रामायण 3.57 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 57→

[rm-3-57] • 25 श्लोकाः

अथाश्रमाद् उपावृत्तम् अन्तरा रघुनन्दनः। परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितः पुनः।

athāśramād upāvṛttam antarā raghunandanaḥ. paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaḥ punaḥ.

तम् उवाच किमर्थं त्वम् आगतो ऽपास्य मैथिलीम्। यदा सा तव विश्वासाद् वने विहरिता मया।

tam uvāca kimarthaṃ tvam āgato 'pāsya maithilīm. yadā sā tava viśvāsād vane viharitā mayā.

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण। शङ्कमानं महत् पापं यत् सत्यं व्यथितं मनः।

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa. śaṅkamānaṃ mahat pāpaṃ yat satyaṃ vyathitaṃ manaḥ.

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश् च हृदयं च मे। दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि।

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuś ca hṛdayaṃ ca me. dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi.

एवम् उक्तस् तु सौमित्रिर् लक्ष्मणः शुभलक्षणः। भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं रामम् अब्रवीत्।

evam uktas tu saumitrir lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ. bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmam abravīt.

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहम् इहागतः। प्रचोदितस् तयैवोग्रैस् त्वत्सकाशम् इहागतः।

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāham ihāgataḥ. pracoditas tayaivograis tvatsakāśam ihāgataḥ.

आर्येणेव परिक्रुष्टं हा सीते लक्ष्मणेति च। परित्राहीति यद् वाक्यं मैथिल्यास् तच् छ्रुतिं गतम्।

āryeṇeva parikruṣṭaṃ hā sīte lakṣmaṇeti ca. paritrāhīti yad vākyaṃ maithilyās tac chrutiṃ gatam.

सा तम् आर्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली। गच्छ गच्छेति माम् आह रुदन्ती भयविह्वला।

sā tam ārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī. gaccha gaccheti mām āha rudantī bhayavihvalā.

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस् तया। प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यम् इदं त्वत्प्रत्ययान्वितम्।

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśas tayā. pratyuktā maithilī vākyam idaṃ tvatpratyayānvitam.

न तत् पश्याम्य् अहं रक्षो यद् अस्य भयम् आवहेत्। निर्वृता भव नास्त्य् एतत् केनाप्य् एवम् उदाहृतम्।

na tat paśyāmy ahaṃ rakṣo yad asya bhayam āvahet. nirvṛtā bhava nāsty etat kenāpy evam udāhṛtam.

विगर्हितं च नीचं च कथम् आर्यो ऽभिधास्यति। त्राहीति वचनं सीते यस् त्रायेत् त्रिदशान् अपि।

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca katham āryo 'bhidhāsyati. trāhīti vacanaṃ sīte yas trāyet tridaśān api.

किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुर् आलम्ब्य मे स्वरम्। विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि माम् इति। न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता।

kiṃnimittaṃ tu kenāpi bhrātur ālambya me svaram. visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi mām iti. na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā.

अलं वैक्लव्यम् आलम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका। न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे। जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्।

alaṃ vaiklavyam ālambya svasthā bhava nirutsukā. na cāsti triṣu lokeṣu pumān yo rāghavaṃ raṇe. jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet.

एवम् उक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना। उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं माम् इदं वचः।

evam uktā tu vaidehī parimohitacetanā. uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ mām idaṃ vacaḥ.

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः। विनष्टे भ्रातरि प्राप्ते न च त्वं माम् अवाप्स्यसि।

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ. vinaṣṭe bhrātari prāpte na ca tvaṃ mām avāpsyasi.

संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि। क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनम् अभ्यवपद्यसे।

saṃketād bharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi. krośantaṃ hi yathātyarthaṃ nainam abhyavapadyase.

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थम् अनुगच्छसि। राघवस्यान्तरप्रेप्सुस् तथैनं नाभिपद्यसे।

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madartham anugacchasi. rāghavasyāntaraprepsus tathainaṃ nābhipadyase.

एवम् उक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः। क्रोधात् प्रस्फुरमाणौष्ठ आश्रमाद् अभिनिर्गतः।

evam ukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ. krodhāt prasphuramāṇauṣṭha āśramād abhinirgataḥ.

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः। अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना यत् त्वम् आगतः।

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmaḥ saṃtāpamohitaḥ. abravīd duṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yat tvam āgataḥ.

जानन्न् अपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे। अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निःसृतो भवान्।

jānann api samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe. anena krodhavākyena maithilyā niḥsṛto bhavān.

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद् यासि मैथिलीम्। क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वम् इहागतः।

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yad yāsi maithilīm. kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā striyā yat tvam ihāgataḥ.

सर्वथा त्व् अपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः। क्रोधस्य वशम् आगम्य नाकरोः शासनं मम।

sarvathā tv apanītaṃ te sītayā yat pracoditaḥ. krodhasya vaśam āgamya nākaroḥ śāsanaṃ mama.

असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया। मृगरूपेण येनाहम् आश्रमाद् अपवादितः।

asau hi rākṣasaḥ śete śareṇābhihato mayā. mṛgarūpeṇa yenāham āśramād apavāditaḥ.

विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलील बाणेन च ताडितो मया। मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः।

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīla bāṇena ca tāḍito mayā. mārgīṃ tanuṃ tyajya ca viklavasvaro babhūva keyūradharaḥ sa rākṣasaḥ.

शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसंश्रवम्। उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं त्वम् आगतो येन विहाय मैथिलीम्।

śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ mamālambya sudūrasaṃśravam. udāhṛtaṃ tad vacanaṃ sudāruṇaṃ tvam āgato yena vihāya maithilīm.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...