रामायण 3.62 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 62→

[rm-3-62] • 20 श्लोकाः

तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तम् अनाथवत्। मोहेन महताविष्टं परिद्यूनम् अचेतनम्।

taṃ tathā śokasaṃtaptaṃ vilapantam anāthavat. mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnam acetanam.

ततः सौमित्रिर् आश्वास्य मुहूर्ताद् इव लक्ष्मणः। रामं संबोधयाम् आस चरणौ चाभिपीडयन्।

tataḥ saumitrir āśvāsya muhūrtād iva lakṣmaṇaḥ. rāmaṃ saṃbodhayām āsa caraṇau cābhipīḍayan.

महता तपसा राम महता चापि कर्मणा। राज्ञा दशरथेनासील् लब्धो ऽमृतम् इवामरैः।

mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā. rājñā daśarathenāsīl labdho 'mṛtam ivāmaraiḥ.

तव चैव गुणैर् बद्धस् त्वद्वियोगान् महीपतिः। राजा देवत्वम् आपन्नो भरतस्य यथा श्रुतम्।

tava caiva guṇair baddhas tvadviyogān mahīpatiḥ. rājā devatvam āpanno bharatasya yathā śrutam.

यदि दुःखम् इदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे। प्राकृतश् चाल्पसत्त्वश् च इतरः कः सहिष्यति।

yadi duḥkham idaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase. prākṛtaś cālpasattvaś ca itaraḥ kaḥ sahiṣyati.

दुःखितो हि भवांल् लोकांस् तेजसा यदि धक्ष्यते। आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम्।

duḥkhito hi bhavāṃl lokāṃs tejasā yadi dhakṣyate. ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim.

लोकस्वभाव एवैष ययातिर् नहुषात्मजः। गतः शक्रेण सालोक्यम् अनयस् तं समस्पृशत्।

lokasvabhāva evaiṣa yayātir nahuṣātmajaḥ. gataḥ śakreṇa sālokyam anayas taṃ samaspṛśat.

महर्षयो वसिष्ठस् तु यः पितुर् नः पुरोहितः। अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर् हतम्।

maharṣayo vasiṣṭhas tu yaḥ pitur naḥ purohitaḥ. ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punar hatam.

या चेयं जगतो माता देवी लोकनमस्कृता। अस्याश् च चलनं भूमेर् दृश्यते सत्यसंश्रव।

yā ceyaṃ jagato mātā devī lokanamaskṛtā. asyāś ca calanaṃ bhūmer dṛśyate satyasaṃśrava.

यौ चेमौ जगतां नेत्रे यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्। आदित्यचन्द्रौ ग्रहणम् अभ्युपेतौ महाबलौ।

yau cemau jagatāṃ netre yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam. ādityacandrau grahaṇam abhyupetau mahābalau.

सुमहान्त्य् अपि भूतानि देवाश् च पुरुषर्षभ। न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः।

sumahānty api bhūtāni devāś ca puruṣarṣabha. na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ.

शक्रादिष्व् अपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ। श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं व्यथितुम् अर्हसि।

śakrādiṣv api deveṣu vartamānau nayānayau. śrūyete naraśārdūla na tvaṃ vyathitum arhasi.

नष्टायाम् अपि वैदेह्यां हृतायाम् अपि चानघ। शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस् तथा।

naṣṭāyām api vaidehyāṃ hṛtāyām api cānagha. śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtas tathā.

त्वद्विधा हि न शोचन्ति सततं सत्यदर्शिनः। सुमहत्स्व् अपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शणाः।

tvadvidhā hi na śocanti satataṃ satyadarśinaḥ. sumahatsv api kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśaṇāḥ.

तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय। बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे।

tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya. buddhyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe.

अदृष्टगुणदोषाणाम् अधृतानां च कर्मणाम्। नान्तरेण क्रियां तेषां फलम् इष्टं प्रवर्तते।

adṛṣṭaguṇadoṣāṇām adhṛtānāṃ ca karmaṇām. nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalam iṣṭaṃ pravartate.

माम् एव हि पुरा वीर त्वम् एव बहुषो ऽन्वशाः। अनुशिष्याद् धि को नु त्वाम् अपि साक्षाद् बृहस्पतिः।

mām eva hi purā vīra tvam eva bahuṣo 'nvaśāḥ. anuśiṣyād dhi ko nu tvām api sākṣād bṛhaspatiḥ.

बुद्धिश् च ते महाप्राज्ञ देवैर् अपि दुरन्वया। शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं संबोधयाम्य् अहम्।

buddhiś ca te mahāprājña devair api duranvayā. śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ saṃbodhayāmy aham.

दिव्यं च मानुषं चैवम् आत्मनश् च पराक्रमम्। इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां बधे।

divyaṃ ca mānuṣaṃ caivam ātmanaś ca parākramam. ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ badhe.

किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ। तम् एव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुम् अर्हसि।

kiṃ te sarvavināśena kṛtena puruṣarṣabha. tam eva tu ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartum arhasi.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...