रामायण 2.106 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 106→

[rm-2-106] • 24 श्लोकाः

स्निग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान् प्रभुः। अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः।

snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayān prabhuḥ. ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ.

बिडालोलूकचरिताम् आलीननरवारणाम्। तिमिराभ्याहतां कालीम् अप्रकाशां निशाम् इव।

biḍālolūkacaritām ālīnanaravāraṇām. timirābhyāhatāṃ kālīm aprakāśāṃ niśām iva.

राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम्। ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकां रोहिणीम् इव पीडिताम्।

rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām. graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīm iva pīḍitām.

अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहंगमाम्। लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीम् इव।

alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṃgamām. līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīm iva.

विधूमाम् इव हेमाभाम् अध्वराग्निसमुत्थिताम्। हविरभ्युक्षितां पश्चाच् छिखां विप्रलयं गताम्।

vidhūmām iva hemābhām adhvarāgnisamutthitām. havirabhyukṣitāṃ paścāc chikhāṃ vipralayaṃ gatām.

विध्वस्तकवचां रुग्णगजवाजिरथध्वजाम्। हतप्रवीराम् आपन्नां चमूम् इव महाहवे।

vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām. hatapravīrām āpannāṃ camūm iva mahāhave.

सफेनां सस्वनां भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम्। प्रशान्तमारुतोद्धूतां जलोर्मिम् इव निःस्वनाम्।

saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām. praśāntamārutoddhūtāṃ jalormim iva niḥsvanām.

त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैर् अभिरूपैश् च याजकैः। सुत्याकाले विनिर्वृत्ते वेदिं गतरवाम् इव।

tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvair abhirūpaiś ca yājakaiḥ. sutyākāle vinirvṛtte vediṃ gataravām iva.

गोष्ठमध्ये स्थिताम् आर्ताम् अचरन्तीं नवं तृणम्। गोवृषेण परित्यक्तां गवां पत्नीम् इवोत्सुकाम्।

goṣṭhamadhye sthitām ārtām acarantīṃ navaṃ tṛṇam. govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ patnīm ivotsukām.

प्रभाकरालैः सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिर् इवोत्तमैः। वियुक्तां मणिभिर् जात्यैर् नवां मुक्तावलीम् इव।

prabhākarālaiḥ susnigdhaiḥ prajvaladbhir ivottamaiḥ. viyuktāṃ maṇibhir jātyair navāṃ muktāvalīm iva.

सहसा चलितां स्थानान् महीं पुण्यक्षयाद् गताम्। संहृतद्युतिविस्तारां ताराम् इव दिवश् च्युताम्।

sahasā calitāṃ sthānān mahīṃ puṇyakṣayād gatām. saṃhṛtadyutivistārāṃ tārām iva divaś cyutām.

पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरशालिनीम्। द्रुतदावाग्निविप्लुष्टां क्लान्तां वनलताम् इव।

puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaraśālinīm. drutadāvāgnivipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatām iva.

संमूढनिगमां सर्वां संक्षिप्तविपणापणाम्। प्रच्छन्नशशिनक्षत्रां द्याम् इवाम्बुधरैर् वृताम्।

saṃmūḍhanigamāṃ sarvāṃ saṃkṣiptavipaṇāpaṇām. pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyām ivāmbudharair vṛtām.

क्षीणपानोत्तमैर् भिन्नैः शरावैर् अभिसंवृताम्। हतशौण्डाम् इवाकाशे पानभूमिम् असंस्कृताम्।

kṣīṇapānottamair bhinnaiḥ śarāvair abhisaṃvṛtām. hataśauṇḍām ivākāśe pānabhūmim asaṃskṛtām.

वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैः समावृताम्। उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतिताम् इव।

vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraiḥ samāvṛtām. upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitām iva.

विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम्। भूमौ बाणैर् विनिष्कृत्तां पतितां ज्याम् इवायुधात्।

vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām. bhūmau bāṇair viniṣkṛttāṃ patitāṃ jyām ivāyudhāt.

सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम्। निक्षिप्तभाण्डाम् उत्सृष्टां किशोरीम् इव दुर्बलाम्।

sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām. nikṣiptabhāṇḍām utsṛṣṭāṃ kiśorīm iva durbalām.

प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्र मण्डलम्। प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर् भास्करस्य प्रभाम् इव।

prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhra maṇḍalam. pracchannāṃ nīlajīmūtair bhāskarasya prabhām iva.

भरतस् तु रथस्थः सञ् श्रीमान् दशरथात्मजः। वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यम् अब्रवीत्।

bharatas tu rathasthaḥ sañ śrīmān daśarathātmajaḥ. vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyam abravīt.

किं नु खल्व् अद्य गम्भीरो मूर्छितो न निशम्यते। यथापुरम् अयोध्यायां गीतवादित्रनिःस्वनः।

kiṃ nu khalv adya gambhīro mūrchito na niśamyate. yathāpuram ayodhyāyāṃ gītavāditraniḥsvanaḥ.

वारुणीमदगन्धाश् च माल्यगन्धश् च मूर्छितः। धूपितागरुगन्धश् च न प्रवाति समन्ततः।

vāruṇīmadagandhāś ca mālyagandhaś ca mūrchitaḥ. dhūpitāgarugandhaś ca na pravāti samantataḥ.

यानप्रवरघोषश् च स्निग्धश् च हयनिःस्वनः। प्रमत्तगजनादश् च महांश् च रथनिःस्वनः। नेदानीं श्रूयते पुर्याम् अस्यां रामे विवासिते।

yānapravaraghoṣaś ca snigdhaś ca hayaniḥsvanaḥ. pramattagajanādaś ca mahāṃś ca rathaniḥsvanaḥ. nedānīṃ śrūyate puryām asyāṃ rāme vivāsite.

तरुणैश् चारु वेषैश् च नरैर् उन्नतगामिभिः। संपतद्भिर् अयोध्यायां न विभान्ति महापथाः।

taruṇaiś cāru veṣaiś ca narair unnatagāmibhiḥ. saṃpatadbhir ayodhyāyāṃ na vibhānti mahāpathāḥ.

एवं बहुविधं जल्पन् विवेश वसतिं पितुः। तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहाम् इव।

evaṃ bahuvidhaṃ jalpan viveśa vasatiṃ pituḥ. tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhām iva.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...