महाभारत 2.67 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

महाभारत

←सभा पर्व→

←अध्याय 67→

[mh-2-67] • 21 श्लोकाः

वैशंपायन उवाच। ततो व्यध्वगतं पार्थं प्रातिकामी युधिष्ठिरम्। उवाच वचनाद् राज्ञो धृतराष्ट्रस्य धीमतः।

vaiśaṃpāyana uvāca. tato vyadhvagataṃ pārthaṃ prātikāmī yudhiṣṭhiram. uvāca vacanād rājño dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ.

उपस्तीर्णा सभा राजन्न् अक्षान् उप्त्वा युधिष्ठिर। एहि पाण्डव दीव्येति पिता त्वाम् आह भारत।

upastīrṇā sabhā rājann akṣān uptvā yudhiṣṭhira. ehi pāṇḍava dīvyeti pitā tvām āha bhārata.

युधिष्ठिर उवाच। धातुर् नियोगाद् भूतानि प्राप्नुवन्ति शुभाशुभम्। न निवृत्तिस् तयोर् अस्ति देवितव्यं पुनर् यदि।

yudhiṣṭhira uvāca. dhātur niyogād bhūtāni prāpnuvanti śubhāśubham. na nivṛttis tayor asti devitavyaṃ punar yadi.

अक्षद्यूते समाह्वानं नियोगात् स्थविरस्य च। जानन्न् अपि क्षयकरं नातिक्रमितुम् उत्सहे।

akṣadyūte samāhvānaṃ niyogāt sthavirasya ca. jānann api kṣayakaraṃ nātikramitum utsahe.

वैशंपायन उवाच। इति ब्रुवन् निववृते भ्रातृभिः सह पाण्डवः। जानंश् च शकुनेर् मायां पार्थो द्यूतम् इयात् पुनः। असंभवे हेममयस्य जन्तोस्। तथापि रामो लुलुभे मृगाय। प्रायः समापन्नपराभवाणां। धियो विपर्यस्ततरा भवन्ति।

vaiśaṃpāyana uvāca. iti bruvan nivavṛte bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ. jānaṃś ca śakuner māyāṃ pārtho dyūtam iyāt punaḥ. asaṃbhave hemamayasya jantos. tathāpi rāmo lulubhe mṛgāya. prāyaḥ samāpannaparābhavāṇāṃ. dhiyo viparyastatarā bhavanti.

विविशुस् ते सभां तां तु पुनर् एव महारथाः। व्यथयन्ति स्म चेतांसि सुहृदां भरतर्षभाः।

viviśus te sabhāṃ tāṃ tu punar eva mahārathāḥ. vyathayanti sma cetāṃsi suhṛdāṃ bharatarṣabhāḥ.

यथोपजोषम् आसीनाः पुनर्द्यूतप्रवृत्तये। सर्वलोकविनाशाय दैवेनोपनिपीडिताः। तान् आगतान् अभिप्रेक्ष्य कृपणं क्षिप्रम् अक्षवित्।

yathopajoṣam āsīnāḥ punardyūtapravṛttaye. sarvalokavināśāya daivenopanipīḍitāḥ. tān āgatān abhiprekṣya kṛpaṇaṃ kṣipram akṣavit.

शकुनिर् उवाच। अमुञ्चत् स्थविरो यद् वो धनं पूजितम् एव तत्। महाधनं ग्लहं त्व् एकं शृणु मे भरतर्षभ।

śakunir uvāca. amuñcat sthaviro yad vo dhanaṃ pūjitam eva tat. mahādhanaṃ glahaṃ tv ekaṃ śṛṇu me bharatarṣabha.

वयं द्वादश वर्षाणि युष्माभिर् द्यूतनिर्जिताः। प्रविशेम महारण्यं रौरवाजिनवाससः।

vayaṃ dvādaśa varṣāṇi yuṣmābhir dyūtanirjitāḥ. praviśema mahāraṇyaṃ rauravājinavāsasaḥ.

त्रयोदशं च सजने अज्ञाताः परिवत्सरम्। ज्ञाताश् च पुनर् अन्यानि वने वर्षाणि द्वादश।

trayodaśaṃ ca sajane ajñātāḥ parivatsaram. jñātāś ca punar anyāni vane varṣāṇi dvādaśa.

अस्माभिर् वा जिता यूयं वने वर्षाणि द्वादश। वसध्वं कृष्णया सार्धम् अजिनैः प्रतिवासिताः।

asmābhir vā jitā yūyaṃ vane varṣāṇi dvādaśa. vasadhvaṃ kṛṣṇayā sārdham ajinaiḥ prativāsitāḥ.

त्रयोदशे च निर्वृत्ते पुनर् एव यथोचितम्। स्वराज्यं प्रतिपत्तव्यम् इतरैर् अथ वेतरैः।

trayodaśe ca nirvṛtte punar eva yathocitam. svarājyaṃ pratipattavyam itarair atha vetaraiḥ.

अनेन व्यवसायेन सहास्माभिर् युधिष्ठिर। अक्षान् उप्त्वा पुनर्द्यूतम् एहि दीव्यस्व भारत। अथ सभ्याः सभामध्ये समुच्छ्रितकरास् तदा। ऊचुर् उद्विग्नमनसः संवेगात् सर्व एव हि।

anena vyavasāyena sahāsmābhir yudhiṣṭhira. akṣān uptvā punardyūtam ehi dīvyasva bhārata. atha sabhyāḥ sabhāmadhye samucchritakarās tadā. ūcur udvignamanasaḥ saṃvegāt sarva eva hi.

सभासद ऊचुः। अहो धिग् बान्धवा नैनं बोधयन्ति महद् भयम्। बुद्ध्या बोध्यं न बुध्यन्ते स्वयं च भरतर्षभाः।

sabhāsada ūcuḥ. aho dhig bāndhavā nainaṃ bodhayanti mahad bhayam. buddhyā bodhyaṃ na budhyante svayaṃ ca bharatarṣabhāḥ.

वैशंपायन उवाच। जनप्रवादान् सुबहून् इति शृण्वन् नराधिपः। ह्रिया च धर्मसङ्गाच् च पार्थो द्यूतम् इयात् पुनः।

vaiśaṃpāyana uvāca. janapravādān subahūn iti śṛṇvan narādhipaḥ. hriyā ca dharmasaṅgāc ca pārtho dyūtam iyāt punaḥ.

जानन्न् अपि महाबुद्धिः पुनर्द्यूतम् अवर्तयत्। अप्य् अयं न विनाशः स्यात् कुरूणाम् इति चिन्तयन्।

jānann api mahābuddhiḥ punardyūtam avartayat. apy ayaṃ na vināśaḥ syāt kurūṇām iti cintayan.

युधिष्ठिर उवाच। कथं वै मद्विधो राजा स्वधर्मम् अनुपालयन्। आहूतो विनिवर्तेत दीव्यामि शकुने त्वया।

yudhiṣṭhira uvāca. kathaṃ vai madvidho rājā svadharmam anupālayan. āhūto vinivarteta dīvyāmi śakune tvayā.

शकुनिर् उवाच। गवाश्वं बहुधेनूकम् अपर्यन्तम् अजाविकम्। गजाः कोशो हिरण्यं च दासीदासं च सर्वशः।

śakunir uvāca. gavāśvaṃ bahudhenūkam aparyantam ajāvikam. gajāḥ kośo hiraṇyaṃ ca dāsīdāsaṃ ca sarvaśaḥ.

एष नो ग्लह एवैको वनवासाय पाण्डवाः। यूयं वयं वा विजिता वसेम वनम् आश्रिताः। त्रयोदशं च वै वर्षम् अज्ञाताः सजने तथा।

eṣa no glaha evaiko vanavāsāya pāṇḍavāḥ. yūyaṃ vayaṃ vā vijitā vasema vanam āśritāḥ. trayodaśaṃ ca vai varṣam ajñātāḥ sajane tathā.

अनेन व्यवसायेन दीव्याम भरतर्षभ। समुत्क्षेपेण चैकेन वनवासाय भारत।

anena vyavasāyena dīvyāma bharatarṣabha. samutkṣepeṇa caikena vanavāsāya bhārata.

वैशंपायन उवाच। प्रतिजग्राह तं पार्थो ग्लहं जग्राह सौबलः। जितम् इत्य् एव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत। एवं दैवबलाविष्टो धर्मराजो युधिष्ठिरः। भीष्मद्रोणैर् वार्यमाणो विदुरेण च धीमता। युयुत्सुना कृपेणाथ संजयेन च भारत। गान्धार्या पृथया चैव भीमार्जुनयमैस् तथा। विकर्णेन च वीरेण द्रौपद्या द्रौणिना तथा। सोमदत्तेन च तथा बाह्लीकेन च धीमता। वारितो ऽतीव सततं न च राजा नियच्छति। एवं स वार्यमाणो ऽपि कौन्तेयो हितकाम्यया। देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं मुहूर्तं कलिर् आविशत्। आविष्टः कलिना राजञ् शकुनिं प्रत्यभाषत। एवं भवत्व् इति तदा वनवासाय दीव्यते।

vaiśaṃpāyana uvāca. pratijagrāha taṃ pārtho glahaṃ jagrāha saubalaḥ. jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata. evaṃ daivabalāviṣṭo dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ. bhīṣmadroṇair vāryamāṇo vidureṇa ca dhīmatā. yuyutsunā kṛpeṇātha saṃjayena ca bhārata. gāndhāryā pṛthayā caiva bhīmārjunayamais tathā. vikarṇena ca vīreṇa draupadyā drauṇinā tathā. somadattena ca tathā bāhlīkena ca dhīmatā. vārito 'tīva satataṃ na ca rājā niyacchati. evaṃ sa vāryamāṇo 'pi kaunteyo hitakāmyayā. devakāryārthasiddhyarthaṃ muhūrtaṃ kalir āviśat. āviṣṭaḥ kalinā rājañ śakuniṃ pratyabhāṣata. evaṃ bhavatv iti tadā vanavāsāya dīvyate.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...