रामायण 3.54 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 54→

[rm-3-54] • 32 श्लोकाः

सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्षिता। तृणम् अन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत।

sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarṣitā. tṛṇam antarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata.

राजा दशरथो नाम धर्मसेतुर् इवाचलः। सत्यसन्धः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः।

rājā daśaratho nāma dharmasetur ivācalaḥ. satyasandhaḥ parijñāto yasya putraḥ sa rāghavaḥ.

रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। दीर्घबाहुर् विशालाक्षो दैवतं स पतिर् मम।

rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ. dīrghabāhur viśālākṣo daivataṃ sa patir mama.

इक्ष्वाकूणां कुले जातः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस् ते प्राणां हरिष्यति।

ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ siṃhaskandho mahādyutiḥ. lakṣmaṇena saha bhrātrā yas te prāṇāṃ hariṣyati.

प्रत्यक्षं यद्य् अहं तस्य त्वया स्यां धर्षिता बलात्। शयिता त्वं हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः।

pratyakṣaṃ yady ahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt. śayitā tvaṃ hataḥ saṃkhye janasthāne yathā kharaḥ.

य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः। राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा।

ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ. rāghave nirviṣāḥ sarve suparṇe pannagā yathā.

तस्य ज्याविप्रमुक्तास् ते शराः काञ्चनभूषणाः। शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलम् इवोर्मयः।

tasya jyāvipramuktās te śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ. śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlam ivormayaḥ.

असुरैर् वा सुरैर् वा त्वं यद्य् अवधो ऽसि रावण। उत्पाद्य सुमहद् वैरं जीवंस् तस्य न मोक्ष्यसे।

asurair vā surair vā tvaṃ yady avadho 'si rāvaṇa. utpādya sumahad vairaṃ jīvaṃs tasya na mokṣyase.

स ते जीवितशेषस्य राघवो ऽन्तकरो बली। पशोर् यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम्।

sa te jīvitaśeṣasya rāghavo 'ntakaro balī. paśor yūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham.

यदि पश्येत् स रामस् त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा। रक्षस् त्वम् अद्य निर्दग्धो गच्छेः सद्यः पराभवम्।

yadi paśyet sa rāmas tvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā. rakṣas tvam adya nirdagdho gaccheḥ sadyaḥ parābhavam.

यश् चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन् नाशयेत वा। सागरं शोषयेद् वापि स सीतां मोचयेद् इह।

yaś candraṃ nabhaso bhūmau pātayen nāśayeta vā. sāgaraṃ śoṣayed vāpi sa sītāṃ mocayed iha.

गतायुस् त्वं गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः। लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति।

gatāyus tvaṃ gataśrīko gatasattvo gatendriyaḥ. laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati.

न ते पापम् इदं कर्म सुखोदर्कं भविष्यति। याहं नीता विना भावं पतिपार्श्वात् त्वया वनात्।

na te pāpam idaṃ karma sukhodarkaṃ bhaviṣyati. yāhaṃ nītā vinā bhāvaṃ patipārśvāt tvayā vanāt.

स हि दैवतसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः। निर्भयो वीर्यम् आश्रित्य शून्ये वसति दण्डके।

sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ. nirbhayo vīryam āśritya śūnye vasati daṇḍake.

स ते दर्पं बलं वीर्यम् उत्सेकं च तथाविधम्। अपनेष्यति गात्रेभ्यः शरवर्षेण संयुगे।

sa te darpaṃ balaṃ vīryam utsekaṃ ca tathāvidham. apaneṣyati gātrebhyaḥ śaravarṣeṇa saṃyuge.

यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः। तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः।

yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ. tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ.

मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तो ऽयं रक्षसाधम। आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च।

māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto 'yaṃ rakṣasādhama. ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca.

न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्ड मण्डिता। द्विजातिमन्त्रसंपूता चण्डालेनावमर्दितुम्।

na śakyā yajñamadhyasthā vediḥ srugbhāṇḍa maṇḍitā. dvijātimantrasaṃpūtā caṇḍālenāvamarditum.

इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा। नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस। न हि शक्ष्याम्य् उपक्रोशं पृथिव्यां दातुम् आत्मनः।

idaṃ śarīraṃ niḥsaṃjñaṃ bandha vā ghātayasva vā. nedaṃ śarīraṃ rakṣyaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa. na hi śakṣyāmy upakrośaṃ pṛthivyāṃ dātum ātmanaḥ.

एवम् उक्त्वा तु वैदेही क्रोद्धात् सुपरुषं वचः। रावणं मैथिली तत्र पुनर् नोवाच किं चन।

evam uktvā tu vaidehī kroddhāt suparuṣaṃ vacaḥ. rāvaṇaṃ maithilī tatra punar novāca kiṃ cana.

सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम्। प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः।

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam. pratyuvāca tataḥ sītāṃ bhayasaṃdarśanaṃ vacaḥ.

शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान् द्वादश भामिनि। कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि। ततस् त्वां प्रातराशार्थं सूदाश् छेत्स्यन्ति लेशशः।

śṛṇu maithili madvākyaṃ māsān dvādaśa bhāmini. kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini. tatas tvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāś chetsyanti leśaśaḥ.

इत्य् उक्त्वा परुषं वाक्यं रावणः शत्रुरावणः। राक्षसीश् च ततः क्रुद्ध इदं वचनम् अब्रवीत्।

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ. rākṣasīś ca tataḥ kruddha idaṃ vacanam abravīt.

शीघ्रम् एवं हि राक्षस्यो विकृता घोरदर्शनाः। दर्पम् अस्या विनेष्यन्तु मांसशोणितभोजनाः।

śīghram evaṃ hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ. darpam asyā vineṣyantu māṃsaśoṇitabhojanāḥ.

वचनाद् एव तास् तस्य विकृता घोरदर्शनाः। कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन्।

vacanād eva tās tasya vikṛtā ghoradarśanāḥ. kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan.

स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोरदर्शनः। प्रचाल्य चरणोत्कर्षैर् दारयन्न् इव मेदिनीम्।

sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ. pracālya caraṇotkarṣair dārayann iva medinīm.

अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयताम् इति। तत्रेयं रक्ष्यतां गूढम् उष्माभिः परिवारिता।

aśokavanikāmadhye maithilī nīyatām iti. tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍham uṣmābhiḥ parivāritā.

तत्रैनां तर्जनैर् घोरैः पुनः सान्त्वैश् च मैथिलीम्। आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूम् इव।

tatraināṃ tarjanair ghoraiḥ punaḥ sāntvaiś ca maithilīm. ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūm iva.

इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः। अशोकवनिकां जग्मुर् मैथिलीं परिगृह्य ताम्।

iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ. aśokavanikāṃ jagmur maithilīṃ parigṛhya tām.

सर्वकामफलैर् वृक्षैर् नानापुष्पफलैर् वृताम्। सर्वकालमदैश् चापि द्विजैः समुपसेविताम्।

sarvakāmaphalair vṛkṣair nānāpuṣpaphalair vṛtām. sarvakālamadaiś cāpi dvijaiḥ samupasevitām.

सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा। राक्षसी वशम् आपन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा।

sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā. rākṣasī vaśam āpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā.

न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली विरूपनेत्राभिर् अतीव तर्जिता। पतिं स्मरन्ती दयितं च देवरं विचेतनाभूद् भयशोकपीडिता।

na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhir atīva tarjitā. patiṃ smarantī dayitaṃ ca devaraṃ vicetanābhūd bhayaśokapīḍitā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...