रामायण 3.53 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 53→

[rm-3-53] • 35 श्लोकाः

संदिश्य राक्षसान् घोरान् रावणो ऽष्टौ महाबलान्। आत्मानं बुद्धिवैक्लव्यात् कृतकृत्यम् अमन्यत।

saṃdiśya rākṣasān ghorān rāvaṇo 'ṣṭau mahābalān. ātmānaṃ buddhivaiklavyāt kṛtakṛtyam amanyata.

स चिन्तयानो वैदेहीं कामबाणसमर्पितः। प्रविवेश गृहं रम्यं सीतां द्रष्टुम् अभित्वरन्।

sa cintayāno vaidehīṃ kāmabāṇasamarpitaḥ. praviveśa gṛhaṃ ramyaṃ sītāṃ draṣṭum abhitvaran.

स प्रविश्य तु तद्वेश्म रावणो राक्षसाधिपः। अपश्यद् राक्षसीमध्ये सीतां शोकपरायणम्।

sa praviśya tu tadveśma rāvaṇo rākṣasādhipaḥ. apaśyad rākṣasīmadhye sītāṃ śokaparāyaṇam.

अश्रुपूर्णमुखीं दीनां शोकभारावपीडिताम्। वायुवेगैर् इवाक्रान्तां मज्जन्तीं नावम् अर्णवे।

aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ śokabhārāvapīḍitām. vāyuvegair ivākrāntāṃ majjantīṃ nāvam arṇave.

मृगयूथपरिभ्रष्टां मृगीं श्वभिर् इवावृताम्। अधोमुखमुखीं दीनाम् अभ्येत्य च निशाचरः।

mṛgayūthaparibhraṣṭāṃ mṛgīṃ śvabhir ivāvṛtām. adhomukhamukhīṃ dīnām abhyetya ca niśācaraḥ.

तां तु शोकवशां दीनाम् अवशां राक्षसाधिपः। स बलाद् दर्शयाम् आस गृहं देवगृहोपमम्।

tāṃ tu śokavaśāṃ dīnām avaśāṃ rākṣasādhipaḥ. sa balād darśayām āsa gṛhaṃ devagṛhopamam.

हर्म्यप्रासादसंबधं स्त्रीसहस्रनिषेवितम्। नानापक्षिगणैर् जुष्टं नानारत्नसमन्वितम्।

harmyaprāsādasaṃbadhaṃ strīsahasraniṣevitam. nānāpakṣigaṇair juṣṭaṃ nānāratnasamanvitam.

काञ्चनैस् तापनीयैश् च स्फाटिकै राजतैस् तथा। वज्रवैदूर्यचित्रैश् च स्तम्भैर् दृष्टिमनोहरैः।

kāñcanais tāpanīyaiś ca sphāṭikai rājatais tathā. vajravaidūryacitraiś ca stambhair dṛṣṭimanoharaiḥ.

दिव्यदुन्दुभिनिर्ह्रादं तप्तकाञ्चनतोरणम्। सोपानं काञ्चनं चित्रम् आरुरोह तया सह।

divyadundubhinirhrādaṃ taptakāñcanatoraṇam. sopānaṃ kāñcanaṃ citram āruroha tayā saha.

दान्तका राजताश् चैव गवाक्षाः प्रियदर्शनाः। हेमजालावृताश् चासंस् तत्र प्रासादपङ्क्तयः।

dāntakā rājatāś caiva gavākṣāḥ priyadarśanāḥ. hemajālāvṛtāś cāsaṃs tatra prāsādapaṅktayaḥ.

सुधामणिविचित्राणि भूमिभागानि सर्वशः। दशग्रीवः स्वभवने प्रादर्शयत मैथिलीम्।

sudhāmaṇivicitrāṇi bhūmibhāgāni sarvaśaḥ. daśagrīvaḥ svabhavane prādarśayata maithilīm.

दीर्घिकाः पुष्करिण्यश् च नानापुष्पसमावृताः। रावणो दर्शयाम् आस सीतां शोकपरायणाम्।

dīrghikāḥ puṣkariṇyaś ca nānāpuṣpasamāvṛtāḥ. rāvaṇo darśayām āsa sītāṃ śokaparāyaṇām.

दर्शयित्वा तु वैदेहीं कृत्स्नं तद् भवनोत्तमम्। उवाच वाक्यं पापात्मा रावणो जनकात्मजाम्।

darśayitvā tu vaidehīṃ kṛtsnaṃ tad bhavanottamam. uvāca vākyaṃ pāpātmā rāvaṇo janakātmajām.

दशराक्षसकोट्यश् च द्वाविंशतिर् अथापराः। वर्जयित्वा जरा वृद्धान् बालांश् च रजनीचरान्।

daśarākṣasakoṭyaś ca dvāviṃśatir athāparāḥ. varjayitvā jarā vṛddhān bālāṃś ca rajanīcarān.

तेषां प्रभुर् अहं सीते सर्वेषां भीमकर्मणाम्। सहस्रम् एकम् एकस्य मम कार्यपुरःसरम्।

teṣāṃ prabhur ahaṃ sīte sarveṣāṃ bhīmakarmaṇām. sahasram ekam ekasya mama kāryapuraḥsaram.

यद् इदं राज्यतन्त्रं मे त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्। जीवितं च विशालाक्षि त्वं मे प्राणैर् गरीयसी।

yad idaṃ rājyatantraṃ me tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam. jīvitaṃ ca viśālākṣi tvaṃ me prāṇair garīyasī.

बहूनां स्त्रीसहस्राणां मम यो ऽसौ परिग्रहः। तासां त्वम् ईश्वरी सीते मम भार्या भव प्रिये।

bahūnāṃ strīsahasrāṇāṃ mama yo 'sau parigrahaḥ. tāsāṃ tvam īśvarī sīte mama bhāryā bhava priye.

साधु किं ते ऽन्यया बुद्ध्या रोचयस्व वचो मम। भजस्व माभितप्तस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि।

sādhu kiṃ te 'nyayā buddhyā rocayasva vaco mama. bhajasva mābhitaptasya prasādaṃ kartum arhasi.

परिक्षिप्ता समुद्रेण लङ्केयं शतयोजना। नेयं धर्षयितुं शक्या सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः।

parikṣiptā samudreṇa laṅkeyaṃ śatayojanā. neyaṃ dharṣayituṃ śakyā sendrair api surāsuraiḥ.

न देवेषु न यक्षेषु न गन्धर्वेषु नर्षिषु। अहं पश्यामि लोकेषु यो मे वीर्यसमो भवेत्।

na deveṣu na yakṣeṣu na gandharveṣu narṣiṣu. ahaṃ paśyāmi lokeṣu yo me vīryasamo bhavet.

राज्यभ्रष्टेन दीनेन तापसेन गतायुषा। किं करिष्यसि रामेण मानुषेणाल्पतेजसा।

rājyabhraṣṭena dīnena tāpasena gatāyuṣā. kiṃ kariṣyasi rāmeṇa mānuṣeṇālpatejasā.

भजस्व सीते माम् एव भर्ताहं सदृशस् तव। यौवनं ह्य् अध्रुवं भीरु रमस्वेह मया सह।

bhajasva sīte mām eva bhartāhaṃ sadṛśas tava. yauvanaṃ hy adhruvaṃ bhīru ramasveha mayā saha.

दर्शने मा कृथा बुद्धिं राघवस्य वरानने। कास्य शक्तिर् इहागन्तुम् अपि सीते मनोरथैः।

darśane mā kṛthā buddhiṃ rāghavasya varānane. kāsya śaktir ihāgantum api sīte manorathaiḥ.

न शक्यो वायुर् आकाशे पाशैर् बद्धं महाजवः। दीप्यमानस्य वाप्य् अग्नेर् ग्रहीतुं विमलां शिखाम्।

na śakyo vāyur ākāśe pāśair baddhaṃ mahājavaḥ. dīpyamānasya vāpy agner grahītuṃ vimalāṃ śikhām.

त्रयाणाम् अपि लोकानां न तं पश्यामि शोभने। विक्रमेण नयेद् यस् त्वां मद्बाहुपरिपालिताम्।

trayāṇām api lokānāṃ na taṃ paśyāmi śobhane. vikrameṇa nayed yas tvāṃ madbāhuparipālitām.

लङ्कायां सुमहद् राज्यम् इदं त्वम् अनुपालय। अभिषेकोदकक्लिन्ना तुष्टा च रमयस्व माम्।

laṅkāyāṃ sumahad rājyam idaṃ tvam anupālaya. abhiṣekodakaklinnā tuṣṭā ca ramayasva mām.

दुष्कृतं यत् पुरा कर्म वनवासेन तद् गतम्। यश् च ते सुकृतो धर्मस् तस्येह फलम् आप्नुहि।

duṣkṛtaṃ yat purā karma vanavāsena tad gatam. yaś ca te sukṛto dharmas tasyeha phalam āpnuhi.

इह सर्वाणि माल्यानि दिव्यगन्धानि मैथिलि। भूषणानि च मुख्यानि तानि सेव मया सह।

iha sarvāṇi mālyāni divyagandhāni maithili. bhūṣaṇāni ca mukhyāni tāni seva mayā saha.

पुष्पकं नाम सुश्रोणि भ्रातुर् वैश्रवणस्य मे। विमानं रमणीयं च तद् विमानं मनोजवम्।

puṣpakaṃ nāma suśroṇi bhrātur vaiśravaṇasya me. vimānaṃ ramaṇīyaṃ ca tad vimānaṃ manojavam.

तत्र सीते मया सार्धं विहरस्व यथासुखम्। वदनं पद्मसंकाशं विमलं चारुदर्शनम्।

tatra sīte mayā sārdhaṃ viharasva yathāsukham. vadanaṃ padmasaṃkāśaṃ vimalaṃ cārudarśanam.

शोकार्तं तु वरारोहे न भ्राजति वरानने। अलं व्रीडेन वैदेहि धर्मलोप कृतेन ते।

śokārtaṃ tu varārohe na bhrājati varānane. alaṃ vrīḍena vaidehi dharmalopa kṛtena te.

आर्षो ऽयं दैवनिष्यन्दो यस् त्वाम् अभिगमिष्यति। एतौ पादौ मया स्निग्धौ शिरोभिः परिपीडितौ।

ārṣo 'yaṃ daivaniṣyando yas tvām abhigamiṣyati. etau pādau mayā snigdhau śirobhiḥ paripīḍitau.

प्रसादं कुरु मे क्षिप्रं वश्यो दासो ऽहम् अस्मि ते। नेमाः शून्या मया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः।

prasādaṃ kuru me kṣipraṃ vaśyo dāso 'ham asmi te. nemāḥ śūnyā mayā vācaḥ śuṣyamāṇena bhāṣitāḥ.

न चापि रावणः कां चिन् मूर्ध्ना स्त्रीं प्रणमेत ह। एवम् उक्त्वा दशग्रीवो मैथिलीं जनकात्मजाम्।

na cāpi rāvaṇaḥ kāṃ cin mūrdhnā strīṃ praṇameta ha. evam uktvā daśagrīvo maithilīṃ janakātmajām.

कृतान्तवशम् आपन्नो ममेयम् इति मन्यते।

kṛtāntavaśam āpanno mameyam iti manyate.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...