रामायण 2.97 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 97→

[rm-2-97] • 24 श्लोकाः

तं तु रामः समाश्वास्य भ्रातरं गुरुवत्सलम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे।

taṃ tu rāmaḥ samāśvāsya bhrātaraṃ guruvatsalam. lakṣmaṇena saha bhrātrā praṣṭuṃ samupacakrame.

किम् एतद् इच्छेयम् अहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया। यस्मात् त्वम् आगतो देशम् इमं चीरजटाजिनी।

kim etad iccheyam ahaṃ śrotuṃ pravyāhṛtaṃ tvayā. yasmāt tvam āgato deśam imaṃ cīrajaṭājinī.

यन्निमित्तम् इमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः। हित्वा राज्यं प्रविष्टस् त्वं तत् सर्वं वक्तुम् अर्हसि।

yannimittam imaṃ deśaṃ kṛṣṇājinajaṭādharaḥ. hitvā rājyaṃ praviṣṭas tvaṃ tat sarvaṃ vaktum arhasi.

इत्य् उक्तः केकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना। प्रगृह्य बलवद् भूयः प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्।

ity uktaḥ kekayīputraḥ kākutsthena mahātmanā. pragṛhya balavad bhūyaḥ prāñjalir vākyam abravīt.

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः।

āryaṃ tātaḥ parityajya kṛtvā karma suduṣkaram. gataḥ svargaṃ mahābāhuḥ putraśokābhipīḍitaḥ.

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परंतप। चकार सुमहत् पापम् इदम् आत्मयशोहरम्।

striyā niyuktaḥ kaikeyyā mama mātrā paraṃtapa. cakāra sumahat pāpam idam ātmayaśoharam.

सा राज्यफलम् अप्राप्य विधवा शोककर्शिता। पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम।

sā rājyaphalam aprāpya vidhavā śokakarśitā. patiṣyati mahāghore niraye jananī mama.

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि। अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येन मघवान् इव।

tasya me dāsabhūtasya prasādaṃ kartum arhasi. abhiṣiñcasva cādyaiva rājyena maghavān iva.

इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातुरश् च याः। त्वत् सकाशम् अनुप्राप्ताः प्रसादं कर्तुम् अर्हसि।

imāḥ prakṛtayaḥ sarvā vidhavā māturaś ca yāḥ. tvat sakāśam anuprāptāḥ prasādaṃ kartum arhasi.

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद। राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु।

tadānupūrvyā yuktaṃ ca yuktaṃ cātmani mānada. rājyaṃ prāpnuhi dharmeṇa sakāmān suhṛdaḥ kuru.

भवत्व् अविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया। शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा।

bhavatv avidhavā bhūmiḥ samagrā patinā tvayā. śaśinā vimaleneva śāradī rajanī yathā.

एभिश् च सचिवैः सार्धं शिरसा याचितो मया। भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुम् अर्हसि।

ebhiś ca sacivaiḥ sārdhaṃ śirasā yācito mayā. bhrātuḥ śiṣyasya dāsasya prasādaṃ kartum arhasi.

तद् इदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं सचिवमण्डलम्। पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुम् उत्सहे।

tad idaṃ śāśvataṃ pitryaṃ sarvaṃ sacivamaṇḍalam. pūjitaṃ puruṣavyāghra nātikramitum utsahe.

एवम् उक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः केकयीसुतः। रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः।

evam uktvā mahābāhuḥ sabāṣpaḥ kekayīsutaḥ. rāmasya śirasā pādau jagrāha bharataḥ punaḥ.

तं मत्तम् इव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनः पुनः। भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदम् अब्रवीत्।

taṃ mattam iva mātaṅgaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥ. bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ pariṣvajyedam abravīt.

कुलीनः सत्त्वसंपन्नस् तेजस्वी चरितव्रतः। राज्यहेतोः कथं पापम् आचरेत् त्वद्विधो जनः।

kulīnaḥ sattvasaṃpannas tejasvī caritavrataḥ. rājyahetoḥ kathaṃ pāpam ācaret tvadvidho janaḥ.

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्मम् अप्य् अरि सूदन। न चापि जननीं बाल्यात् त्वं विगर्हितुम् अर्हसि।

na doṣaṃ tvayi paśyāmi sūkṣmam apy ari sūdana. na cāpi jananīṃ bālyāt tvaṃ vigarhitum arhasi.

यावत् पितरि धर्मज्ञ गौरवं लोकसत्कृते। तावद् धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्याम् अपि गौरवम्।

yāvat pitari dharmajña gauravaṃ lokasatkṛte. tāvad dharmabhṛtāṃ śreṣṭha jananyām api gauravam.

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव। माता पितृभ्याम् उक्तो ऽहं कथम् अन्यत् समाचरे।

etābhyāṃ dharmaśīlābhyāṃ vanaṃ gaccheti rāghava. mātā pitṛbhyām ukto 'haṃ katham anyat samācare.

त्वया राज्यम् अयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम्। वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा।

tvayā rājyam ayodhyāyāṃ prāptavyaṃ lokasatkṛtam. vastavyaṃ daṇḍakāraṇye mayā valkalavāsasā.

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसंनिधौ। व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः।

evaṃ kṛtvā mahārājo vibhāgaṃ lokasaṃnidhau. vyādiśya ca mahātejā divaṃ daśaratho gataḥ.

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस् तव। पित्रा दत्तं यथाभागम् उपभोक्तुं त्वम् अर्हसि।

sa ca pramāṇaṃ dharmātmā rājā lokagurus tava. pitrā dattaṃ yathābhāgam upabhoktuṃ tvam arhasi.

चतुर्दश समाः सौम्य दण्डकारण्यम् आश्रितः। उपभोक्ष्ये त्व् अहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना।

caturdaśa samāḥ saumya daṇḍakāraṇyam āśritaḥ. upabhokṣye tv ahaṃ dattaṃ bhāgaṃ pitrā mahātmanā.

यद् अब्रवीन् मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः। तद् एव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावम् अव्ययम्।

yad abravīn māṃ naralokasatkṛtaḥ pitā mahātmā vibudhādhipopamaḥ. tad eva manye paramātmano hitaṃ na sarvalokeśvarabhāvam avyayam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...