रामायण 3.47 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 47→

[rm-3-47] • 36 श्लोकाः

सीताया वचनं श्रुत्वा दशग्रीवः प्रतापवान्। हस्ते हस्तं समाहत्य चकार सुमहद् वपुः।

sītāyā vacanaṃ śrutvā daśagrīvaḥ pratāpavān. haste hastaṃ samāhatya cakāra sumahad vapuḥ.

स मैथिलीं पुनर् वाक्यं बभाषे च ततो भृशम्। नोन्मत्तया श्रुतौ मन्ये मम वीर्यपराक्रमौ।

sa maithilīṃ punar vākyaṃ babhāṣe ca tato bhṛśam. nonmattayā śrutau manye mama vīryaparākramau.

उद्वहेयं भुजाभ्यां तु मेदिनीम् अम्बरे स्थितः। आपिबेयं समुद्रं च मृत्युं हन्यां रणे स्थितः।

udvaheyaṃ bhujābhyāṃ tu medinīm ambare sthitaḥ. āpibeyaṃ samudraṃ ca mṛtyuṃ hanyāṃ raṇe sthitaḥ.

अर्कं रुन्ध्यां शरैस् तीक्ष्णैर् विभिन्द्यां हि महीतलम्। कामरूपिणम् उन्मत्ते पश्य मां कामदं पतिम्।

arkaṃ rundhyāṃ śarais tīkṣṇair vibhindyāṃ hi mahītalam. kāmarūpiṇam unmatte paśya māṃ kāmadaṃ patim.

एवम् उक्तवतस् तस्य रावणस्य शिखिप्रभे। क्रुद्धस्य हरिपर्यन्ते रक्ते नेत्रे बभूवतुः।

evam uktavatas tasya rāvaṇasya śikhiprabhe. kruddhasya hariparyante rakte netre babhūvatuḥ.

सद्यः सौम्यं परित्यज्य भिक्षुरूपं स रावणः। स्वं रूपं कालरूपाभं भेजे वैश्रवणानुजः।

sadyaḥ saumyaṃ parityajya bhikṣurūpaṃ sa rāvaṇaḥ. svaṃ rūpaṃ kālarūpābhaṃ bheje vaiśravaṇānujaḥ.

संरक्तनयनः श्रीमांस् तप्तकाञ्चनकुण्डलः। दशास्यः कार्मुकी बाणी बभूव क्षणदाचरः।

saṃraktanayanaḥ śrīmāṃs taptakāñcanakuṇḍalaḥ. daśāsyaḥ kārmukī bāṇī babhūva kṣaṇadācaraḥ.

स परिव्राजकच्छद्म महाकायो विहाय तत्। प्रतिपेदे स्वकं रूपं रावणो राक्षसाधिपः।

sa parivrājakacchadma mahākāyo vihāya tat. pratipede svakaṃ rūpaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ.

संरक्तनयनः क्रोधाज् जीमूतनिचयप्रभः। रक्ताम्बरधरस् तस्थौ स्त्रीरत्नं प्रेक्ष्य मैथिलीम्।

saṃraktanayanaḥ krodhāj jīmūtanicayaprabhaḥ. raktāmbaradharas tasthau strīratnaṃ prekṣya maithilīm.

स ताम् असितकेशान्तां भास्करस्य प्रभाम् इव। वसनाभरणोपेतां मैथिलीं रावणो ऽब्रवीत्।

sa tām asitakeśāntāṃ bhāskarasya prabhām iva. vasanābharaṇopetāṃ maithilīṃ rāvaṇo 'bravīt.

त्रिषु लोकेषु विख्यातं यदि भर्तारम् इच्छसि। माम् आश्रय वरारोहे तवाहं सदृशः पतिः।

triṣu lokeṣu vikhyātaṃ yadi bhartāram icchasi. mām āśraya varārohe tavāhaṃ sadṛśaḥ patiḥ.

मां भजस्व चिराय त्वम् अहं श्लाघ्यस् तव प्रियः। नैव चाहं क्व चिद् भद्रे करिष्ये तव विप्रियम्। त्यज्यतां मानुषो भावो मयि भावः प्रणीयताम्।

māṃ bhajasva cirāya tvam ahaṃ ślāghyas tava priyaḥ. naiva cāhaṃ kva cid bhadre kariṣye tava vipriyam. tyajyatāṃ mānuṣo bhāvo mayi bhāvaḥ praṇīyatām.

राज्याच् च्युतम् असिद्धार्थं रामं परिमितायुषम्। कैर् गुणैर् अनुरक्तासि मूढे पण्डितमानिनि।

rājyāc cyutam asiddhārthaṃ rāmaṃ parimitāyuṣam. kair guṇair anuraktāsi mūḍhe paṇḍitamānini.

यः स्त्रिया वचनाद् राज्यं विहाय ससुहृज्जनम्। अस्मिन् व्यालानुचरिते वने वसति दुर्मतिः।

yaḥ striyā vacanād rājyaṃ vihāya sasuhṛjjanam. asmin vyālānucarite vane vasati durmatiḥ.

इत्य् उक्त्वा मैथिलीं वाक्यं प्रियार्हां प्रियवादिनीम्। जग्राह रावणः सीतां बुधः खे रोहिणीम् इव।

ity uktvā maithilīṃ vākyaṃ priyārhāṃ priyavādinīm. jagrāha rāvaṇaḥ sītāṃ budhaḥ khe rohiṇīm iva.

वामेन सीतां पद्माक्षीं मूर्धजेषु करेण सः। ऊर्वोस् तु दक्षिणेनैव परिजग्राह पाणिना।

vāmena sītāṃ padmākṣīṃ mūrdhajeṣu kareṇa saḥ. ūrvos tu dakṣiṇenaiva parijagrāha pāṇinā.

तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं तीक्ष्णदंष्ट्रं महाभुजम्। प्राद्रवन् मृत्युसंकाशं भयार्ता वनदेवताः।

taṃ dṛṣṭvā giriśṛṅgābhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ mahābhujam. prādravan mṛtyusaṃkāśaṃ bhayārtā vanadevatāḥ.

स च मायामयो दिव्यः खरयुक्तः खरस्वनः। प्रत्यदृश्यत हेमाङ्गो रावणस्य महारथः।

sa ca māyāmayo divyaḥ kharayuktaḥ kharasvanaḥ. pratyadṛśyata hemāṅgo rāvaṇasya mahārathaḥ.

ततस् तां परुषैर् वाक्यैर् अभितर्ज्य महास्वनः। अङ्केनादाय वैदेहीं रथम् आरोपयत् तदा।

tatas tāṃ paruṣair vākyair abhitarjya mahāsvanaḥ. aṅkenādāya vaidehīṃ ratham āropayat tadā.

सा गृहीतातिचुक्रोश रावणेन यशस्विनी। रामेति सीता दुःखार्ता रामं दूरगतं वने।

sā gṛhītāticukrośa rāvaṇena yaśasvinī. rāmeti sītā duḥkhārtā rāmaṃ dūragataṃ vane.

ताम् अकामां स कामार्तः पन्नगेन्द्रवधूम् इव। विवेष्टमानाम् आदाय उत्पपाथाथ रावणः।

tām akāmāṃ sa kāmārtaḥ pannagendravadhūm iva. viveṣṭamānām ādāya utpapāthātha rāvaṇaḥ.

ततः सा राक्षसेन्द्रेण ह्रियमाणा विहायसा। भृशं चुक्रोश मत्तेव भ्रान्तचित्ता यथातुरा।

tataḥ sā rākṣasendreṇa hriyamāṇā vihāyasā. bhṛśaṃ cukrośa matteva bhrāntacittā yathāturā.

हा लक्ष्मण महाबाहो गुरुचित्तप्रसादक। ह्रियमाणां न जानीषे रक्षसा कामरूपिणा।

hā lakṣmaṇa mahābāho gurucittaprasādaka. hriyamāṇāṃ na jānīṣe rakṣasā kāmarūpiṇā.

जीवितं सुखम् अर्थांश् च धर्महेतोः परित्यजन्। ह्रियमाणाम् अधर्मेण मां राघव न पश्यसि।

jīvitaṃ sukham arthāṃś ca dharmahetoḥ parityajan. hriyamāṇām adharmeṇa māṃ rāghava na paśyasi.

ननु नामाविनीतानां विनेतासि परंतप। कथम् एवंविधं पापं न त्वं शाधि हि रावणम्।

nanu nāmāvinītānāṃ vinetāsi paraṃtapa. katham evaṃvidhaṃ pāpaṃ na tvaṃ śādhi hi rāvaṇam.

ननु सद्यो ऽविनीतस्य दृश्यते कर्मणः फलम्। कालो ऽप्य् अङ्गी भवत्य् अत्र सस्यानाम् इव पक्तये।

nanu sadyo 'vinītasya dṛśyate karmaṇaḥ phalam. kālo 'py aṅgī bhavaty atra sasyānām iva paktaye.

स कर्म कृतवान् एतत् कालोपहतचेतनः। जीवितान्तकरं घोरं रामाद् व्यसनम् आप्नुहि।

sa karma kṛtavān etat kālopahatacetanaḥ. jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rāmād vyasanam āpnuhi.

हन्तेदानीं सकामा तु कैकेयी बान्धवैः सह। ह्रियेयं धर्मकामस्य धर्मपत्नी यशस्विनः।

hantedānīṃ sakāmā tu kaikeyī bāndhavaiḥ saha. hriyeyaṃ dharmakāmasya dharmapatnī yaśasvinaḥ.

आमन्त्रये जनस्थानं कर्णिकारांश् च पुष्पितान्। क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः।

āmantraye janasthānaṃ karṇikārāṃś ca puṣpitān. kṣipraṃ rāmāya śaṃsadhvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ.

माल्यवन्तं शिखरिणं वन्दे प्रस्रवणं गिरिम्। क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः।

mālyavantaṃ śikhariṇaṃ vande prasravaṇaṃ girim. kṣipraṃ rāmāya śaṃsadhvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ.

हंससारससंघुष्टां वन्दे गोदावरीं नदीम्। क्षिप्रं रामाय शंसध्वं सीतां हरति रावणः।

haṃsasārasasaṃghuṣṭāṃ vande godāvarīṃ nadīm. kṣipraṃ rāmāya śaṃsadhvaṃ sītāṃ harati rāvaṇaḥ.

दैवतानि च यान्त्य् अस्मिन् वने विविधपादपे। नमस्करोम्य् अहं तेभ्यो भर्तुः शंसत मां हृताम्।

daivatāni ca yānty asmin vane vividhapādape. namaskaromy ahaṃ tebhyo bhartuḥ śaṃsata māṃ hṛtām.

यानि कानि चिद् अप्य् अत्र सत्त्वानि निवसन्त्य् उत। सर्वाणि शरणं यामि मृगपक्षिगणान् अपि।

yāni kāni cid apy atra sattvāni nivasanty uta. sarvāṇi śaraṇaṃ yāmi mṛgapakṣigaṇān api.

ह्रियमाणां प्रियां भर्तुः प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसीम्। विवशापहृता सीता रावणेनेति शंसत।

hriyamāṇāṃ priyāṃ bhartuḥ prāṇebhyo 'pi garīyasīm. vivaśāpahṛtā sītā rāvaṇeneti śaṃsata.

विदित्वा मां महाबाहुर् अमुत्रापि महाबलः। आनेष्यति पराक्रम्य वैवस्वतहृताम् अपि।

viditvā māṃ mahābāhur amutrāpi mahābalaḥ. āneṣyati parākramya vaivasvatahṛtām api.

रामाय तु यथातत्त्वं जटायो हरणं मम। लक्ष्मणाय च तत् सर्वम् आख्यातव्यम् अशेषतः।

rāmāya tu yathātattvaṃ jaṭāyo haraṇaṃ mama. lakṣmaṇāya ca tat sarvam ākhyātavyam aśeṣataḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...