रामायण 3.44 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 44→

[rm-3-44] • 36 श्लोकाः

तया परुषम् उक्तस् तु कुपितो राघवानुजः। स विकाङ्क्षन् भृशं रामं प्रतस्थे नचिराद् इव।

tayā paruṣam uktas tu kupito rāghavānujaḥ. sa vikāṅkṣan bhṛśaṃ rāmaṃ pratasthe nacirād iva.

तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रम् अन्तरम् आस्थितः। अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक्।

tadāsādya daśagrīvaḥ kṣipram antaram āsthitaḥ. abhicakrāma vaidehīṃ parivrājakarūpadhṛk.

श्लक्ष्णकाषायसंवीतः शिखी छत्री उपानही। वामे चांसे ऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमण्डलू। परिव्राजकरूपेण वैदेहीं समुपागमत्।

ślakṣṇakāṣāyasaṃvītaḥ śikhī chatrī upānahī. vāme cāṃse 'vasajyātha śubhe yaṣṭikamaṇḍalū. parivrājakarūpeṇa vaidehīṃ samupāgamat.

ताम् आससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने। रहितां सूर्यचन्द्राभ्यां संध्याम् इव महत्तमः।

tām āsasādātibalo bhrātṛbhyāṃ rahitāṃ vane. rahitāṃ sūryacandrābhyāṃ saṃdhyām iva mahattamaḥ.

ताम् अपश्यत् ततो बालां राजपुत्रीं यशस्विनीम्। रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद् भृशदारुणः।

tām apaśyat tato bālāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm. rohiṇīṃ śaśinā hīnāṃ grahavad bhṛśadāruṇaḥ.

तम् उग्रं पापकर्माणं जनस्थानरुहा द्रुमाः। समीक्ष्य न प्रकम्पन्ते न प्रवाति च मारुतः।

tam ugraṃ pāpakarmāṇaṃ janasthānaruhā drumāḥ. samīkṣya na prakampante na pravāti ca mārutaḥ.

शीघ्रस्रोताश् च तं दृष्ट्वा वीक्षन्तं रक्तलोचनम्। स्तिमितं गन्तुम् आरेभे भयाद् गोदावरी नदी।

śīghrasrotāś ca taṃ dṛṣṭvā vīkṣantaṃ raktalocanam. stimitaṃ gantum ārebhe bhayād godāvarī nadī.

रामस्य त्व् अन्तरं प्रेप्सुर् दशग्रीवस् तदन्तरे। उपतस्थे च वैदेहीं भिक्षुरूपेण रावणः।

rāmasya tv antaraṃ prepsur daśagrīvas tadantare. upatasthe ca vaidehīṃ bhikṣurūpeṇa rāvaṇaḥ.

अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारम् अनुशोचतीम्। अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्राम् इव शनैश्चरः।

abhavyo bhavyarūpeṇa bhartāram anuśocatīm. abhyavartata vaidehīṃ citrām iva śanaiścaraḥ.

स पापो भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः। अतिष्ठत् प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्नीं यशस्विनीम्।

sa pāpo bhavyarūpeṇa tṛṇaiḥ kūpa ivāvṛtaḥ. atiṣṭhat prekṣya vaidehīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm.

शुभां रुचिरदन्तौष्ठीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम्। आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम्।

śubhāṃ ruciradantauṣṭhīṃ pūrṇacandranibhānanām. āsīnāṃ parṇaśālāyāṃ bāṣpaśokābhipīḍitām.

स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम्। अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः।

sa tāṃ padmapalāśākṣīṃ pītakauśeyavāsinīm. abhyagacchata vaidehīṃ duṣṭacetā niśācaraḥ.

स मन्मथशराविष्टो ब्रह्मघोषम् उदीरयन्। अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः।

sa manmathaśarāviṣṭo brahmaghoṣam udīrayan. abravīt praśritaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipaḥ.

ताम् उत्तमां त्रिलोकानां पद्महीनाम् इव श्रियम्। विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह।

tām uttamāṃ trilokānāṃ padmahīnām iva śriyam. vibhrājamānāṃ vapuṣā rāvaṇaḥ praśaśaṃsa ha.

का त्वं काञ्चनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि। कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव च बिभ्रती।

kā tvaṃ kāñcanavarṇābhe pītakauśeyavāsini. kamalānāṃ śubhāṃ mālāṃ padminīva ca bibhratī.

ह्रीः श्रीः कीर्तिः शुभा लक्ष्मीर् अप्सरा वा शुभानने। भूतिर् वा त्वं वरारोहे रतिर् वा स्वैरचारिणी।

hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ śubhā lakṣmīr apsarā vā śubhānane. bhūtir vā tvaṃ varārohe ratir vā svairacāriṇī.

समाः शिखरिणः स्निग्धाः पाण्डुरा दशनास् तव। विशाले विमले नेत्रे रक्तान्ते कृष्णतारके।

samāḥ śikhariṇaḥ snigdhāḥ pāṇḍurā daśanās tava. viśāle vimale netre raktānte kṛṣṇatārake.

विशालं जघनं पीनम् ऊरू करिकरोपमौ। एताव् उपचितौ वृत्तौ सहितौ संप्रगल्भितौ।

viśālaṃ jaghanaṃ pīnam ūrū karikaropamau. etāv upacitau vṛttau sahitau saṃpragalbhitau.

पीनोन्नतमुखौ कान्तौ स्निग्धतालफलोपमौ। मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ।

pīnonnatamukhau kāntau snigdhatālaphalopamau. maṇipravekābharaṇau rucirau te payodharau.

चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि। मनो हरसि मे रामे नदीकूलम् इवाम्भसा।

cārusmite cārudati cārunetre vilāsini. mano harasi me rāme nadīkūlam ivāmbhasā.

करान्तमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी। नैव देवी न गन्धर्वी न यक्षी न च किंनरी।

karāntamitamadhyāsi sukeśī saṃhatastanī. naiva devī na gandharvī na yakṣī na ca kiṃnarī.

नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले। इह वासश् च कान्तारे चित्तम् उन्माथयन्ति मे।

naivaṃrūpā mayā nārī dṛṣṭapūrvā mahītale. iha vāsaś ca kāntāre cittam unmāthayanti me.

सा प्रतिक्राम भद्रं ते न त्वं वस्तुम् इहार्हसि। राक्षसानाम् अयं वासो घोराणां कामरूपिणाम्।

sā pratikrāma bhadraṃ te na tvaṃ vastum ihārhasi. rākṣasānām ayaṃ vāso ghorāṇāṃ kāmarūpiṇām.

प्रासादाग्र्याणि रम्याणि नगरोपवनानि च। संपन्नानि सुगन्धीनि युक्तान्य् आचरितुं त्वया।

prāsādāgryāṇi ramyāṇi nagaropavanāni ca. saṃpannāni sugandhīni yuktāny ācarituṃ tvayā.

वरं माल्यं वरं पानं वरं वस्त्रं च शोभने। भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तम् असितेक्षणे।

varaṃ mālyaṃ varaṃ pānaṃ varaṃ vastraṃ ca śobhane. bhartāraṃ ca varaṃ manye tvadyuktam asitekṣaṇe.

का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा शुचिस्मिते। वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे।

kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā śucismite. vasūnāṃ vā varārohe devatā pratibhāsi me.

नेह गच्छन्ती गन्धर्वा न देवा न च किंनराः। राक्षसानाम् अयं वासः कथं नु त्वम् इहागता।

neha gacchantī gandharvā na devā na ca kiṃnarāḥ. rākṣasānām ayaṃ vāsaḥ kathaṃ nu tvam ihāgatā.

इह शाखामृगाः सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगास् तथा। ऋक्षास् तरक्षवः कङ्काः कथं तेभ्यो न बिभ्यसे।

iha śākhāmṛgāḥ siṃhā dvīpivyāghramṛgās tathā. ṛkṣās tarakṣavaḥ kaṅkāḥ kathaṃ tebhyo na bibhyase.

मदान्वितानां घोराणां कुञ्जराणां तरस्विनाम्। कथम् एका महारण्ये न बिभेषि वनानने।

madānvitānāṃ ghorāṇāṃ kuñjarāṇāṃ tarasvinām. katham ekā mahāraṇye na bibheṣi vanānane.

कासि कस्य कुतश् च त्वं किंनिमित्तं च दण्डकान्। एका चरसि कल्याणि घोरान् राक्षससेवितान्।

kāsi kasya kutaś ca tvaṃ kiṃnimittaṃ ca daṇḍakān. ekā carasi kalyāṇi ghorān rākṣasasevitān.

इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना। द्विजातिवेषेण हि तं दृष्ट्वा रावणम् आगतम्। सर्वैर् अतिथिसत्कारैः पूजयाम् आस मैथिली।

iti praśastā vaidehī rāvaṇena durātmanā. dvijātiveṣeṇa hi taṃ dṛṣṭvā rāvaṇam āgatam. sarvair atithisatkāraiḥ pūjayām āsa maithilī.

उपानीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमन्त्र्य च। अब्रवीत् सिद्धम् इत्य् एव तदा तं सौम्यदर्शनम्।

upānīyāsanaṃ pūrvaṃ pādyenābhinimantrya ca. abravīt siddham ity eva tadā taṃ saumyadarśanam.

द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली तम् आगतं पात्रकुसुम्भधारिणम्। अशक्यम् उद्द्वेष्टुम् उपायदर्शनान् न्यमन्त्रयद् ब्राह्मणवद् यथागतम्।

dvijātiveṣeṇa samīkṣya maithilī tam āgataṃ pātrakusumbhadhāriṇam. aśakyam uddveṣṭum upāyadarśanān nyamantrayad brāhmaṇavad yathāgatam.

इयं बृसी ब्राह्मण कामम् आस्यताम् इदं च पाद्यं प्रतिगृह्यताम् इति। इदं च सिद्धं वनजातम् उत्तमं त्वदर्थम् अव्यग्रम् इहोपभुज्यताम्।

iyaṃ bṛsī brāhmaṇa kāmam āsyatām idaṃ ca pādyaṃ pratigṛhyatām iti. idaṃ ca siddhaṃ vanajātam uttamaṃ tvadartham avyagram ihopabhujyatām.

निमन्त्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं नरेन्द्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम्। प्रहस्य तस्या हरणे धृतं मनः समर्पयाम् आस वधाय रावणः।

nimantryamāṇaḥ pratipūrṇabhāṣiṇīṃ narendrapatnīṃ prasamīkṣya maithilīm. prahasya tasyā haraṇe dhṛtaṃ manaḥ samarpayām āsa vadhāya rāvaṇaḥ.

ततः सुवेषं मृगया गतं पतिं प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा। निरीक्षमाणा हरितं ददर्श तन् महद् वनं नैव तु रामलक्ष्मणौ।

tataḥ suveṣaṃ mṛgayā gataṃ patiṃ pratīkṣamāṇā sahalakṣmaṇaṃ tadā. nirīkṣamāṇā haritaṃ dadarśa tan mahad vanaṃ naiva tu rāmalakṣmaṇau.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...