महाभारत 2.62 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

महाभारत

←सभा पर्व→

←अध्याय 62→

[mh-2-62] • 38 श्लोकाः

द्रौपद्य् उवाच। पुरस्तात् करणीयं मे न कृतं कार्यम् उत्तरम्। विह्वलास्मि कृतानेन कर्षता बलिना बलात्। तावत् प्रतीक्ष दुःप्रज्ञ दुःशासन नराधम।

draupady uvāca. purastāt karaṇīyaṃ me na kṛtaṃ kāryam uttaram. vihvalāsmi kṛtānena karṣatā balinā balāt. tāvat pratīkṣa duḥprajña duḥśāsana narādhama.

अभिवादं करोम्य् एषां गुरूणां कुरुसंसदि। न मे स्याद् अपराधो ऽयं यद् इदं न कृतं मया।

abhivādaṃ karomy eṣāṃ gurūṇāṃ kurusaṃsadi. na me syād aparādho 'yaṃ yad idaṃ na kṛtaṃ mayā.

वैशंपायन उवाच। सा तेन च समुद्धूता दुःखेन च तपस्विनी। पतिता विललापेदं सभायाम् अतथोचिता।

vaiśaṃpāyana uvāca. sā tena ca samuddhūtā duḥkhena ca tapasvinī. patitā vilalāpedaṃ sabhāyām atathocitā.

द्रौपद्य् उवाच। स्वयंवरे यास्मि नृपैर् दृष्टा रङ्गे समागतैः। न दृष्टपूर्वा चान्यत्र साहम् अद्य सभां गता।

draupady uvāca. svayaṃvare yāsmi nṛpair dṛṣṭā raṅge samāgataiḥ. na dṛṣṭapūrvā cānyatra sāham adya sabhāṃ gatā.

यां न वायुर् न चादित्यो दृष्टवन्तौ पुरा गृहे। साहम् अद्य सभामध्ये दृश्यामि कुरुसंसदि।

yāṃ na vāyur na cādityo dṛṣṭavantau purā gṛhe. sāham adya sabhāmadhye dṛśyāmi kurusaṃsadi.

यां न मृष्यन्ति वातेन स्पृश्यमानां पुरा गृहे। स्पृश्यमानां सहन्ते ऽद्य पाण्डवास् तां दुरात्मना।

yāṃ na mṛṣyanti vātena spṛśyamānāṃ purā gṛhe. spṛśyamānāṃ sahante 'dya pāṇḍavās tāṃ durātmanā.

मृष्यन्ते कुरवश् चेमे मन्ये कालस्य पर्ययम्। स्नुषां दुहितरं चैव क्लिश्यमानाम् अनर्हतीम्।

mṛṣyante kuravaś ceme manye kālasya paryayam. snuṣāṃ duhitaraṃ caiva kliśyamānām anarhatīm.

किं त्व् अतः कृपणं भूयो यद् अहं स्त्री सती शुभा। सभामध्यं विगाहे ऽद्य क्व नु धर्मो महीक्षिताम्।

kiṃ tv ataḥ kṛpaṇaṃ bhūyo yad ahaṃ strī satī śubhā. sabhāmadhyaṃ vigāhe 'dya kva nu dharmo mahīkṣitām.

धर्म्याः स्त्रियः सभां पूर्वं न नयन्तीति नः श्रुतम्। स नष्टः कौरवेयेषु पूर्वो धर्मः सनातनः।

dharmyāḥ striyaḥ sabhāṃ pūrvaṃ na nayantīti naḥ śrutam. sa naṣṭaḥ kauraveyeṣu pūrvo dharmaḥ sanātanaḥ.

कथं हि भार्या पाण्डूनां पार्षतस्य स्वसा सती। वासुदेवस्य च सखी पार्थिवानां सभाम् इयाम्।

kathaṃ hi bhāryā pāṇḍūnāṃ pārṣatasya svasā satī. vāsudevasya ca sakhī pārthivānāṃ sabhām iyām.

ताम् इमां धर्मराजस्य भार्यां सदृशवर्णजाम्। ब्रूत दासीम् अदासीं वा तत् करिष्यामि कौरवाः।

tām imāṃ dharmarājasya bhāryāṃ sadṛśavarṇajām. brūta dāsīm adāsīṃ vā tat kariṣyāmi kauravāḥ.

अयं हि मां दृढं क्षुद्रः कौरवाणां यशोहरः। नृशंसानुमतो रोषाद् अविज्ञायैव दुर्जनः। गुरूणां संमुखे चापि सतीव्रतपरायणाम्। क्लेशासहां सभामध्ये धृतराष्ट्रो नयन् नृपः। अनाचारप्रवृत्तो वै पश्यतां धर्मकोविदाः। क्लिश्नाति नाहं तत् सोढुं चिरं शक्ष्यामि कौरवाः।

ayaṃ hi māṃ dṛḍhaṃ kṣudraḥ kauravāṇāṃ yaśoharaḥ. nṛśaṃsānumato roṣād avijñāyaiva durjanaḥ. gurūṇāṃ saṃmukhe cāpi satīvrataparāyaṇām. kleśāsahāṃ sabhāmadhye dhṛtarāṣṭro nayan nṛpaḥ. anācārapravṛtto vai paśyatāṃ dharmakovidāḥ. kliśnāti nāhaṃ tat soḍhuṃ ciraṃ śakṣyāmi kauravāḥ.

जितां वाप्य् अजितां वापि मन्यध्वं वा यथा नृपाः। तथा प्रत्युक्तम् इच्छामि तत् करिष्यामि कौरवाः।

jitāṃ vāpy ajitāṃ vāpi manyadhvaṃ vā yathā nṛpāḥ. tathā pratyuktam icchāmi tat kariṣyāmi kauravāḥ.

भीष्म उवाच। उक्तवान् अस्मि कल्याणि धर्मस्य तु परां गतिम्। लोके न शक्यते गन्तुम् अपि विप्रैर् महात्मभिः।

bhīṣma uvāca. uktavān asmi kalyāṇi dharmasya tu parāṃ gatim. loke na śakyate gantum api viprair mahātmabhiḥ.

बलवांस् तु यथा धर्मं लोके पश्यति पूरुषः। स धर्मो धर्मवेलायां भवत्य् अभिहितः परैः।

balavāṃs tu yathā dharmaṃ loke paśyati pūruṣaḥ. sa dharmo dharmavelāyāṃ bhavaty abhihitaḥ paraiḥ.

न विवेक्तुं च ते प्रश्नम् एतं शक्नोमि निश्चयात्। अनुमोदनात् पाण्डवस्य सूक्ष्मत्वात् कार्यगौरवात्। सूक्ष्मत्वाद् गहनत्वाच् च कार्यस्यास्य च गौरवात्।

na vivektuṃ ca te praśnam etaṃ śaknomi niścayāt. anumodanāt pāṇḍavasya sūkṣmatvāt kāryagauravāt. sūkṣmatvād gahanatvāc ca kāryasyāsya ca gauravāt.

नूनम् अन्तः कुलस्यास्य भविता नचिराद् इव। तथा हि कुरवः सर्वे लोभमोहपरायणाः।

nūnam antaḥ kulasyāsya bhavitā nacirād iva. tathā hi kuravaḥ sarve lobhamohaparāyaṇāḥ.

कुलेषु जाताः कल्याणि व्यसनाभ्याहता भृशम्। धर्म्यान् मार्गान् न च्यवन्ते यथा नस् त्वं वधूः स्थिता।

kuleṣu jātāḥ kalyāṇi vyasanābhyāhatā bhṛśam. dharmyān mārgān na cyavante yathā nas tvaṃ vadhūḥ sthitā.

उपपन्नं च पाञ्चालि तवेदं वृत्तम् ईदृशम्। यत् कृच्छ्रम् अपि संप्राप्ता धर्मम् एवान्ववेक्षसे।

upapannaṃ ca pāñcāli tavedaṃ vṛttam īdṛśam. yat kṛcchram api saṃprāptā dharmam evānvavekṣase.

एते द्रोणादयश् चैव वृद्धा धर्मविदो जनाः। शून्यैः शरीरैस् तिष्ठन्ति गतासव इवानताः।

ete droṇādayaś caiva vṛddhā dharmavido janāḥ. śūnyaiḥ śarīrais tiṣṭhanti gatāsava ivānatāḥ.

युधिष्ठिरस् तु प्रश्ने ऽस्मिन् प्रमाणम् इति मे मतिः। अजितां वा जितां वापि स्वयं व्याहर्तुम् अर्हति।

yudhiṣṭhiras tu praśne 'smin pramāṇam iti me matiḥ. ajitāṃ vā jitāṃ vāpi svayaṃ vyāhartum arhati.

वैशंपायन उवाच। तथा तु दृष्ट्वा बहु तत् तद् एवं; रोरूयमाणां कुररीम् इवार्ताम्। नोचुर् वचः साध्व् अथ वाप्य् असाधु; महीक्षितो धार्तराष्ट्रस्य भीताः।

vaiśaṃpāyana uvāca. tathā tu dṛṣṭvā bahu tat tad evaṃ; rorūyamāṇāṃ kurarīm ivārtām. nocur vacaḥ sādhv atha vāpy asādhu; mahīkṣito dhārtarāṣṭrasya bhītāḥ.

दृष्ट्वा तु तान् पार्थिवपुत्रपौत्रांस्; तूष्णींभूतान् धृतराष्ट्रस्य पुत्रः। स्मयन्न् इवेदं वचनं बभाषे; पाञ्चालराजस्य सुतां तदानीम्।

dṛṣṭvā tu tān pārthivaputrapautrāṃs; tūṣṇīṃbhūtān dhṛtarāṣṭrasya putraḥ. smayann ivedaṃ vacanaṃ babhāṣe; pāñcālarājasya sutāṃ tadānīm.

तिष्ठत्व् अयं प्रश्न उदारसत्त्वे; भीमे ऽर्जुने सहदेवे तथैव। पत्यौ च ते नकुले याज्ञसेनि; वदन्त्व् एते वचनं त्वत्प्रसूतम्।

tiṣṭhatv ayaṃ praśna udārasattve; bhīme 'rjune sahadeve tathaiva. patyau ca te nakule yājñaseni; vadantv ete vacanaṃ tvatprasūtam.

अनीश्वरं विब्रुवन्त्व् आर्यमध्ये; युधिष्ठिरं तव पाञ्चालि हेतोः। कुर्वन्तु सर्वे चानृतं धर्मराजं; पाञ्चालि त्वं मोक्ष्यसे दासभावात्।

anīśvaraṃ vibruvantv āryamadhye; yudhiṣṭhiraṃ tava pāñcāli hetoḥ. kurvantu sarve cānṛtaṃ dharmarājaṃ; pāñcāli tvaṃ mokṣyase dāsabhāvāt.

धर्मे स्थितो धर्मराजो महात्मा; स्वयं चेदं कथयत्व् इन्द्रकल्पः। ईशो वा ते यद्य् अनीशो ऽथ वैष; वाक्याद् अस्य क्षिप्रम् एकं भजस्व।

dharme sthito dharmarājo mahātmā; svayaṃ cedaṃ kathayatv indrakalpaḥ. īśo vā te yady anīśo 'tha vaiṣa; vākyād asya kṣipram ekaṃ bhajasva.

सर्वे हीमे कौरवेयाः सभायां; दुःखान्तरे वर्तमानास् तवैव। न विब्रुवन्त्य् आर्यसत्त्वा यथावत्; पतींश् च ते समवेक्ष्याल्पभाग्यान्।

sarve hīme kauraveyāḥ sabhāyāṃ; duḥkhāntare vartamānās tavaiva. na vibruvanty āryasattvā yathāvat; patīṃś ca te samavekṣyālpabhāgyān.

ततः सभ्याः कुरुराजस्य तत्र; वाक्यं सर्वे प्रशशंसुस् तदोच्चैः। चेलावेधांश् चापि चक्रुर् नदन्तो; हा हेत्य् आसीद् अपि चैवात्र नादः। श्रुत्वा तु तद् वाक्यमनोहरं तद्। धर्षश् चासीत् कौरवाणां सभायाम्। सर्वे चासन् पार्थिवाः प्रीतिमन्तः; कुरुश्रेष्ठं धार्मिकं पूजयन्तः। श्रुत्वा चेदं धार्तराष्ट्रस्य चोक्तं। भवत्व् इदं धर्मयुक्तं सदैव।

tataḥ sabhyāḥ kururājasya tatra; vākyaṃ sarve praśaśaṃsus tadoccaiḥ. celāvedhāṃś cāpi cakrur nadanto; hā hety āsīd api caivātra nādaḥ. śrutvā tu tad vākyamanoharaṃ tad. dharṣaś cāsīt kauravāṇāṃ sabhāyām. sarve cāsan pārthivāḥ prītimantaḥ; kuruśreṣṭhaṃ dhārmikaṃ pūjayantaḥ. śrutvā cedaṃ dhārtarāṣṭrasya coktaṃ. bhavatv idaṃ dharmayuktaṃ sadaiva.

युधिष्ठिरं च ते सर्वे समुदैक्षन्त पार्थिवाः। किं नु वक्ष्यति धर्मज्ञ इति साचीकृताननाः।

yudhiṣṭhiraṃ ca te sarve samudaikṣanta pārthivāḥ. kiṃ nu vakṣyati dharmajña iti sācīkṛtānanāḥ.

किं नु वक्ष्यति बीभत्सुर् अजितो युधि पाण्डवः। भीमसेनो यमौ चेति भृशं कौतूहलान्विताः।

kiṃ nu vakṣyati bībhatsur ajito yudhi pāṇḍavaḥ. bhīmaseno yamau ceti bhṛśaṃ kautūhalānvitāḥ.

तस्मिन्न् उपरते शब्दे भीमसेनो ऽब्रवीद् इदम्। प्रगृह्य विपुलं वृत्तं भुजं चन्दनरूषितम्।

tasminn uparate śabde bhīmaseno 'bravīd idam. pragṛhya vipulaṃ vṛttaṃ bhujaṃ candanarūṣitam.

यद्य् एष गुरुर् अस्माकं धर्मराजो युधिष्ठिरः। न प्रभुः स्यात् कुलस्यास्य न वयं मर्षयेमहि।

yady eṣa gurur asmākaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ. na prabhuḥ syāt kulasyāsya na vayaṃ marṣayemahi.

ईशो नः पुण्यतपसां प्राणानाम् अपि चेश्वरः। मन्यते जितम् आत्मानं यद्य् एष विजिता वयम्।

īśo naḥ puṇyatapasāṃ prāṇānām api ceśvaraḥ. manyate jitam ātmānaṃ yady eṣa vijitā vayam.

न हि मुच्येत जीवन् मे पदा भूमिम् उपस्पृशन्। मर्त्यधर्मा परामृश्य पाञ्चाल्या मूर्धजान् इमान्।

na hi mucyeta jīvan me padā bhūmim upaspṛśan. martyadharmā parāmṛśya pāñcālyā mūrdhajān imān.

पश्यध्वम् आयतौ वृत्तौ भुजौ मे परिघाव् इव। नैतयोर् अन्तरं प्राप्य मुच्येतापि शतक्रतुः।

paśyadhvam āyatau vṛttau bhujau me parighāv iva. naitayor antaraṃ prāpya mucyetāpi śatakratuḥ.

धर्मपाशसितस् त्व् एवं नाधिगच्छामि संकटम्। गौरवेण निरुद्धश् च निग्रहाद् अर्जुनस्य च।

dharmapāśasitas tv evaṃ nādhigacchāmi saṃkaṭam. gauraveṇa niruddhaś ca nigrahād arjunasya ca.

धर्मराजनिसृष्टस् तु सिंहः क्षुद्रमृगान् इव। धार्तराष्ट्रान् इमान् पापान् निष्पिषेयं तलासिभिः। एवम् उक्त्वा महाबाहुं विस्फुरन्तं मुहुर् मुहुः।

dharmarājanisṛṣṭas tu siṃhaḥ kṣudramṛgān iva. dhārtarāṣṭrān imān pāpān niṣpiṣeyaṃ talāsibhiḥ. evam uktvā mahābāhuṃ visphurantaṃ muhur muhuḥ.

तम् उवाच तदा भीष्मो द्रोणो विदुर एव च। क्षम्यताम् एवम् इत्य् एवं सर्वं संभवति त्वयि।

tam uvāca tadā bhīṣmo droṇo vidura eva ca. kṣamyatām evam ity evaṃ sarvaṃ saṃbhavati tvayi.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents