रामस् तु विषण्णं भ्रान्तचेतसं। राजानं मातरं चैव ददर्शानुगतौ पथि। धर्मपाशेन संक्षिप्तः प्रकाशं नाभ्युदैक्षत।

anvīkṣamāṇo rāmas tu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasaṃ. rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi. dharmapāśena saṃkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata.

पदातिनौ च यानार्हाव् अदुःखार्हौ सुखोचितौ। दृष्ट्वा संचोदयाम् आस शीघ्रं याहीति सारथिम्।

padātinau ca yānārhāv aduḥkhārhau sukhocitau. dṛṣṭvā saṃcodayām āsa śīghraṃ yāhīti sārathim.

न हि तत् पुरुषव्याघ्रो दुःखदं दर्शनं पितुः। मातुश् च सहितुं शक्तस् तोत्रार्दित इव द्विपः।

na hi tat puruṣavyāghro duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ. mātuś ca sahituṃ śaktas totrārdita iva dvipaḥ.

तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तम् अनुधावतीम्। क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च। असकृत् प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीम् इव मातरम्।

tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tam anudhāvatīm. krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca. asakṛt praikṣata tadā nṛtyantīm iva mātaram.

तिष्ठेति राजा चुक्रोष याहि याहीति राघवः। सुमन्त्रस्य बभूवात्मा चक्रयोर् इव चान्तरा।

tiṣṭheti rājā cukroṣa yāhi yāhīti rāghavaḥ. sumantrasya babhūvātmā cakrayor iva cāntarā.

नाश्रौषम् इति राजानम् उपालब्धो ऽपि वक्ष्यसि। चिरं दुःखस्य पापिष्ठम् इति रामस् तम् अब्रवीत्।

nāśrauṣam iti rājānam upālabdho 'pi vakṣyasi. ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭham iti rāmas tam abravīt.

रामस्य स वचः कुर्वन्न् अनुज्ञाप्य च तं जनम्। व्रजतो ऽपि हयाञ् शीघ्रं चोदयाम् आस सारथिः।

rāmasya sa vacaḥ kurvann anujñāpya ca taṃ janam. vrajato 'pi hayāñ śīghraṃ codayām āsa sārathiḥ.

न्यवर्तत जनो राज्ञो रामं कृत्वा प्रदक्षिणम्। मनसाप्य् अश्रुवेगैश् च न न्यवर्तत मानुषम्।

nyavartata jano rājño rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam. manasāpy aśruvegaiś ca na nyavartata mānuṣam.

यम् इच्छेत् पुनर् आयान्तं नैनं दूरम् अनुव्रजेत्। इत्य् अमात्या महाराजम् ऊचुर् दशरथं वचः।

yam icchet punar āyāntaṃ nainaṃ dūram anuvrajet. ity amātyā mahārājam ūcur daśarathaṃ vacaḥ.

तेषां वचः सर्वगुणोपपन्नं प्रस्विन्नगात्रः प्रविषण्णरूपः। निशम्य राजा कृपणः सभार्यो व्यवस्थितस् तं सुतम् ईक्षमाणः।

teṣāṃ vacaḥ sarvaguṇopapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ. niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitas taṃ sutam īkṣamāṇaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...