महाभारत 7.171 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←द्रोण पर्व→

←अध्याय 171→

[mh-7-171] • 69 श्लोकाः

संजय उवाच। भीमसेनं समाकीर्णं दृष्ट्वास्त्रेण धनंजयः। तेजसः प्रतिघातार्थं वारुणेन समावृणोत्।

saṃjaya uvāca. bhīmasenaṃ samākīrṇaṃ dṛṣṭvāstreṇa dhanaṃjayaḥ. tejasaḥ pratighātārthaṃ vāruṇena samāvṛṇot.

नालक्षयत तं कश् चिद् वारुणास्त्रेण संवृतम्। अर्जुनस्य लघुत्वाच् च संवृतत्वाच् च तेजसः।

nālakṣayata taṃ kaś cid vāruṇāstreṇa saṃvṛtam. arjunasya laghutvāc ca saṃvṛtatvāc ca tejasaḥ.

साश्वसूतरथो भीमो द्रोणपुत्रास्त्रसंवृतः। अग्नाव् अग्निर् इव न्यस्तो ज्वालामाली सुदुर्दृशः।

sāśvasūtaratho bhīmo droṇaputrāstrasaṃvṛtaḥ. agnāv agnir iva nyasto jvālāmālī sudurdṛśaḥ.

यथा रात्रिक्षये राजञ् ज्योतींष्य् अस्तगिरिं प्रति। समापेतुस् तथा बाणा भीमसेनरथं प्रति। तद् अस्त्रं वारुणं भक्ता नारायणसमुद्भवम्। प्रजज्वाल पुनर् भीमं संवृत्य तु रणाजिरे।

yathā rātrikṣaye rājañ jyotīṃṣy astagiriṃ prati. samāpetus tathā bāṇā bhīmasenarathaṃ prati. tad astraṃ vāruṇaṃ bhaktā nārāyaṇasamudbhavam. prajajvāla punar bhīmaṃ saṃvṛtya tu raṇājire.

स हि भीमो रथश् चास्य हयाः सूतश् च मारिष। संवृता द्रोणपुत्रेण पावकान्तर्गताभवन्।

sa hi bhīmo rathaś cāsya hayāḥ sūtaś ca māriṣa. saṃvṛtā droṇaputreṇa pāvakāntargatābhavan.

यथा दग्ध्वा जगत् कृत्स्नं समये सचराचरम्। गच्छेद् अग्निर् विभोर् आस्यं तथास्त्रं भीमम् आवृणोत्।

yathā dagdhvā jagat kṛtsnaṃ samaye sacarācaram. gacched agnir vibhor āsyaṃ tathāstraṃ bhīmam āvṛṇot.

सूर्यम् अग्निः प्रविष्टः स्याद् यथा चाग्निं दिवाकरः। तथा प्रविष्टं तत् तेजो न प्राज्ञायत किं चन। तद् अस्त्रं भीमहुंकाराद् अपयाति पुनः पुनः। पुनः पुनस् तम् आयाति हुंकारात् तं विमुञ्चति। ततो देवा सगन्धर्वा भीमं दृष्ट्वा सुविस्मिताः।

sūryam agniḥ praviṣṭaḥ syād yathā cāgniṃ divākaraḥ. tathā praviṣṭaṃ tat tejo na prājñāyata kiṃ cana. tad astraṃ bhīmahuṃkārād apayāti punaḥ punaḥ. punaḥ punas tam āyāti huṃkārāt taṃ vimuñcati. tato devā sagandharvā bhīmaṃ dṛṣṭvā suvismitāḥ.

विकीर्णम् अस्त्रं तद् दृष्ट्वा तथा भीमरथं प्रति। उदीर्यमाणं द्रौणिं च निष्प्रतिद्वंद्वम् आहवे।

vikīrṇam astraṃ tad dṛṣṭvā tathā bhīmarathaṃ prati. udīryamāṇaṃ drauṇiṃ ca niṣpratidvaṃdvam āhave.

सर्वसैन्यानि पाण्डूनां न्यस्तशस्त्राण्य् अचेतसः। युधिष्ठिरपुरोगांश् च विमुखांस् तान् महारथान्।

sarvasainyāni pāṇḍūnāṃ nyastaśastrāṇy acetasaḥ. yudhiṣṭhirapurogāṃś ca vimukhāṃs tān mahārathān.

अर्जुनो वासुदेवश् च त्वरमाणौ महाद्युती। अवप्लुत्य रथाद् वीरौ भीमम् आद्रवतां ततः।

arjuno vāsudevaś ca tvaramāṇau mahādyutī. avaplutya rathād vīrau bhīmam ādravatāṃ tataḥ.

ततस् तद् द्रोणपुत्रस्य तेजो ऽस्त्रबलसंभवम्। विगाह्य तौ सुबलिनौ माययाविशतां तदा।

tatas tad droṇaputrasya tejo 'strabalasaṃbhavam. vigāhya tau subalinau māyayāviśatāṃ tadā.

न्यस्तशस्त्रौ ततस् तौ तु नादहद् अस्त्रजो ऽनलः। वारुणास्त्रप्रयोगाच् च वीर्यवत्त्वाच् च कृष्णयोः।

nyastaśastrau tatas tau tu nādahad astrajo 'nalaḥ. vāruṇāstraprayogāc ca vīryavattvāc ca kṛṣṇayoḥ.

ततश् चकृषतुर् भीमं तस्य सर्वायुधानि च। नारायणास्त्रशान्त्यर्थं नरनारायणौ बलात्। पातयाम् आसतुः पुनर् भीमसेनं रणे बलात्। भीमं निरायुधं कृत्वा तदा कृष्णधनंजयौ।

tataś cakṛṣatur bhīmaṃ tasya sarvāyudhāni ca. nārāyaṇāstraśāntyarthaṃ naranārāyaṇau balāt. pātayām āsatuḥ punar bhīmasenaṃ raṇe balāt. bhīmaṃ nirāyudhaṃ kṛtvā tadā kṛṣṇadhanaṃjayau.

अपकृष्यमाणः कौन्तेयो नदत्य् एव महारथः। वर्धते चैव तद् घोरं द्रौणेर् अस्त्रं सुदुर्जयम्।

apakṛṣyamāṇaḥ kaunteyo nadaty eva mahārathaḥ. vardhate caiva tad ghoraṃ drauṇer astraṃ sudurjayam.

तम् अब्रवीद् वासुदेवः किम् इदं पाण्डुनन्दन। वार्यमाणो ऽपि कौन्तेय यद् युद्धान् न निवर्तसे।

tam abravīd vāsudevaḥ kim idaṃ pāṇḍunandana. vāryamāṇo 'pi kaunteya yad yuddhān na nivartase.

यदि युद्धेन जेयाः स्युर् इमे कौरवनन्दनाः। वयम् अप्य् अत्र युध्येम तथा चेमे नरर्षभाः।

yadi yuddhena jeyāḥ syur ime kauravanandanāḥ. vayam apy atra yudhyema tathā ceme nararṣabhāḥ.

रथेभ्यस् त्व् अवतीर्णास् तु सर्व एव स्म तावकाः। तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय रथात् तूर्णम् अपाक्रम।

rathebhyas tv avatīrṇās tu sarva eva sma tāvakāḥ. tasmāt tvam api kaunteya rathāt tūrṇam apākrama.

एवम् उक्त्वा ततः कृष्णो रथाद् भूमिम् अपातयत्। निःश्वसन्तं यथा नागं क्रोधसंरक्तलोचनम्।

evam uktvā tataḥ kṛṣṇo rathād bhūmim apātayat. niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ krodhasaṃraktalocanam.

यदापकृष्टः स रथान् न्यासितश् चायुधं भुवि। ततो नारायणास्त्रं तत् प्रशान्तं शत्रुतापनम्।

yadāpakṛṣṭaḥ sa rathān nyāsitaś cāyudhaṃ bhuvi. tato nārāyaṇāstraṃ tat praśāntaṃ śatrutāpanam.

तस्मिन् प्रशान्ते विधिना तदा तेजसि दुःसहे। बभूवुर् विमलाः सर्वा दिशः प्रदिश एव च।

tasmin praśānte vidhinā tadā tejasi duḥsahe. babhūvur vimalāḥ sarvā diśaḥ pradiśa eva ca.

प्रववुश् च शिवा वाताः प्रशान्ता मृगपक्षिणः। वाहनानि च हृष्टानि योधाश् च मनुजेश्वर।

pravavuś ca śivā vātāḥ praśāntā mṛgapakṣiṇaḥ. vāhanāni ca hṛṣṭāni yodhāś ca manujeśvara.

व्यपोढे च ततो घोरे तस्मिंस् तेजसि भारत। बभौ भीमो निशापाये धीमान् सूर्य इवोदितः।

vyapoḍhe ca tato ghore tasmiṃs tejasi bhārata. babhau bhīmo niśāpāye dhīmān sūrya ivoditaḥ.

हतशेषं बलं तत्र पाण्डवानाम् अतिष्ठत। अस्त्रव्युपरमाद् धृष्टं तव पुत्रजिघांसया।

hataśeṣaṃ balaṃ tatra pāṇḍavānām atiṣṭhata. astravyuparamād dhṛṣṭaṃ tava putrajighāṃsayā.

व्यवस्थिते बले तस्मिन्न् अस्त्रे प्रतिहते तथा। दुर्योधनो महाराज द्रोणपुत्रम् अथाब्रवीत्।

vyavasthite bale tasminn astre pratihate tathā. duryodhano mahārāja droṇaputram athābravīt.

अश्वत्थामन् पुनः शीघ्रम् अस्त्रम् एतत् प्रयोजय। व्यवस्थिता हि पाञ्चालाः पुनर् एव जयैषिणः।

aśvatthāman punaḥ śīghram astram etat prayojaya. vyavasthitā hi pāñcālāḥ punar eva jayaiṣiṇaḥ.

अश्वत्थामा तथोक्तस् तु तव पुत्रेण मारिष। सुदीनम् अभिनिःश्वस्य राजानम् इदम् अब्रवीत्।

aśvatthāmā tathoktas tu tava putreṇa māriṣa. sudīnam abhiniḥśvasya rājānam idam abravīt.

नैतद् आवर्तते राजन्न् अस्त्रं द्विर् नोपपद्यते। आवर्तयन् निहन्त्य् एतत् प्रयोक्तारं न संशयः।

naitad āvartate rājann astraṃ dvir nopapadyate. āvartayan nihanty etat prayoktāraṃ na saṃśayaḥ.

एष चास्त्रप्रतीघातं वासुदेवः प्रयुक्तवान्। अस्त्रस्य तु ह्य् एष वेद मानुषेषु न विद्यते। परावरज्ञो लोकानां न तद् अस्ति न वेत्ति यत्। तद् एतद् अस्त्रं प्रशमं यातं कृष्णस्य मन्त्रिते। अन्यथा विहितः संख्ये वधः शत्रोर् जनाधिप।

eṣa cāstrapratīghātaṃ vāsudevaḥ prayuktavān. astrasya tu hy eṣa veda mānuṣeṣu na vidyate. parāvarajño lokānāṃ na tad asti na vetti yat. tad etad astraṃ praśamaṃ yātaṃ kṛṣṇasya mantrite. anyathā vihitaḥ saṃkhye vadhaḥ śatror janādhipa.

पराजयो वा मृत्युर् वा श्रेयो मृत्युर् न निर्जयः। निर्जिताश् चारयो ह्य् एते शस्त्रोत्सर्गान् मृतोपमाः।

parājayo vā mṛtyur vā śreyo mṛtyur na nirjayaḥ. nirjitāś cārayo hy ete śastrotsargān mṛtopamāḥ.

दुर्योधन उवाच। आचार्यपुत्र यद्य् एतद् द्विर् अस्त्रं न प्रयुज्यते। अन्यैर् गुरुघ्ना वध्यन्ताम् अस्त्रैर् अस्त्रविदां वर।

duryodhana uvāca. ācāryaputra yady etad dvir astraṃ na prayujyate. anyair gurughnā vadhyantām astrair astravidāṃ vara.

त्वयि ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि यथा स्युस् त्र्यम्बके तथा। इच्छतो न हि ते मुच्येत् क्रुद्धस्यापि पुरंदरः। घ्नतैतान् सुमहावीर्य शात्रवान् युद्धकोविद।

tvayi hy astrāṇi divyāni yathā syus tryambake tathā. icchato na hi te mucyet kruddhasyāpi puraṃdaraḥ. ghnataitān sumahāvīrya śātravān yuddhakovida.

धृतराष्ट्र उवाच। तस्मिन्न् अस्त्रे प्रतिहते द्रोणे चोपधिना हते। तथा दुर्योधनेनोक्तो द्रौणिः किम् अकरोत् पुनः।

dhṛtarāṣṭra uvāca. tasminn astre pratihate droṇe copadhinā hate. tathā duryodhanenokto drauṇiḥ kim akarot punaḥ.

दृष्ट्वा पार्थांश् च संग्रामे युद्धाय समवस्थितान्। नारायणास्त्रनिर्मुक्तांश् चरतः पृतनामुखे।

dṛṣṭvā pārthāṃś ca saṃgrāme yuddhāya samavasthitān. nārāyaṇāstranirmuktāṃś carataḥ pṛtanāmukhe.

संजय उवाच। जानन् पितुः स निधनं सिंहलाङ्गूलकेतनः। सक्रोधो भयम् उत्सृज्य अभिदुद्राव पार्षतम्।

saṃjaya uvāca. jānan pituḥ sa nidhanaṃ siṃhalāṅgūlaketanaḥ. sakrodho bhayam utsṛjya abhidudrāva pārṣatam.

अभिद्रुत्य च विंशत्या क्षुद्रकाणां नरर्षभः। पञ्चभिश् चातिवेगेन विव्याध पुरुषर्षभम्।

abhidrutya ca viṃśatyā kṣudrakāṇāṃ nararṣabhaḥ. pañcabhiś cātivegena vivyādha puruṣarṣabham.

धृष्टद्युम्नस् ततो राजञ् ज्वलन्तम् इव पावकम्। तम् आत्मभुजवेगेन विकर्षन्तं शरासनम्। तं तु दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धं कालानलयमोपमम्। विमुञ्चन् विशिखांस् तूर्णं पार्षतो ऽभ्यद्रवद् रणे। तौ द्रौणिः क्रोधताम्राक्षो दिधिक्षन्न् इव तेजसा। छादयाम् आस बाणौघैर् धृष्टद्युम्नं समन्ततः। धृष्टद्युम्नो ऽपि संभ्रान्तः शरेणानतपर्वणा। प्रत्यविध्यत संक्रुद्धः पार्षतं प्रयतो बलात्। तस्य द्रौणिर् धनुश् छित्त्वा स्थूणेन परवीरहा। धृष्टद्युम्नं त्रिसप्तत्या विव्याध निशितैर् नदन्। तद् अपास्य धनुश् छिन्नं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्। अन्यत् कार्मुकम् आदाय सो ऽश्वत्थामानम् आर्दयत्। स तद् अप्य् अस्य संक्रुद्धश् चिच्छेद परमास्त्रवित्। तं चाप्य् अवाकिरद् बाणैर् धृष्टद्युम्नं परंतपः। ततः स पार्षतस् तूर्णं शक्तिं हेमपरिष्कृताम्। चिक्षेप परमक्रुद्धो ज्वलन्तीम् अशनीम् इव। ताम् आपतन्तीं सहसा व्यालीकाल इवाहवे। चिच्छेद सप्तधा राजञ् शरैः परमतेजनैः। तां निकृत्तां ततो दृष्ट्वा द्रौणिना पार्षतस् ततः। धनुर् अन्यत् समादाय समरे वेगवत्तरम्। ततो ऽविध्यत् सुतीक्ष्णाभ्यां शराभ्यां द्रौणिम् आहवे। ततो द्वाभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यां भल्लाभ्यां तत्र कार्मुकम्। द्रौणिर् द्रुपदपुत्रस्य चिच्छेद प्रहसन्न् इव। तं च बाणैर् महातेजाः पुनर् अन्यैः समावृणोत्। साश्वसूतरथं तूर्णं छादयाम् आस संयुगे। तस्य चानुचरान् सर्वान् दीप्तास्त्रान् पार्श्वतः स्थितान्। व्यद्रावयत संक्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः। ब्रह्मदत्तं ततो बाणं धृष्टद्युम्नजिघांसया। द्रोणपुत्रः प्रचिक्षेप सात्यकिस् तद् द्विधाच्छिनत्। सात्यकिस् तु तम् आदाय राजपुत्रं शरार्दितम्। अष्टाभिर् निशितैर् बाणैर् अश्वत्थामानम् आर्दयत्। अशीत्या पुनर् आहत्य नानारूपैर् अमर्षणः। विव्याधास्य त्रिभिः सूतं चतुर्भिश् चतुरो हयान्। एवम् उक्त्वा शरैस् तीक्ष्णैः सात्यकिं तूर्णम् आवृणोत्। संरब्धः क्रोधताम्राक्षो द्रोणपुत्रः प्रतापवान्। सात्यकिस् तु ततः क्रुद्धः शरेणानतपर्वणा। द्रोणपुत्रं समाजघ्ने सर्वसैन्यस्य पश्यतः। ततो द्रौणिर् महाराज बाणैः संछाद्य सात्यकिम्। धनुः क्रोधपरीतात्मा चिच्छेदाशु महास्त्रवित्। ततः शक्तिं महाघोरां हेमदण्डाम् अयस्मयीम्। चिक्षेप सात्यकिस् तूर्णं द्रोणपुत्रजिघांसया। ताम् आपतन्तीं सहसा शक्रमुक्ताम् इवाशनिम्। अप्राप्ताम् एव चिच्छेद द्रौणिः सप्तभिर् आशुगैः। तां निकृत्तां शरैर् दृष्ट्वा द्रौणिना सायकैर् भृशम्। सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय भारघ्नं वेगवत्तरम्। तद् विकृष्य महच् चापं सात्यकिः सात्वतां वरः। सायकैर् बहुभिस् तूर्णम् अश्वत्थामानम् आर्दयत्। ततो द्रौणिः सुसंरब्धः शरजालेन माधवम्। छादयाम् आस समरे सात्यकिं क्रोधमूर्छितः। तान्य् अस्य शरजालानि अन्तरिक्षे विशां पते। अप्राप्तान् एव चिच्छेद युयुधानो महारथः। ततः पूर्णायतोत्सृष्टैर् हेमपुङ्खैः शिलाशितैः। बाणैर् विव्याध सुदृढं द्रोणपुत्रम् अमर्षितः। तथा स विद्धः सुभृशं द्रोणपुत्रो ऽत्यमर्षणः। शैनेयं समरे क्रुद्धः प्रदहन्न् इव चक्षुषा। अवाकिरद् अमेयात्मा बाणवर्षैः समन्ततः। पर्वतं वारिधाराभिस् तपान्ते जलदो यथा। द्रोणपुत्रं त्रिषष्ट्या तु राजन् विव्याध पत्रिणाम्।

dhṛṣṭadyumnas tato rājañ jvalantam iva pāvakam. tam ātmabhujavegena vikarṣantaṃ śarāsanam. taṃ tu dṛṣṭvā susaṃkruddhaṃ kālānalayamopamam. vimuñcan viśikhāṃs tūrṇaṃ pārṣato 'bhyadravad raṇe. tau drauṇiḥ krodhatāmrākṣo didhikṣann iva tejasā. chādayām āsa bāṇaughair dhṛṣṭadyumnaṃ samantataḥ. dhṛṣṭadyumno 'pi saṃbhrāntaḥ śareṇānataparvaṇā. pratyavidhyata saṃkruddhaḥ pārṣataṃ prayato balāt. tasya drauṇir dhanuś chittvā sthūṇena paravīrahā. dhṛṣṭadyumnaṃ trisaptatyā vivyādha niśitair nadan. tad apāsya dhanuś chinnaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān. anyat kārmukam ādāya so 'śvatthāmānam ārdayat. sa tad apy asya saṃkruddhaś ciccheda paramāstravit. taṃ cāpy avākirad bāṇair dhṛṣṭadyumnaṃ paraṃtapaḥ. tataḥ sa pārṣatas tūrṇaṃ śaktiṃ hemapariṣkṛtām. cikṣepa paramakruddho jvalantīm aśanīm iva. tām āpatantīṃ sahasā vyālīkāla ivāhave. ciccheda saptadhā rājañ śaraiḥ paramatejanaiḥ. tāṃ nikṛttāṃ tato dṛṣṭvā drauṇinā pārṣatas tataḥ. dhanur anyat samādāya samare vegavattaram. tato 'vidhyat sutīkṣṇābhyāṃ śarābhyāṃ drauṇim āhave. tato dvābhyāṃ sutīkṣṇābhyāṃ bhallābhyāṃ tatra kārmukam. drauṇir drupadaputrasya ciccheda prahasann iva. taṃ ca bāṇair mahātejāḥ punar anyaiḥ samāvṛṇot. sāśvasūtarathaṃ tūrṇaṃ chādayām āsa saṃyuge. tasya cānucarān sarvān dīptāstrān pārśvataḥ sthitān. vyadrāvayata saṃkruddhaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ. brahmadattaṃ tato bāṇaṃ dhṛṣṭadyumnajighāṃsayā. droṇaputraḥ pracikṣepa sātyakis tad dvidhācchinat. sātyakis tu tam ādāya rājaputraṃ śarārditam. aṣṭābhir niśitair bāṇair aśvatthāmānam ārdayat. aśītyā punar āhatya nānārūpair amarṣaṇaḥ. vivyādhāsya tribhiḥ sūtaṃ caturbhiś caturo hayān. evam uktvā śarais tīkṣṇaiḥ sātyakiṃ tūrṇam āvṛṇot. saṃrabdhaḥ krodhatāmrākṣo droṇaputraḥ pratāpavān. sātyakis tu tataḥ kruddhaḥ śareṇānataparvaṇā. droṇaputraṃ samājaghne sarvasainyasya paśyataḥ. tato drauṇir mahārāja bāṇaiḥ saṃchādya sātyakim. dhanuḥ krodhaparītātmā cicchedāśu mahāstravit. tataḥ śaktiṃ mahāghorāṃ hemadaṇḍām ayasmayīm. cikṣepa sātyakis tūrṇaṃ droṇaputrajighāṃsayā. tām āpatantīṃ sahasā śakramuktām ivāśanim. aprāptām eva ciccheda drauṇiḥ saptabhir āśugaiḥ. tāṃ nikṛttāṃ śarair dṛṣṭvā drauṇinā sāyakair bhṛśam. so 'nyat kārmukam ādāya bhāraghnaṃ vegavattaram. tad vikṛṣya mahac cāpaṃ sātyakiḥ sātvatāṃ varaḥ. sāyakair bahubhis tūrṇam aśvatthāmānam ārdayat. tato drauṇiḥ susaṃrabdhaḥ śarajālena mādhavam. chādayām āsa samare sātyakiṃ krodhamūrchitaḥ. tāny asya śarajālāni antarikṣe viśāṃ pate. aprāptān eva ciccheda yuyudhāno mahārathaḥ. tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ. bāṇair vivyādha sudṛḍhaṃ droṇaputram amarṣitaḥ. tathā sa viddhaḥ subhṛśaṃ droṇaputro 'tyamarṣaṇaḥ. śaineyaṃ samare kruddhaḥ pradahann iva cakṣuṣā. avākirad ameyātmā bāṇavarṣaiḥ samantataḥ. parvataṃ vāridhārābhis tapānte jalado yathā. droṇaputraṃ triṣaṣṭyā tu rājan vivyādha patriṇām.

सारथिं चास्य विंशत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः। हयांश् च चतुरो ऽविध्यच् चतुर्भिर् निशितैः शरैः।

sārathiṃ cāsya viṃśatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ. hayāṃś ca caturo 'vidhyac caturbhir niśitaiḥ śaraiḥ.

विद्ध्वा विद्ध्वानदद् द्रौणिः कम्पयन्न् इव मेदिनीम्। आददत् सर्वलोकस्य प्राणान् इव महारणे।

viddhvā viddhvānadad drauṇiḥ kampayann iva medinīm. ādadat sarvalokasya prāṇān iva mahāraṇe.

पार्षतस् तु बली राजन् कृतास्त्रः कृतनिश्रमः। द्रौणिम् एवाभिदुद्राव कृत्वा मृत्युं निवर्तनम्।

pārṣatas tu balī rājan kṛtāstraḥ kṛtaniśramaḥ. drauṇim evābhidudrāva kṛtvā mṛtyuṃ nivartanam.

ततो बाणमयं वर्षं द्रोणपुत्रस्य मूर्धनि। अवासृजद् अमेयात्मा पाञ्चाल्यो रथिनां वरः।

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ droṇaputrasya mūrdhani. avāsṛjad ameyātmā pāñcālyo rathināṃ varaḥ.

तं द्रौणिः समरे क्रुद्धश् छादयाम् आस पत्रिभिः। विव्याध चैनं दशभिः पितुर् वधम् अनुस्मरन्।

taṃ drauṇiḥ samare kruddhaś chādayām āsa patribhiḥ. vivyādha cainaṃ daśabhiḥ pitur vadham anusmaran.

द्वाभ्यां च सुविकृष्टाभ्यां क्षुराभ्यां ध्वजकार्मुके। छित्त्वा पाञ्चालराजस्य द्रौणिर् अन्यैः समार्दयत्।

dvābhyāṃ ca suvikṛṣṭābhyāṃ kṣurābhyāṃ dhvajakārmuke. chittvā pāñcālarājasya drauṇir anyaiḥ samārdayat.

व्यश्वसूतरथं चैनं द्रौणिश् चक्रे महाहवे। तस्य चानुचरान् सर्वान् क्रुद्धः प्राच्छादयच् छरैः।

vyaśvasūtarathaṃ cainaṃ drauṇiś cakre mahāhave. tasya cānucarān sarvān kruddhaḥ prācchādayac charaiḥ.

प्रद्रुद्राव ततः सैन्यं पाञ्चालानां विशां पते। संभ्रान्तरूपम् आर्तं च शरवर्षपरिक्षतम्।

pradrudrāva tataḥ sainyaṃ pāñcālānāṃ viśāṃ pate. saṃbhrāntarūpam ārtaṃ ca śaravarṣaparikṣatam.

दृष्ट्वा च विमुखान् योधान् धृष्टद्युम्नं च पीडितम्। शैनेयो ऽचोदयत् तूर्णं रणं द्रौणिरथं प्रति।

dṛṣṭvā ca vimukhān yodhān dhṛṣṭadyumnaṃ ca pīḍitam. śaineyo 'codayat tūrṇaṃ raṇaṃ drauṇirathaṃ prati.

अष्टभिर् निशितैश् चैव सो ऽश्वत्थामानम् आर्दयत्। विंशत्या पुनर् आहत्य नानारूपैर् अमर्षणम्। विव्याध च तथा सूतं चतुर्भिश् चतुरो हयान्। धनुर्ध्वजं च संयत्तैश् चिच्छेद कृतहस्तवत्। स साश्वं व्यधमच् चापि रथं हेमपरिष्कृतम्। हृदि विव्याध समरे त्रिंशता सायकैर् भृशम्। एवं स पीडितो राजन्न् अश्वत्थामा महाबलः। शरजालैः परिवृतः कर्तव्यं नान्वपद्यत। एवं गते गुरोः पुत्रे तव पुत्रो महारथः। कृपकर्णादिभिः सार्धं शरैः सात्वतम् आवृणोत्। दुर्योधनस् तु विंशत्या कृपः शारद्वतस् त्रिभिः। कृतवर्माथ दशभिः कर्णः पञ्चाशता शरैः। दुःशासनः शतेनैव वृषसेनश् च सप्तभिः। सात्यकिं विव्यधुस् तूर्णं समन्तान् निशितैः शरैः। ततः स सात्यकी राजन् सर्वान् एव महारथान्। विरथान् विमुखांश् चैव क्षणेनैवाकरोन् नृप। अश्वत्थामा तु संप्राप्य चेतनां भरतर्षभ। चिन्तयाम् आस दुःखार्तो निःश्वसंश् च पुनः पुनः। ततो रथान्तरं द्रौणिः समारुह्य परंतपः। सात्यकिं वारयाम् आस किरञ् शरशतान् बहून्। तम् आपतन्तं संप्रेक्ष्य भारद्वाजसुतं रणे। विरथं विमुखं चैव पुनश् चक्रे महारथः। ततस् ते पाण्डवा राजन् दृष्ट्वा सात्यकिविक्रमम्। शङ्खशब्दान् भृशं चक्रुः सिंहनादांश् च नेदिरे। एवं तं विरथं कृत्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः। जघान वृषसेनस्य त्रिसाहस्रान् महारथान्। अयुतं दन्तिनां सार्धं कृपस्य निजघान सः। पञ्चायुतानि चाश्वानां शकुनेर् निजघान ह। ततो द्रौणिर् महाराज रथम् आरुह्य वीर्यवान्। सात्यकिं प्रति संक्रुद्धः प्रययौ तद्वधेप्सया। पुनस् तम् आगतं दृष्ट्वा शैनेयो निशितैः शरैः। अदारयत् क्रूरतरैः पुनः पुनर् अरिंदम।

aṣṭabhir niśitaiś caiva so 'śvatthāmānam ārdayat. viṃśatyā punar āhatya nānārūpair amarṣaṇam. vivyādha ca tathā sūtaṃ caturbhiś caturo hayān. dhanurdhvajaṃ ca saṃyattaiś ciccheda kṛtahastavat. sa sāśvaṃ vyadhamac cāpi rathaṃ hemapariṣkṛtam. hṛdi vivyādha samare triṃśatā sāyakair bhṛśam. evaṃ sa pīḍito rājann aśvatthāmā mahābalaḥ. śarajālaiḥ parivṛtaḥ kartavyaṃ nānvapadyata. evaṃ gate guroḥ putre tava putro mahārathaḥ. kṛpakarṇādibhiḥ sārdhaṃ śaraiḥ sātvatam āvṛṇot. duryodhanas tu viṃśatyā kṛpaḥ śāradvatas tribhiḥ. kṛtavarmātha daśabhiḥ karṇaḥ pañcāśatā śaraiḥ. duḥśāsanaḥ śatenaiva vṛṣasenaś ca saptabhiḥ. sātyakiṃ vivyadhus tūrṇaṃ samantān niśitaiḥ śaraiḥ. tataḥ sa sātyakī rājan sarvān eva mahārathān. virathān vimukhāṃś caiva kṣaṇenaivākaron nṛpa. aśvatthāmā tu saṃprāpya cetanāṃ bharatarṣabha. cintayām āsa duḥkhārto niḥśvasaṃś ca punaḥ punaḥ. tato rathāntaraṃ drauṇiḥ samāruhya paraṃtapaḥ. sātyakiṃ vārayām āsa kirañ śaraśatān bahūn. tam āpatantaṃ saṃprekṣya bhāradvājasutaṃ raṇe. virathaṃ vimukhaṃ caiva punaś cakre mahārathaḥ. tatas te pāṇḍavā rājan dṛṣṭvā sātyakivikramam. śaṅkhaśabdān bhṛśaṃ cakruḥ siṃhanādāṃś ca nedire. evaṃ taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ. jaghāna vṛṣasenasya trisāhasrān mahārathān. ayutaṃ dantināṃ sārdhaṃ kṛpasya nijaghāna saḥ. pañcāyutāni cāśvānāṃ śakuner nijaghāna ha. tato drauṇir mahārāja ratham āruhya vīryavān. sātyakiṃ prati saṃkruddhaḥ prayayau tadvadhepsayā. punas tam āgataṃ dṛṣṭvā śaineyo niśitaiḥ śaraiḥ. adārayat krūrataraiḥ punaḥ punar ariṃdama.

सो ऽतिविद्धो महेष्वासो नानालिङ्गैर् अमर्षणः। युयुधानेन वै द्रौणिः प्रहसन् वाक्यम् अब्रवीत्।

so 'tividdho maheṣvāso nānāliṅgair amarṣaṇaḥ. yuyudhānena vai drauṇiḥ prahasan vākyam abravīt.

शैनेयाभ्यवपत्तिं ते जानाम्य् आचार्यघातिनः। न त्व् एनं त्रास्यसि मया ग्रस्तम् आत्मानम् एव च। शपे ऽऽत्मनाहं शैनेय सत्येन तपसा तथा। अहत्वा सर्वपाञ्चालान् यथा शान्तिम् अवाप्नुयाम्। यद् बलं पाण्डवेयानां वृष्णीनाम् अपि यद् बलम्। क्रियतां सर्वम् एवेह निहनिष्यामि सोमकान्।

śaineyābhyavapattiṃ te jānāmy ācāryaghātinaḥ. na tv enaṃ trāsyasi mayā grastam ātmānam eva ca. śape ''tmanāhaṃ śaineya satyena tapasā tathā. ahatvā sarvapāñcālān yathā śāntim avāpnuyām. yad balaṃ pāṇḍaveyānāṃ vṛṣṇīnām api yad balam. kriyatāṃ sarvam eveha nihaniṣyāmi somakān.

एवम् उक्त्वार्करश्म्याभं सुपर्वाणं शरोत्तमम्। व्यसृजत् सात्वते द्रौणिर् वज्रं वृत्रे यथा हरिः।

evam uktvārkaraśmyābhaṃ suparvāṇaṃ śarottamam. vyasṛjat sātvate drauṇir vajraṃ vṛtre yathā hariḥ.

स तं निर्भिद्य तेनास्तः सायकः सशरावरम्। विवेश वसुधां भित्त्वा श्वसन् बिलम् इवोरगः।

sa taṃ nirbhidya tenāstaḥ sāyakaḥ saśarāvaram. viveśa vasudhāṃ bhittvā śvasan bilam ivoragaḥ.

स भिन्नकवचः शूरस् तोत्त्रार्दित इव द्विपः। विमुच्य सशरं चापं भूरिव्रणपरिस्रवः।

sa bhinnakavacaḥ śūras tottrārdita iva dvipaḥ. vimucya saśaraṃ cāpaṃ bhūrivraṇaparisravaḥ.

सीदन् रुधिरसिक्तश् च रथोपस्थ उपाविशत्। सूतेनापहृतस् तूर्णं द्रोणपुत्राद् रथान्तरम्।

sīdan rudhirasiktaś ca rathopastha upāviśat. sūtenāpahṛtas tūrṇaṃ droṇaputrād rathāntaram.

अथान्येन सुपुङ्खेन शरेण नतपर्वणा। आजघान भ्रुवोर् मध्ये धृष्टद्युम्नं परंतपः।

athānyena supuṅkhena śareṇa nataparvaṇā. ājaghāna bhruvor madhye dhṛṣṭadyumnaṃ paraṃtapaḥ.

स पूर्वम् अतिविद्धश् च भृशं पश्चाच् च पीडितः। ससाद युधि पाञ्चाल्यो व्यपाश्रयत च ध्वजम्।

sa pūrvam atividdhaś ca bhṛśaṃ paścāc ca pīḍitaḥ. sasāda yudhi pāñcālyo vyapāśrayata ca dhvajam.

तं मत्तम् इव सिंहेन राजन् कुञ्जरम् अर्दितम्। जवेनाभ्यद्रवञ् शूराः पञ्च पाण्डवतो रथाः।

taṃ mattam iva siṃhena rājan kuñjaram arditam. javenābhyadravañ śūrāḥ pañca pāṇḍavato rathāḥ.

किरीटी भीमसेनश् च वृद्धक्षत्रश् च पौरवः। युवराजश् च चेदीनां मालवश् च सुदर्शनः। एते हाहाकृताः सर्वे प्रगृहीतशरासनाः। वीरं द्रौणायनिं वीराः सर्वतः पर्यवारयन्। ते विंशतिपदे यत्ता गुरुपुत्रम् अमर्षणम्। पञ्चभिः पञ्चभिर् बाणैर् अभ्यघ्नन् सर्वतः समम्।

kirīṭī bhīmasenaś ca vṛddhakṣatraś ca pauravaḥ. yuvarājaś ca cedīnāṃ mālavaś ca sudarśanaḥ. ete hāhākṛtāḥ sarve pragṛhītaśarāsanāḥ. vīraṃ drauṇāyaniṃ vīrāḥ sarvataḥ paryavārayan. te viṃśatipade yattā guruputram amarṣaṇam. pañcabhiḥ pañcabhir bāṇair abhyaghnan sarvataḥ samam.

आशीविषाभैर् विंशद्भिः पञ्चभिश् चापि ताञ् शरैः। चिच्छेद युगपद् द्रौणिः पञ्चविंशतिसायकान्।

āśīviṣābhair viṃśadbhiḥ pañcabhiś cāpi tāñ śaraiḥ. ciccheda yugapad drauṇiḥ pañcaviṃśatisāyakān.

सप्तभिश् च शितैर् बाणैः पौरवं द्रौणिर् आर्दयत्। मालवं त्रिभिर् एकेन पार्थं षड्भिर् वृकोदरम्।

saptabhiś ca śitair bāṇaiḥ pauravaṃ drauṇir ārdayat. mālavaṃ tribhir ekena pārthaṃ ṣaḍbhir vṛkodaram.

ततस् ते विव्यधुः सर्वे द्रौणिं राजन् महारथाः। युगपच् च पृथक् चैव रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः।

tatas te vivyadhuḥ sarve drauṇiṃ rājan mahārathāḥ. yugapac ca pṛthak caiva rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ.

युवराजस् तु विंशत्या द्रौणिं विव्याध पत्रिणाम्। ततस् तान् अर्दयन् सर्वान् द्रौणिर् युगपद् एव हि। पार्थश् च पुनर् अष्टाभिस् तथा सर्वे त्रिभिस् त्रिभिः।

yuvarājas tu viṃśatyā drauṇiṃ vivyādha patriṇām. tatas tān ardayan sarvān drauṇir yugapad eva hi. pārthaś ca punar aṣṭābhis tathā sarve tribhis tribhiḥ.

ततो ऽर्जुनं षड्भिर् अथाजघान; द्रौणायनिर् दशभिर् वासुदेवम्। भीमं दशार्धैर् युवराजं चतुर्भिर्; द्वाभ्यां छित्त्वा कार्मुकं च ध्वजं च। द्वाभ्यां द्वाभ्यां मालवपौरवौ च। सूतं विद्ध्वा भीमसेनस्य षड्भिः। पुनः पार्थं शरवर्षेण विद्ध्वा; द्रौणिर् घोरं सिंहनादं ननाद।

tato 'rjunaṃ ṣaḍbhir athājaghāna; drauṇāyanir daśabhir vāsudevam. bhīmaṃ daśārdhair yuvarājaṃ caturbhir; dvābhyāṃ chittvā kārmukaṃ ca dhvajaṃ ca. dvābhyāṃ dvābhyāṃ mālavapauravau ca. sūtaṃ viddhvā bhīmasenasya ṣaḍbhiḥ. punaḥ pārthaṃ śaravarṣeṇa viddhvā; drauṇir ghoraṃ siṃhanādaṃ nanāda.

तस्यास्यतः सुनिशितान् पीतधारान्; द्रौणेः शरान् पृष्ठतश् चाग्रतश् च। धरा वियद् द्यौः प्रदिशो दिशश् च; छन्ना बाणैर् अभवन् घोररूपैः।

tasyāsyataḥ suniśitān pītadhārān; drauṇeḥ śarān pṛṣṭhataś cāgrataś ca. dharā viyad dyauḥ pradiśo diśaś ca; channā bāṇair abhavan ghorarūpaiḥ.

आसीनस्य स्वरथं तूग्रतेजाः; सुदर्शनस्येन्द्रकेतुप्रकाशौ। भुजौ शिरश् चेन्द्रसमानवीर्यस्; त्रिभिः शरैर् युगपत् संचकर्त।

āsīnasya svarathaṃ tūgratejāḥ; sudarśanasyendraketuprakāśau. bhujau śiraś cendrasamānavīryas; tribhiḥ śarair yugapat saṃcakarta.

स पौरवं रथशक्त्या निहत्य; छित्त्वा रथं तिलशश् चापि बाणैः। छित्त्वास्य बाहू वरचन्दनाक्तौ; भल्लेन कायाच् छिर उच्चकर्त।

sa pauravaṃ rathaśaktyā nihatya; chittvā rathaṃ tilaśaś cāpi bāṇaiḥ. chittvāsya bāhū varacandanāktau; bhallena kāyāc chira uccakarta.

युवानम् इन्दीवरदामवर्णं; चेदिप्रियं युवराजं प्रहस्य। बाणैस् त्वरावाञ् ज्वलिताग्निकल्पैर्; विद्ध्वा प्रादान् मृत्यवे साश्वसूतम्। मालवं पौरवं चैव युवराजं च चेदिपम्। दृष्ट्वा समक्षं निहतं द्रोणपुत्रेण पाण्डवः। भीमसेनो महाबाहुः क्रोधम् आहारयत् परम्। ततः शरशतैस् तीक्ष्णैः संक्रुद्धाशीविषोपमैः। छादयाम् आस समरे द्रोणपुत्रं परंतपः। ततो द्रौणिर् महातेजाः शरवर्षं निहत्य तम्। विव्याध निशितैर् बाणैर् भीमसेनम् अमर्षणः। ततो भीमो महाबाहुर् द्रौणेर् युधि महाबलः। क्षुरप्रेण धनुश् छित्त्वा द्रौणिं विव्याध पत्रिणा। तद् अपास्य धनुश् छिन्नं द्रोणपुत्रो महामनाः। अन्यत् कार्मुकम् आदाय भीमं विव्याध पत्रिभिः। तौ द्रौणिभीमौ समरे पराक्रान्तौ महाबलौ। अवर्षतां शरवर्षं वृष्टिमन्ताव् इवाम्बुदौ। भीमनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः। द्रौणिं संछादयाम् आसुर् घनौघा इव भास्करम्। तथैव द्रौणिनिर्मुक्तैर् भीमः संनतपर्वभिः। अवाकीर्यत स क्षिप्रं शरैः शतसहस्रशः। स छाद्यमानः समरे द्रौणिना रणशालिना। न विव्यथे महाराज तद् अद्भुतम् इवाभवत्। ततो भीमो महाबाहुः कार्तस्वरविभूषितान्। नाराचान् दश संप्रैषीद् यमदण्डनिभाञ् शितान्। ते जत्रुदेशम् आसाद्य द्रोणपुत्रस्य मारिष। निर्भिद्य विविशुस् तूर्णं वल्मीकम् इव पन्नगाः। सो ऽतिविद्धो भृशं द्रौणिः पाण्डवेन महात्मना। ध्वजयष्टिं समाश्रित्य न्यमीलयत लोचने। स मुहूर्तात् पुनः संज्ञां लब्ध्वा द्रौणिर् नराधिप। क्रोधं परमम् आतस्थौ समरे रुधिरोक्षितः। दृढं सो ऽभिहतस् तेन पाण्डवेन महात्मना। वेगं चक्रे महाबाहुर् भीमसेनरथं प्रति। तत आकर्णपूर्णानां शराणां तिग्मतेजसाम्। शतम् आशीविषाभानां प्रेषयाम् आस भारत। भीमो ऽपि समरश्लाघी तस्य वीर्यम् अचिन्तयत्। तूर्णं प्रासृजद् उग्राणि शरवर्षाणि पाण्डवः। ततो द्रौणिर् महाराज छित्त्वास्य विशिखैर् धनुः। आजघानोरसि क्रुद्धः पाण्डवं निशितैः शरैः। ततो ऽन्यद् धनुर् आदाय भीमसेनो ऽत्यमर्षणः। विव्याध निशितैर् बाणैर् द्रौणिं पञ्चभिर् आहवे। जीमूताव् इव घर्मान्ते तौ शरौघप्रवर्षिणौ। अन्योन्यक्रोधताम्राक्षौ छादयाम् आसतुर् युधि। तलशब्दैस् ततो घोरैस् त्रासयन्तौ परस्परम्। अयुध्येतां सुसंरब्धौ कृतप्रतिकृतैषिणौ। ततो विस्फार्य सुमहच् चापं रुक्मविभूषितम्। भीमं प्रैक्षत स द्रौणिः शरान् अस्यन्तम् अन्तिकात्। शरद्य् अहर्मध्यगतो दीप्तार्चिर् इव भास्करः। आददानस्य विशिखान् संदधानस्य चाशुगान्। विकर्षतो मुञ्चतश् च नान्तरं ददृशुर् जनाः। अलातचक्रप्रतिमं तस्य मण्डलम् आयुधम्। द्रौणेर् आसीन् महाराज बाणान् विसृजतस् तदा। धनुश् च्युताः शरास् तस्य शतशो ऽथ सहस्रशः। आकाशे प्रत्यदृश्यन्त शलभानाम् इवायतीः। ते तु द्रौणिधनुर्मुक्ताः शरा हेमविभूषिताः। अजस्रम् अन्वकीर्यन्त घोरा भीमरथं प्रति। तत्राद्भुतम् अपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम्। बलं वीर्यं प्रभावं च व्यवसायं च भारत। तां स मेघाद् इवोद्भूतां बाणवृष्टिं समन्ततः। जलवृष्टिं महाघोरां तपान्त इव चिन्तयन्। द्रोणपुत्रवधप्रेप्सुर् भीमो भीमपराक्रमः। अमुञ्चच् छरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकः। तद् रुक्मपृष्ठं भीमस्य धनुर् घोरं महद् रणे। विकृष्यमाणं विबभौ शक्रचापम् इवापरम्। तस्माच् छराः प्रादुर् आसञ् शतशो ऽथ सहस्रशः। संछादयन्तः समरे द्रौणिम् आहवशोभिनम्। तयोर् विसृजतोर् एवं शरजालानि मारिष। वायुर् अप्यन्तरा राजन् नाशक्नोत् प्रतिसर्पितुम्। तथा द्रौणिर् महाराज शरान् हेमविभूषितान्। तैलधौतान् प्रसन्नाग्रान् प्राहिणोद् वधकाङ्क्षया। तान् अन्तरिक्षे विशिखैस् त्रिधैकैकम् अशातयत्। विशेषयन् द्रोणसुतं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्। पुनश् च शरवर्षाणि घोराण्य् उग्राणि पाण्डवः। व्यसृजद् बलवान् क्रुद्धो द्रोणपुत्रवधेप्सया। ततो ऽस्त्रमायया तूर्णं शरवृष्टिं निवार्य ताम्। धनुश् चिच्छेद भीमस्य द्रोणपुत्रो महास्त्रवित्। शरैश् चैनं सुबहुभिः क्रुद्धः संख्ये पराभिनत्। स छिन्नधन्वा बलवान् रथशक्तिं सुदारुणाम्। वेगेनाविध्य चिक्षेप द्रोणपुत्ररथं प्रति। ताम् आपतन्तीं सहसा महोल्काभां शितैः शरैः। चिच्छेद समरे द्रौणिर् दर्शयन् पाणिलाघवम्। एतस्मिन्न् अन्तरे भीमो दृढम् आदाय कार्मुकम्। द्रौणिं विव्याध विशिखैः स्मयमानो वृकोदरः। ततो द्रौणिर् महाराज भीमसेनस्य सारथिम्। ललाटे दारयाम् आस शरेणानतपर्वणा। सो ऽतिविद्धो बलवता द्रोणपुत्रेण सारथिः। व्यामोहम् अगमद् राजन् रश्मीन् उत्सृज्य वाजिनाम्। ततो ऽश्वाः प्राद्रवंस् तूर्णं मोहिते रथसारथौ। भीमसेनस्य राजेन्द्र पश्यतां सर्वधन्विनाम्। तं दृष्ट्वा प्रद्रुतैर् अश्वैर् अपकृष्टं रणाजिरात्।

yuvānam indīvaradāmavarṇaṃ; cedipriyaṃ yuvarājaṃ prahasya. bāṇais tvarāvāñ jvalitāgnikalpair; viddhvā prādān mṛtyave sāśvasūtam. mālavaṃ pauravaṃ caiva yuvarājaṃ ca cedipam. dṛṣṭvā samakṣaṃ nihataṃ droṇaputreṇa pāṇḍavaḥ. bhīmaseno mahābāhuḥ krodham āhārayat param. tataḥ śaraśatais tīkṣṇaiḥ saṃkruddhāśīviṣopamaiḥ. chādayām āsa samare droṇaputraṃ paraṃtapaḥ. tato drauṇir mahātejāḥ śaravarṣaṃ nihatya tam. vivyādha niśitair bāṇair bhīmasenam amarṣaṇaḥ. tato bhīmo mahābāhur drauṇer yudhi mahābalaḥ. kṣurapreṇa dhanuś chittvā drauṇiṃ vivyādha patriṇā. tad apāsya dhanuś chinnaṃ droṇaputro mahāmanāḥ. anyat kārmukam ādāya bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ. tau drauṇibhīmau samare parākrāntau mahābalau. avarṣatāṃ śaravarṣaṃ vṛṣṭimantāv ivāmbudau. bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ. drauṇiṃ saṃchādayām āsur ghanaughā iva bhāskaram. tathaiva drauṇinirmuktair bhīmaḥ saṃnataparvabhiḥ. avākīryata sa kṣipraṃ śaraiḥ śatasahasraśaḥ. sa chādyamānaḥ samare drauṇinā raṇaśālinā. na vivyathe mahārāja tad adbhutam ivābhavat. tato bhīmo mahābāhuḥ kārtasvaravibhūṣitān. nārācān daśa saṃpraiṣīd yamadaṇḍanibhāñ śitān. te jatrudeśam āsādya droṇaputrasya māriṣa. nirbhidya viviśus tūrṇaṃ valmīkam iva pannagāḥ. so 'tividdho bhṛśaṃ drauṇiḥ pāṇḍavena mahātmanā. dhvajayaṣṭiṃ samāśritya nyamīlayata locane. sa muhūrtāt punaḥ saṃjñāṃ labdhvā drauṇir narādhipa. krodhaṃ paramam ātasthau samare rudhirokṣitaḥ. dṛḍhaṃ so 'bhihatas tena pāṇḍavena mahātmanā. vegaṃ cakre mahābāhur bhīmasenarathaṃ prati. tata ākarṇapūrṇānāṃ śarāṇāṃ tigmatejasām. śatam āśīviṣābhānāṃ preṣayām āsa bhārata. bhīmo 'pi samaraślāghī tasya vīryam acintayat. tūrṇaṃ prāsṛjad ugrāṇi śaravarṣāṇi pāṇḍavaḥ. tato drauṇir mahārāja chittvāsya viśikhair dhanuḥ. ājaghānorasi kruddhaḥ pāṇḍavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ. tato 'nyad dhanur ādāya bhīmaseno 'tyamarṣaṇaḥ. vivyādha niśitair bāṇair drauṇiṃ pañcabhir āhave. jīmūtāv iva gharmānte tau śaraughapravarṣiṇau. anyonyakrodhatāmrākṣau chādayām āsatur yudhi. talaśabdais tato ghorais trāsayantau parasparam. ayudhyetāṃ susaṃrabdhau kṛtapratikṛtaiṣiṇau. tato visphārya sumahac cāpaṃ rukmavibhūṣitam. bhīmaṃ praikṣata sa drauṇiḥ śarān asyantam antikāt. śarady aharmadhyagato dīptārcir iva bhāskaraḥ. ādadānasya viśikhān saṃdadhānasya cāśugān. vikarṣato muñcataś ca nāntaraṃ dadṛśur janāḥ. alātacakrapratimaṃ tasya maṇḍalam āyudham. drauṇer āsīn mahārāja bāṇān visṛjatas tadā. dhanuś cyutāḥ śarās tasya śataśo 'tha sahasraśaḥ. ākāśe pratyadṛśyanta śalabhānām ivāyatīḥ. te tu drauṇidhanurmuktāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ. ajasram anvakīryanta ghorā bhīmarathaṃ prati. tatrādbhutam apaśyāma bhīmasenasya vikramam. balaṃ vīryaṃ prabhāvaṃ ca vyavasāyaṃ ca bhārata. tāṃ sa meghād ivodbhūtāṃ bāṇavṛṣṭiṃ samantataḥ. jalavṛṣṭiṃ mahāghorāṃ tapānta iva cintayan. droṇaputravadhaprepsur bhīmo bhīmaparākramaḥ. amuñcac charavarṣāṇi prāvṛṣīva balāhakaḥ. tad rukmapṛṣṭhaṃ bhīmasya dhanur ghoraṃ mahad raṇe. vikṛṣyamāṇaṃ vibabhau śakracāpam ivāparam. tasmāc charāḥ prādur āsañ śataśo 'tha sahasraśaḥ. saṃchādayantaḥ samare drauṇim āhavaśobhinam. tayor visṛjator evaṃ śarajālāni māriṣa. vāyur apyantarā rājan nāśaknot pratisarpitum. tathā drauṇir mahārāja śarān hemavibhūṣitān. tailadhautān prasannāgrān prāhiṇod vadhakāṅkṣayā. tān antarikṣe viśikhais tridhaikaikam aśātayat. viśeṣayan droṇasutaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt. punaś ca śaravarṣāṇi ghorāṇy ugrāṇi pāṇḍavaḥ. vyasṛjad balavān kruddho droṇaputravadhepsayā. tato 'stramāyayā tūrṇaṃ śaravṛṣṭiṃ nivārya tām. dhanuś ciccheda bhīmasya droṇaputro mahāstravit. śaraiś cainaṃ subahubhiḥ kruddhaḥ saṃkhye parābhinat. sa chinnadhanvā balavān rathaśaktiṃ sudāruṇām. vegenāvidhya cikṣepa droṇaputrarathaṃ prati. tām āpatantīṃ sahasā maholkābhāṃ śitaiḥ śaraiḥ. ciccheda samare drauṇir darśayan pāṇilāghavam. etasminn antare bhīmo dṛḍham ādāya kārmukam. drauṇiṃ vivyādha viśikhaiḥ smayamāno vṛkodaraḥ. tato drauṇir mahārāja bhīmasenasya sārathim. lalāṭe dārayām āsa śareṇānataparvaṇā. so 'tividdho balavatā droṇaputreṇa sārathiḥ. vyāmoham agamad rājan raśmīn utsṛjya vājinām. tato 'śvāḥ prādravaṃs tūrṇaṃ mohite rathasārathau. bhīmasenasya rājendra paśyatāṃ sarvadhanvinām. taṃ dṛṣṭvā pradrutair aśvair apakṛṣṭaṃ raṇājirāt.

तान् निहत्य रणे वीरो द्रोणपुत्रो युधां पतिः। दध्मौ प्रमुदितः शङ्खं बृहन्तम् अपराजितः।

tān nihatya raṇe vīro droṇaputro yudhāṃ patiḥ. dadhmau pramuditaḥ śaṅkhaṃ bṛhantam aparājitaḥ.

ततः सर्वे च पाञ्चाला भीमसेनश् च पाण्डवः। पाञ्चालास् तु ततः सर्वे द्रोणपुत्रशरार्दिताः। धृष्टद्युम्नरथं भीतास् त्यक्त्वा संप्राद्रवन् दिशः।

tataḥ sarve ca pāñcālā bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ. pāñcālās tu tataḥ sarve droṇaputraśarārditāḥ. dhṛṣṭadyumnarathaṃ bhītās tyaktvā saṃprādravan diśaḥ.

तान् प्रभग्नांस् तथा द्रौणिः पृष्ठतो विकिरञ् शरैः। अभ्यवर्तत वेगेन कालवत् पाण्डुवाहिनीम्।

tān prabhagnāṃs tathā drauṇiḥ pṛṣṭhato vikirañ śaraiḥ. abhyavartata vegena kālavat pāṇḍuvāhinīm.

ते वध्यमानाः समरे द्रोणपुत्रेण क्षत्रियाः। द्रोणपुत्रं भयाद् राजन् दिक्षु सर्वासु मेनिरे।

te vadhyamānāḥ samare droṇaputreṇa kṣatriyāḥ. droṇaputraṃ bhayād rājan dikṣu sarvāsu menire.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...