रामायण 3.67 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 67→

[rm-3-67] • 31 श्लोकाः

पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम। रूपम् आसीन् ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्। यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः।

purā rāma mahābāho mahābalaparākrama. rūpam āsīn mamācintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam. yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ.

सो ऽहं रूपम् इदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत्। ऋषीन् वनगतान् राम त्रासयामि ततस् ततः।

so 'haṃ rūpam idaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat. ṛṣīn vanagatān rāma trāsayāmi tatas tataḥ.

ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया। संचिन्वन् विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः।

tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā. saṃcinvan vividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ.

तेनाहम् उक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना। एतद् एव नृशंसं ते रूपम् अस्तु विगर्हितम्।

tenāham uktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā. etad eva nṛśaṃsaṃ te rūpam astu vigarhitam.

स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेद् इति। अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः।

sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasyānto bhaved iti. abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ.

यदा छित्त्वा भुजौ रामस् त्वां दहेद् विजने वने। तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वम् एव विपुलं शुभम्।

yadā chittvā bhujau rāmas tvāṃ dahed vijane vane. tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svam eva vipulaṃ śubham.

श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस् त्वं विद्धि लक्ष्मण। इन्द्रकोपाद् इदं रूपं प्राप्तम् एवं रणाजिरे।

śriyā virājitaṃ putraṃ danos tvaṃ viddhi lakṣmaṇa. indrakopād idaṃ rūpaṃ prāptam evaṃ raṇājire.

अहं हि तपसोग्रेण पितामहम् अतोषयम्। दीर्घम् आयुः स मे प्रादात् ततो मां विभ्रमो ऽस्पृशत्।

ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmaham atoṣayam. dīrgham āyuḥ sa me prādāt tato māṃ vibhramo 'spṛśat.

दीर्घम् आयुर् मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति। इत्य् एवं बुद्धिम् आस्थाय रणे शक्रम् अधर्षयम्।

dīrgham āyur mayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati. ity evaṃ buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam.

तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा। सक्थिनी च शिरश् चैव शरीरे संप्रवेशितम्।

tasya bāhupramuktena vajreṇa śataparvaṇā. sakthinī ca śiraś caiva śarīre saṃpraveśitam.

स मया याच्यमानः सन्न् आनयद् यमसादनम्। पितामहवचः सत्यं तद् अस्त्व् इति ममाब्रवीत्।

sa mayā yācyamānaḥ sann ānayad yamasādanam. pitāmahavacaḥ satyaṃ tad astv iti mamābravīt.

अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः। वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घम् अपि जीवितुम्।

anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ. vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrgham api jīvitum.

एवम् उक्तस् तु मे शक्रो बाहू योजनम् आयतौ। प्रादाद् आस्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रम् अकल्पयत्।

evam uktas tu me śakro bāhū yojanam āyatau. prādād āsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭram akalpayat.

सो ऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां समाकृष्य वनेचरान्। सिंहद्विपमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः।

so 'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ samākṛṣya vanecarān. siṃhadvipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ.

स तु माम् अब्रवीद् इन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः। छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि।

sa tu mām abravīd indro yadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ. chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi.

स त्वं रामो ऽसि भद्रं ते नाहम् अन्येन राघव। शक्यो हन्तुं यथातत्त्वम् एवम् उक्तं महर्षिणा।

sa tvaṃ rāmo 'si bhadraṃ te nāham anyena rāghava. śakyo hantuṃ yathātattvam evam uktaṃ maharṣiṇā.

अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ। मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतो ऽग्निना।

ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha. mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto 'gninā.

एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः। इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः।

evam uktas tu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ. idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ.

रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी। निष्क्रान्तस्य जनस्थानात् सह भ्रात्रा यथासुखम्।

rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī. niṣkrāntasya janasthānāt saha bhrātrā yathāsukham.

नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः। निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे।

nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ. nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe.

शोकार्तानाम् अनाथानाम् एवं विपरिधावताम्। कारुण्यं सदृशं कर्तुम् उपकारे च वर्तताम्।

śokārtānām anāthānām evaṃ viparidhāvatām. kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartum upakāre ca vartatām.

काष्ठान्य् आनीय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः। भक्ष्यामस् त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते।

kāṣṭhāny ānīya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ. bhakṣyāmas tvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite.

स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता। कुरु कल्याणम् अत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः।

sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā. kuru kalyāṇam atyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ.

एवम् उक्तस् तु रामेण वाक्यं दनुर् अनुत्तमम्। प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारम् अपि राघवम्।

evam uktas tu rāmeṇa vākyaṃ danur anuttamam. provāca kuśalo vaktuṃ vaktāram api rāghavam.

दिव्यम् अस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम्। यस् तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपम् आस्थितः।

divyam asti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm. yas tāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhaḥ svaṃ rūpam āsthitaḥ.

अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिर् अस्ति न मे प्रभो। राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव।

adagdhasya hi vijñātuṃ śaktir asti na me prabho. rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava.

विज्ञानं हि महद् भ्रष्टं शापदोषेण राघव। स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम्।

vijñānaṃ hi mahad bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava. svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam.

किं तु यावन् न यात्य् अस्तं सविता श्रान्तवाहनः। तावन् माम् अवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि।

kiṃ tu yāvan na yāty astaṃ savitā śrāntavāhanaḥ. tāvan mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi.

दग्धस् त्वयाहम् अवटे न्यायेन रघुनन्दन। वक्ष्यामि तम् अहं वीर यस् तं ज्ञास्यति राक्षसं।

dagdhas tvayāham avaṭe nyāyena raghunandana. vakṣyāmi tam ahaṃ vīra yas taṃ jñāsyati rākṣasaṃ.

तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव। कल्पयिष्यति ते प्रीतः साहाय्यं लघुविक्रमः।

tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava. kalpayiṣyati te prītaḥ sāhāyyaṃ laghuvikramaḥ.

न हि तस्यास्त्य् अविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव। सर्वान् परिसृतो लोकान् पुरा वै कारणान्तरे।

na hi tasyāsty avijñātaṃ triṣu lokeṣu rāghava. sarvān parisṛto lokān purā vai kāraṇāntare.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents