रामायण 2.101 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 101→

[rm-2-101] • 31 श्लोकाः

जाबालेस् तु वचः श्रुत्वा रामः सत्यात्मनां वरः। उवाच परया युक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया।

jābāles tu vacaḥ śrutvā rāmaḥ satyātmanāṃ varaḥ. uvāca parayā yuktyā svabuddhyā cāvipannayā.

भवान् मे प्रियकामार्थं वचनं यद् इहोक्तवान्। अकार्यं कार्यसंकाशम् अपथ्यं पथ्यसंमितम्।

bhavān me priyakāmārthaṃ vacanaṃ yad ihoktavān. akāryaṃ kāryasaṃkāśam apathyaṃ pathyasaṃmitam.

निर्मर्यादस् तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः। मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः।

nirmaryādas tu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ. mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ.

कुलीनम् अकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम्। चारित्रम् एव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाशुचिम्।

kulīnam akulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam. cāritram eva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vāśucim.

अनार्यस् त्व् आर्यसंकाशः शौचाद् धीनस् तथा शुचिः। लक्षण्यवद् अलक्षण्यो दुःशीलः शीलवान् इव।

anāryas tv āryasaṃkāśaḥ śaucād dhīnas tathā śuciḥ. lakṣaṇyavad alakṣaṇyo duḥśīlaḥ śīlavān iva.

अधर्मं धर्मवेषेण यदीमं लोकसंकरम्। अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम्।

adharmaṃ dharmaveṣeṇa yadīmaṃ lokasaṃkaram. abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam.

कश् चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः। बहु मंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम्।

kaś cetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ. bahu maṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam.

कस्य यास्याम्य् अहं वृत्तं केन वा स्वर्गम् आप्नुयाम्। अनया वर्तमानो ऽहं वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया।

kasya yāsyāmy ahaṃ vṛttaṃ kena vā svargam āpnuyām. anayā vartamāno 'haṃ vṛttyā hīnapratijñayā.

कामवृत्तस् त्व् अयं लोकः कृत्स्नः समुपवर्तते। यद्वृत्ताः सन्ति राजानस् तद्वृत्ताः सन्ति हि प्रजाः।

kāmavṛttas tv ayaṃ lokaḥ kṛtsnaḥ samupavartate. yadvṛttāḥ santi rājānas tadvṛttāḥ santi hi prajāḥ.

सत्यम् एवानृशंस्यं च राजवृत्तं सनातनम्। तस्मात् सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः।

satyam evānṛśaṃsyaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam. tasmāt satyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ.

ऋषयश् चैव देवाश् च सत्यम् एव हि मेनिरे। सत्यवादी हि लोके ऽस्मिन् परमं गच्छति क्षयम्।

ṛṣayaś caiva devāś ca satyam eva hi menire. satyavādī hi loke 'smin paramaṃ gacchati kṣayam.

उद्विजन्ते यथा सर्पान् नराद् अनृतवादिनः। धर्मः सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते।

udvijante yathā sarpān narād anṛtavādinaḥ. dharmaḥ satyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate.

सत्यम् एवेश्वरो लोके सत्यं पद्मा समाश्रिता। सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान् नास्ति परं पदम्।

satyam eveśvaro loke satyaṃ padmā samāśritā. satyamūlāni sarvāṇi satyān nāsti paraṃ padam.

दत्तम् इष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च। वेदाः सत्यप्रतिष्ठानास् तस्मात् सत्यपरो भवेत्।

dattam iṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca. vedāḥ satyapratiṣṭhānās tasmāt satyaparo bhavet.

एकः पालयते लोकम् एकः पालयते कुलम्। मज्जत्य् एको हि निरय एकः स्वर्गे महीयते।

ekaḥ pālayate lokam ekaḥ pālayate kulam. majjaty eko hi niraya ekaḥ svarge mahīyate.

सो ऽहं पितुर् निदेशं तु किमर्थं नानुपालये। सत्यप्रतिश्रवः सत्यं सत्येन समयीकृतः।

so 'haṃ pitur nideśaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye. satyapratiśravaḥ satyaṃ satyena samayīkṛtaḥ.

नैव लोभान् न मोहाद् वा न चाज्ञानात् तमोऽन्वितः। सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरोः सत्यप्रतिश्रवः।

naiva lobhān na mohād vā na cājñānāt tamo'nvitaḥ. setuṃ satyasya bhetsyāmi guroḥ satyapratiśravaḥ.

असत्यसंधस्य सतश् चलस्यास्थिरचेतसः। नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम्।

asatyasaṃdhasya sataś calasyāsthiracetasaḥ. naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam.

प्रत्यगात्मम् इमं धर्मं सत्यं पश्याम्य् अहं स्वयम्। भारः सत्पुरुषाचीर्णस् तद् अर्थम् अभिनन्द्यते।

pratyagātmam imaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmy ahaṃ svayam. bhāraḥ satpuruṣācīrṇas tad artham abhinandyate.

क्षात्रं धर्मम् अहं त्यक्ष्ये ह्य् अधर्मं धर्मसंहितम्। क्षुद्रौर् नृशंसैर् लुब्धैश् च सेवितं पापकर्मभिः।

kṣātraṃ dharmam ahaṃ tyakṣye hy adharmaṃ dharmasaṃhitam. kṣudraur nṛśaṃsair lubdhaiś ca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ.

कायेन कुरुते पापं मनसा संप्रधार्य च। अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्म पातकम्।

kāyena kurute pāpaṃ manasā saṃpradhārya ca. anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karma pātakam.

भूमिः कीर्तिर् यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि। स्वर्गस्थं चानुबध्नन्ति सत्यम् एव भजेत तत्।

bhūmiḥ kīrtir yaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi. svargasthaṃ cānubadhnanti satyam eva bhajeta tat.

श्रेष्ठं ह्य् अनार्यम् एव स्याद् यद् भवान् अवधार्य माम्। आह युक्तिकरैर् वाक्यैर् इदं भद्रं कुरुष्व ह।

śreṣṭhaṃ hy anāryam eva syād yad bhavān avadhārya mām. āha yuktikarair vākyair idaṃ bhadraṃ kuruṣva ha.

कथं ह्य् अहं प्रतिज्ञाय वनवासम् इमं गुरोः। भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर् वचः।

kathaṃ hy ahaṃ pratijñāya vanavāsam imaṃ guroḥ. bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā guror vacaḥ.

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसंनिधौ। प्रहृष्टमानसा देवी कैकेयी चाभवत् तदा।

sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusaṃnidhau. prahṛṣṭamānasā devī kaikeyī cābhavat tadā.

वनवासं वसन्न् एवं शुचिर् नियतभोजनः। मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पितॄन् देवांश् च तर्पयन्।

vanavāsaṃ vasann evaṃ śucir niyatabhojanaḥ. mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitṝn devāṃś ca tarpayan.

संतुष्टपञ्चवर्गो ऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये। अकुहः श्रद्दधानः सन् कार्याकार्यविचक्षणः।

saṃtuṣṭapañcavargo 'haṃ lokayātrāṃ pravartaye. akuhaḥ śraddadhānaḥ san kāryākāryavicakṣaṇaḥ.

कर्मभूमिम् इमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच् छुभम्। अग्निर् वायुश् च सोमश् च कर्मणां फलभागिनः।

karmabhūmim imāṃ prāpya kartavyaṃ karma yac chubham. agnir vāyuś ca somaś ca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ.

शतं क्रतूनाम् आहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः। तपांस्य् उग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः।

śataṃ kratūnām āhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ. tapāṃsy ugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ.

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च। द्विजातिदेवातिथिपूजनं च पन्थानम् आहुस् त्रिदिवस्य सन्तः।

satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca. dvijātidevātithipūjanaṃ ca panthānam āhus tridivasya santaḥ.

धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेतास् तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः। अहिंसका वीतमलाश् च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः।

dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametās tejasvino dānaguṇapradhānāḥ. ahiṃsakā vītamalāś ca loke bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...