रामायण 3.48 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 48→

[rm-3-48] • 27 श्लोकाः

तं शब्दम् अवसुप्तस्य जटायुर् अथ शुश्रुवे। निरैक्षद् रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः।

taṃ śabdam avasuptasya jaṭāyur atha śuśruve. niraikṣad rāvaṇaṃ kṣipraṃ vaidehīṃ ca dadarśa saḥ.

ततः पर्वतकूटाभस् तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः। वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम्।

tataḥ parvatakūṭābhas tīkṣṇatuṇḍaḥ khagottamaḥ. vanaspatigataḥ śrīmān vyājahāra śubhāṃ giram.

दशग्रीवस्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः। जटायुर् नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः।

daśagrīvasthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ. jaṭāyur nāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ.

राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः। लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः।

rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ. lokānāṃ ca hite yukto rāmo daśarathātmajaḥ.

तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी। सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुम् इहेच्छसि।

tasyaiṣā lokanāthasya dharmapatnī yaśasvinī. sītā nāma varārohā yāṃ tvaṃ hartum ihecchasi.

कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत्। रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबलः। निवर्तय मतिं नीचां परदाराभिमर्शनम्।

kathaṃ rājā sthito dharme paradārān parāmṛśet. rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābalaḥ. nivartaya matiṃ nīcāṃ paradārābhimarśanam.

न तत् समाचरेद् धीरो यत् परो ऽस्य विगर्हयेत्। यथात्मनस् तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात्।

na tat samācared dhīro yat paro 'sya vigarhayet. yathātmanas tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā vimarśanāt.

अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्व् अनागतम्। व्यवस्यन्त्य् अनु राजानं धर्मं पौरस्त्यनन्दन।

arthaṃ vā yadi vā kāmaṃ śiṣṭāḥ śāstreṣv anāgatam. vyavasyanty anu rājānaṃ dharmaṃ paurastyanandana.

राजा धर्मश् च कामश् च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः। धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते।

rājā dharmaś ca kāmaś ca dravyāṇāṃ cottamo nidhiḥ. dharmaḥ śubhaṃ vā pāpaṃ vā rājamūlaṃ pravartate.

पापस्वभावश् चपलः कथं त्वं रक्षसां वर। ऐश्वर्यम् अभिसंप्राप्तो विमानम् इव दुष्कृती।

pāpasvabhāvaś capalaḥ kathaṃ tvaṃ rakṣasāṃ vara. aiśvaryam abhisaṃprāpto vimānam iva duṣkṛtī.

कामस्वभावो यो यस्य न स शक्यः प्रमार्जितुम्। न हि दुष्टात्मनाम् आर्य मा वसत्य् आलये चिरम्।

kāmasvabhāvo yo yasya na sa śakyaḥ pramārjitum. na hi duṣṭātmanām ārya mā vasaty ālaye ciram.

विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः। नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि।

viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ. nāparādhyati dharmātmā kathaṃ tasyāparādhyasi.

यदि शूर्पणखाहेतोर् जनस्थानगतः खरः। अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।

yadi śūrpaṇakhāhetor janasthānagataḥ kharaḥ. ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā.

अत्र ब्रूहि यथासत्यं को रामस्य व्यतिक्रमः। यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि।

atra brūhi yathāsatyaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ. yasya tvaṃ lokanāthasya hṛtvā bhāryāṃ gamiṣyasi.

क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा। दहेद् दहन भूतेन वृत्रम् इन्द्राशनिर् यथा।

kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā. dahed dahana bhūtena vṛtram indrāśanir yathā.

सर्पम् आशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे। ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि।

sarpam āśīviṣaṃ baddhvā vastrānte nāvabudhyase. grīvāyāṃ pratimuktaṃ ca kālapāśaṃ na paśyasi.

स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत्। तद् अन्नम् उपभोक्तव्यं जीर्यते यद् अनामयम्।

sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naraṃ nāvasādayet. tad annam upabhoktavyaṃ jīryate yad anāmayam.

यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीर्तिर् न यशो भुवि। शरीरस्य भवेत् खेदः कस् तत् कर्म समाचरेत्।

yat kṛtvā na bhaved dharmo na kīrtir na yaśo bhuvi. śarīrasya bhavet khedaḥ kas tat karma samācaret.

षष्टिवर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण। पितृपैतामहं राज्यं यथावद् अनुतिष्ठतः।

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa. pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvad anutiṣṭhataḥ.

वृद्धो ऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी। तथाप्य् आदाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि।

vṛddho 'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī sarathaḥ kavacī śarī. tathāpy ādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi.

न शक्तस् त्वं बलाद् धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः। हेतुभिर् न्यायसंयुक्तैर् ध्रुवां वेदश्रुतीम् इव।

na śaktas tvaṃ balād dhartuṃ vaidehīṃ mama paśyataḥ. hetubhir nyāyasaṃyuktair dhruvāṃ vedaśrutīm iva.

युध्यस्व यदि शूरो ऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण। शयिष्यसे हतो भूमौ यथापूर्वं खरस् तथा।

yudhyasva yadi śūro 'si muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa. śayiṣyase hato bhūmau yathāpūrvaṃ kharas tathā.

असकृत् संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः। नचिराच् चीरवासास् त्वां रामो युधि वधिष्यति।

asakṛt saṃyuge yena nihatā daityadānavāḥ. nacirāc cīravāsās tvāṃ rāmo yudhi vadhiṣyati.

किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ। क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर् भीतो न संशयः।

kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ gatau dūraṃ nṛpātmajau. kṣipraṃ tvaṃ naśyase nīca tayor bhīto na saṃśayaḥ.

न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभाम् इमाम्। सीतां कमलपत्राक्षीं रामस्य महषीं प्रियाम्।

na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhām imām. sītāṃ kamalapatrākṣīṃ rāmasya mahaṣīṃ priyām.

अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः। जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च।

avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ priyaṃ tasya mahātmanaḥ. jīvitenāpi rāmasya tathā daśarathasya ca.

तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण। युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर। वृन्ताद् इव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात्।

tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa. yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara. vṛntād iva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...