रामायण 2.102 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 102→

[rm-2-102] • 31 श्लोकाः

क्रुद्धम् आज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह। जाबालिर् अपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्। निवर्तयितुकामस् तु त्वाम् एतद् वाक्यम् अब्रवीत्।

kruddham ājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha. jābālir api jānīte lokasyāsya gatāgatim. nivartayitukāmas tu tvām etad vākyam abravīt.

इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे। सर्वं सलिलम् एवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता। ततः समभवद् ब्रह्मा स्वयम्भूर् दैवतैः सह।

imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me. sarvaṃ salilam evāsīt pṛthivī yatra nirmitā. tataḥ samabhavad brahmā svayambhūr daivataiḥ saha.

स वराहस् ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुंधराम्। असृजच् च जगत् सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।

sa varāhas tato bhūtvā projjahāra vasuṃdharām. asṛjac ca jagat sarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ.

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः। तस्मान् मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः।

ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ. tasmān marīciḥ saṃjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ.

विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे मनुर् वैवस्वतः स्मृतः। स तु प्रजापतिः पूर्वम् इक्ष्वाकुस् तु मनोः सुतः।

vivasvān kaśyapāj jajñe manur vaivasvataḥ smṛtaḥ. sa tu prajāpatiḥ pūrvam ikṣvākus tu manoḥ sutaḥ.

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही। तम् इक्ष्वाकुम् अयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।

yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī. tam ikṣvākum ayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam.

इक्ष्वाकोस् तु सुतः श्रीमान् कुक्षिर् एवेति विश्रुतः। कुक्षेर् अथात्मजो वीरो विकुक्षिर् उदपद्यत।

ikṣvākos tu sutaḥ śrīmān kukṣir eveti viśrutaḥ. kukṣer athātmajo vīro vikukṣir udapadyata.

विकुक्षेस् तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान्। बाणस्य तु महाबाहुर् अनरण्यो महायशाः।

vikukṣes tu mahātejā bāṇaḥ putraḥ pratāpavān. bāṇasya tu mahābāhur anaraṇyo mahāyaśāḥ.

नानावृष्टिर् बभूवास्मिन् न दुर्भिक्षं सतां वरे। अनरण्ये महाराजे तस्करो वापि कश् चन।

nānāvṛṣṭir babhūvāsmin na durbhikṣaṃ satāṃ vare. anaraṇye mahārāje taskaro vāpi kaś cana.

अनरण्यान् महाबाहुः पृथू राजा बभूव ह। तस्मात् पृथोर् महाराजस् त्रिशङ्कुर् उदपद्यत। स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः।

anaraṇyān mahābāhuḥ pṛthū rājā babhūva ha. tasmāt pṛthor mahārājas triśaṅkur udapadyata. sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ.

त्रिशङ्कोर् अभवत् सूनुर् धुन्धुमारो महायशाः। धुन्धुमारान् महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।

triśaṅkor abhavat sūnur dhundhumāro mahāyaśāḥ. dhundhumārān mahātejā yuvanāśvo vyajāyata.

युवनाश्व सुतः श्रीमान् मान्धाता समपद्यत। मान्धातुस् तु महातेजाः सुसंधिर् उदपद्यत।

yuvanāśva sutaḥ śrīmān māndhātā samapadyata. māndhātus tu mahātejāḥ susaṃdhir udapadyata.

सुसंधेर् अपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसंधिः प्रसेनजित्। यशस्वी ध्रुवसंधेस् तु भरतो रिपुसूदनः।

susaṃdher api putrau dvau dhruvasaṃdhiḥ prasenajit. yaśasvī dhruvasaṃdhes tu bharato ripusūdanaḥ.

भरतात् तु महाबाहोर् असितो नाम जायत। यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः। हैहयास् तालजङ्घाश् च शूराश् च शशबिन्दवः।

bharatāt tu mahābāhor asito nāma jāyata. yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ. haihayās tālajaṅghāś ca śūrāś ca śaśabindavaḥ.

तांस् तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः। स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः। द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुर् इति श्रुतिः।

tāṃs tu sarvān prativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ. sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ. dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvatur iti śrutiḥ.

भार्गवश् च्यवनो नाम हिमवन्तम् उपाश्रितः। तम् ऋषिं समुपागम्य कालिन्दी त्व् अभ्यवादयत्।

bhārgavaś cyavano nāma himavantam upāśritaḥ. tam ṛṣiṃ samupāgamya kālindī tv abhyavādayat.

स ताम् अभ्यवदद् विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि। ततः सा गृहम् आगम्य देवी पुत्रं व्यजायत।

sa tām abhyavadad vipro varepsuṃ putrajanmani. tataḥ sā gṛham āgamya devī putraṃ vyajāyata.

सपत्न्या तु गरस् तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया। गरेण सह तेनैव जातः स सगरो ऽभवत्।

sapatnyā tu garas tasyai datto garbhajighāṃsayā. gareṇa saha tenaiva jātaḥ sa sagaro 'bhavat.

स राजा सगरो नाम यः समुद्रम् अखानयत्। इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तम् इमाः प्रजाः।

sa rājā sagaro nāma yaḥ samudram akhānayat. iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayantam imāḥ prajāḥ.

असमञ्जस् तु पुत्रो ऽभूत् सगरस्येति नः श्रुतम्। जीवन्न् एव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।

asamañjas tu putro 'bhūt sagarasyeti naḥ śrutam. jīvann eva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt.

अंशुमान् इति पुत्रो ऽभूद् असमञ्जस्य वीर्यवान्। दिलीपो ऽंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।

aṃśumān iti putro 'bhūd asamañjasya vīryavān. dilīpo 'ṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ.

भगीरथात् ककुत्स्थस् तु काकुत्स्था येन तु स्मृताः। ककुत्स्थस्य तु पुत्रो ऽभूद् रघुर् येन तु राघवः।

bhagīrathāt kakutsthas tu kākutsthā yena tu smṛtāḥ. kakutsthasya tu putro 'bhūd raghur yena tu rāghavaḥ.

रघोस् तु पुत्रस् तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः। कल्माषपादः सौदास इत्य् एवं प्रथितो भुवि।

raghos tu putras tejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ. kalmāṣapādaḥ saudāsa ity evaṃ prathito bhuvi.

कल्माषपादपुत्रो ऽभूच् छङ्खणस् त्व् इति विश्रुतः। यस् तु तद् वीर्यम् आसाद्य सहसेनो व्यनीनशत्।

kalmāṣapādaputro 'bhūc chaṅkhaṇas tv iti viśrutaḥ. yas tu tad vīryam āsādya sahaseno vyanīnaśat.

शङ्खणस्य तु पुत्रो ऽभूच् छूरः श्रीमान् सुदर्शनः। सुदर्शनस्याग्निवर्ण अग्निवर्षस्य शीघ्रगः।

śaṅkhaṇasya tu putro 'bhūc chūraḥ śrīmān sudarśanaḥ. sudarśanasyāgnivarṇa agnivarṣasya śīghragaḥ.

शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुकः। प्रशुश्रुकस्य पुत्रो ऽभूद् अम्बरीषो महाद्युतिः।

śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśrukaḥ. praśuśrukasya putro 'bhūd ambarīṣo mahādyutiḥ.

अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून् नहुषः सत्यविक्रमः। नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।

ambarīṣasya putro 'bhūn nahuṣaḥ satyavikramaḥ. nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ.

अजश् च सुव्रतश् चैव नाभागस्य सुताव् उभौ। अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथः सुतः।

ajaś ca suvrataś caiva nābhāgasya sutāv ubhau. ajasya caiva dharmātmā rājā daśarathaḥ sutaḥ.

तस्य ज्येष्ठो ऽसि दायादो राम इत्य् अभिविश्रुतः। तद् गृहाण स्वकं राज्यम् अवेक्षस्व जगन् नृप।

tasya jyeṣṭho 'si dāyādo rāma ity abhiviśrutaḥ. tad gṛhāṇa svakaṃ rājyam avekṣasva jagan nṛpa.

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः। पूर्वजे नावरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्ये ऽभिषिच्यते।

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ. pūrvaje nāvaraḥ putro jyeṣṭho rājye 'bhiṣicyate.

स राघवाणां कुलधर्मम् आत्मनः सनातनं नाद्य विहातुम् अर्हसि। प्रभूतरत्नाम् अनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन् महायशाः।

sa rāghavāṇāṃ kuladharmam ātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihātum arhasi. prabhūtaratnām anuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvan mahāyaśāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents