रामायण 2.91 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 91→

[rm-2-91] • 17 श्लोकाः

सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम्। रामस् तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदम् अब्रवीत्।

susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodhamūrchitam. rāmas tu parisāntvyātha vacanaṃ cedam abravīt.

किम् अत्र धनुषा कार्यम् असिना वा सचर्मणा। महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयम् आगते।

kim atra dhanuṣā kāryam asinā vā sacarmaṇā. maheṣvāse mahāprājñe bharate svayam āgate.

प्राप्तकालं यद् एषो ऽस्मान् भरतो द्रष्टुम् इच्छति। अस्मासु मनसाप्य् एष नाहितं किं चिद् आचरेत्।

prāptakālaṃ yad eṣo 'smān bharato draṣṭum icchati. asmāsu manasāpy eṣa nāhitaṃ kiṃ cid ācaret.

विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा न किम्। ईदृशं वा भयं ते ऽद्य भरतं यो ऽत्र शङ्कसे।

vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ te bharatena kadā na kim. īdṛśaṃ vā bhayaṃ te 'dya bharataṃ yo 'tra śaṅkase.

न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः। अहं ह्य् अप्रियम् उक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते।

na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato nāpriyaṃ vacaḥ. ahaṃ hy apriyam uktaḥ syāṃ bharatasyāpriye kṛte.

कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिद् आपदि। भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणम् आत्मनः।

kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ cid āpadi. bhrātā vā bhrātaraṃ hanyāt saumitre prāṇam ātmanaḥ.

यदि राज्यस्य हेतोस् त्वम् इमां वाचं प्रभाषसे। वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यम् अस्मै प्रदीयताम्।

yadi rājyasya hetos tvam imāṃ vācaṃ prabhāṣase. vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyam asmai pradīyatām.

उच्यमानो हि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः। राज्यम् अस्मै प्रयच्छेति बाढम् इत्य् एव वक्ष्यति।

ucyamāno hi bharato mayā lakṣmaṇa tattvataḥ. rājyam asmai prayaccheti bāḍham ity eva vakṣyati.

तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः। लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया।

tathokto dharmaśīlena bhrātrā tasya hite rataḥ. lakṣmaṇaḥ praviveśeva svāni gātrāṇi lajjayā.

व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह। एष मन्ये महाबाहुर् इहास्मान् द्रष्टुम् आगतः।

vrīḍitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha. eṣa manye mahābāhur ihāsmān draṣṭum āgataḥ.

वनवासम् अनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति। इमां वाप्य् एश वैदेहीम् अत्यन्तसुखसेविनीम्।

vanavāsam anudhyāya gṛhāya pratineṣyati. imāṃ vāpy eśa vaidehīm atyantasukhasevinīm.

एतौ तौ संप्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ। वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ।

etau tau saṃprakāśete gotravantau manoramau. vāyuvegasamau vīra javanau turagottamau.

स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे। नागः शत्रुंजयो नाम वृद्धस् तातस्य धीमतः।

sa eṣa sumahākāyaḥ kampate vāhinīmukhe. nāgaḥ śatruṃjayo nāma vṛddhas tātasya dhīmataḥ.

अवतीर्य तु सालाग्रात् तस्मात् स समितिंजयः। लक्ष्मणः प्राञ्जलिर् भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः।

avatīrya tu sālāgrāt tasmāt sa samitiṃjayaḥ. lakṣmaṇaḥ prāñjalir bhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ.

भरतेनाथ संदिष्टा संमर्दो न भवेद् इति। समन्तात् तस्य शैलस्य सेनावासम् अकल्पयत्।

bharatenātha saṃdiṣṭā saṃmardo na bhaved iti. samantāt tasya śailasya senāvāsam akalpayat.

अध्यर्धम् इक्ष्वाकुचमूर् योजनं पर्वतस्य सा। पार्श्वे न्यविशद् आवृत्य गजवाजिरथाकुला।

adhyardham ikṣvākucamūr yojanaṃ parvatasya sā. pārśve nyaviśad āvṛtya gajavājirathākulā.

सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम्। प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विरोचते नीतिमता प्रणीता।

sā citrakūṭe bharatena senā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam. prasādanārthaṃ raghunandanasya virocate nītimatā praṇītā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...