रामायण 3.55 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 55→

[rm-3-55] • 20 श्लोकाः

राक्षसं मृगरूपेण चरन्तं कामरूपिणम्। निहत्य रामो मारीचं तूर्णं पथि न्यवर्तत।

rākṣasaṃ mṛgarūpeṇa carantaṃ kāmarūpiṇam. nihatya rāmo mārīcaṃ tūrṇaṃ pathi nyavartata.

तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम्। क्रूरस्वरो ऽथ गोमायुर् विननादास्य पृष्ठतः।

tasya saṃtvaramāṇasya draṣṭukāmasya maithilīm. krūrasvaro 'tha gomāyur vinanādāsya pṛṣṭhataḥ.

स तस्य स्वरम् आज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम्। चिन्तयाम् आस गोमायोः स्वरेण परिशङ्कितः।

sa tasya svaram ājñāya dāruṇaṃ romaharṣaṇam. cintayām āsa gomāyoḥ svareṇa pariśaṅkitaḥ.

अशुभं बत मन्ये ऽहं गोमायुर् वाश्यते यथा। स्वस्ति स्याद् अपि वैदेह्या राक्षसैर् भक्षणं विना।

aśubhaṃ bata manye 'haṃ gomāyur vāśyate yathā. svasti syād api vaidehyā rākṣasair bhakṣaṇaṃ vinā.

मारीचेन तु विज्ञाय स्वरम् आलक्ष्य मामकम्। विक्रुष्टं मृगरूपेण लक्ष्मणः शृणुयाद् यदि।

mārīcena tu vijñāya svaram ālakṣya māmakam. vikruṣṭaṃ mṛgarūpeṇa lakṣmaṇaḥ śṛṇuyād yadi.

स सौमित्रिः स्वरं श्रुत्वा तां च हित्वाथ मैथिलीम्। तयैव प्रहितः क्षिप्रं मत्सकाशम् इहैष्यति।

sa saumitriḥ svaraṃ śrutvā tāṃ ca hitvātha maithilīm. tayaiva prahitaḥ kṣipraṃ matsakāśam ihaiṣyati.

राक्षसैः सहितैर् नूनं सीताया ईप्सितो वधः। काञ्चनश् च मृगो भूत्वा व्यपनीयाश्रमात् तु माम्।

rākṣasaiḥ sahitair nūnaṃ sītāyā īpsito vadhaḥ. kāñcanaś ca mṛgo bhūtvā vyapanīyāśramāt tu mām.

दूरं नीत्वा तु मारीचो राक्षसो ऽभूच् छराहतः। हा लक्ष्मण हतो ऽस्मीति यद् वाक्यं व्यजहार ह।

dūraṃ nītvā tu mārīco rākṣaso 'bhūc charāhataḥ. hā lakṣmaṇa hato 'smīti yad vākyaṃ vyajahāra ha.

अपि स्वस्ति भवेद् द्वाभ्यां रहिताभ्यां मया वने। जनस्थाननिमित्तं हि कृतवैरो ऽस्मि राक्षसैः। निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्ते ऽद्य बहूनि च।

api svasti bhaved dvābhyāṃ rahitābhyāṃ mayā vane. janasthānanimittaṃ hi kṛtavairo 'smi rākṣasaiḥ. nimittāni ca ghorāṇi dṛśyante 'dya bahūni ca.

इत्य् एवं चिन्तयन् रामः श्रुत्वा गोमायुनिःस्वनम्। आत्मनश् चापनयनं मृगरूपेण रक्षसा। आजगाम जनस्थानं राघवः परिशङ्कितः।

ity evaṃ cintayan rāmaḥ śrutvā gomāyuniḥsvanam. ātmanaś cāpanayanaṃ mṛgarūpeṇa rakṣasā. ājagāma janasthānaṃ rāghavaḥ pariśaṅkitaḥ.

तं दीनमानसं दीनम् आसेदुर् मृगपक्षिणः। सव्यं कृत्वा महात्मानं घोरांश् च ससृजुः स्वरान्।

taṃ dīnamānasaṃ dīnam āsedur mṛgapakṣiṇaḥ. savyaṃ kṛtvā mahātmānaṃ ghorāṃś ca sasṛjuḥ svarān.

तानि दृष्ट्वा निमित्तानि महाघोराणि राघवः। ततो लक्षणम् आयान्तं ददर्श विगतप्रभम्।

tāni dṛṣṭvā nimittāni mahāghorāṇi rāghavaḥ. tato lakṣaṇam āyāntaṃ dadarśa vigataprabham.

ततो ऽविदूरे रामेण समीयाय स लक्ष्मणः। विषण्णः स विषण्णेन दुःखितो दुःखभागिना।

tato 'vidūre rāmeṇa samīyāya sa lakṣmaṇaḥ. viṣaṇṇaḥ sa viṣaṇṇena duḥkhito duḥkhabhāginā.

संजगर्हे ऽथ तं भ्राता जेष्ठो लक्ष्मणम् आगतम्। विहाय सीतां विजने वने राक्षससेविते।

saṃjagarhe 'tha taṃ bhrātā jeṣṭho lakṣmaṇam āgatam. vihāya sītāṃ vijane vane rākṣasasevite.

गृहीत्वा च करं सव्यं लक्ष्मणं रघुनन्दनः। उवाच मधुरोदर्कम् इदं परुषम् आर्तवत्।

gṛhītvā ca karaṃ savyaṃ lakṣmaṇaṃ raghunandanaḥ. uvāca madhurodarkam idaṃ paruṣam ārtavat.

अहो लक्ष्मण गर्ह्यं ते कृतं यत् त्वं विहाय ताम्। सीताम् इहागतः सौम्य कच्चित् स्वस्ति भवेद् इति।

aho lakṣmaṇa garhyaṃ te kṛtaṃ yat tvaṃ vihāya tām. sītām ihāgataḥ saumya kaccit svasti bhaved iti.

न मे ऽस्ति संशयो वीर सर्वथा जनकात्मजा। विनष्टा भक्षिता वाप राक्षसैर् वनचारिभिः।

na me 'sti saṃśayo vīra sarvathā janakātmajā. vinaṣṭā bhakṣitā vāpa rākṣasair vanacāribhiḥ.

अशुभान्य् एव भूयिष्ठं यथा प्रादुर्भवन्ति मे। अपि लक्ष्मण सीतायाः सामग्र्यं प्राप्नुयावहे।

aśubhāny eva bhūyiṣṭhaṃ yathā prādurbhavanti me. api lakṣmaṇa sītāyāḥ sāmagryaṃ prāpnuyāvahe.

इदं हि रक्षोमृगसंनिकाशं प्रलोभ्य मां दूरम् अनुप्रयातम्। हतं कथं चिन् महता श्रमेण स राक्षसो ऽभून् म्रियमाण एव।

idaṃ hi rakṣomṛgasaṃnikāśaṃ pralobhya māṃ dūram anuprayātam. hataṃ kathaṃ cin mahatā śrameṇa sa rākṣaso 'bhūn mriyamāṇa eva.

मनश् च मे दीनम् इहाप्रहृष्टं चक्षुश् च सव्यं कुरुते विकारम्। असंशयं लक्ष्मण नास्ति सीता हृता मृता वा पथि वर्तते वा।

manaś ca me dīnam ihāprahṛṣṭaṃ cakṣuś ca savyaṃ kurute vikāram. asaṃśayaṃ lakṣmaṇa nāsti sītā hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...