रामायण 2.70 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 70→

[rm-2-70] • 23 श्लोकाः

तम् एवं शोकसंतप्तं भरतं केकयीसुतम्। उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठवाग् ऋषिः।

tam evaṃ śokasaṃtaptaṃ bharataṃ kekayīsutam. uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭhaḥ śreṣṭhavāg ṛṣiḥ.

अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः। प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानम् उत्तरम्।

alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ. prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānam uttaram.

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतो धारणां गतः। प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयाम् आस धर्मवित्।

vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ. pretakāryāṇi sarvāṇi kārayām āsa dharmavit.

उद्धृतं तैलसंक्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम्। आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तम् इव भूमिपम्।

uddhṛtaṃ tailasaṃkledāt sa tu bhūmau niveśitam. āpītavarṇavadanaṃ prasuptam iva bhūmipam.

निवेश्य शयने चाग्र्ये नानारत्नपरिष्कृते। ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।

niveśya śayane cāgrye nānāratnapariṣkṛte. tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ.

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते। विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्।

kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayy anāgate. vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam.

क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्। हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा।

kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam. hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā.

योगक्षेमं तु ते राजन् को ऽस्मिन् कल्पयिता पुरे। त्वयि प्रयाते स्वस् तात रामे च वनम् आश्रिते।

yogakṣemaṃ tu te rājan ko 'smin kalpayitā pure. tvayi prayāte svas tāta rāme ca vanam āśrite.

विधवा पृथिवी राजंस् त्वया हीना न राजते। हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति माम्।

vidhavā pṛthivī rājaṃs tvayā hīnā na rājate. hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mām.

एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसं। अब्रवीद् वचनं भूयो वसिष्ठस् तु महान् ऋषिः।

evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasaṃ. abravīd vacanaṃ bhūyo vasiṣṭhas tu mahān ṛṣiḥ.

प्रेतकार्याणि यान्य् अस्य कर्तव्यानि विशाम्पतेः। तान्य् अव्यग्रं महाबाहो क्रियताम् अविचारितम्।

pretakāryāṇi yāny asya kartavyāni viśāmpateḥ. tāny avyagraṃ mahābāho kriyatām avicāritam.

तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत्। ऋत्विक्पुरोहिताचार्यांस् त्वरयाम् आस सर्वशः।

tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat. ṛtvikpurohitācāryāṃs tvarayām āsa sarvaśaḥ.

ये त्व् अग्रतो नरेन्द्रस्य अग्न्य् अगाराद् बहिष्कृताः। ऋत्विग्भिर् याजकैश् चैव ते ह्रियन्ते यथाविधि।

ye tv agrato narendrasya agny agārād bahiṣkṛtāḥ. ṛtvigbhir yājakaiś caiva te hriyante yathāvidhi.

शिबिलायाम् अथारोप्य राजानं गतचेतनम्। बाष्पकण्ठा विमनसस् तम् ऊहुः परिचारकाः।

śibilāyām athāropya rājānaṃ gatacetanam. bāṣpakaṇṭhā vimanasas tam ūhuḥ paricārakāḥ.

हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च। प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेर् अग्रतो ययुः।

hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca. prakiranto janā mārgaṃ nṛpater agrato yayuḥ.

चन्दनागुरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा। देवदारूणि चाहृत्य चितां चक्रुस् तथापरे।

candanāguruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā. devadārūṇi cāhṛtya citāṃ cakrus tathāpare.

गन्धान् उच्चावचांश् चान्यांस् तत्र दत्त्वाथ भूमिपम्। ततः संवेशयाम् आसुश् चितामध्ये तम् ऋत्विजः।

gandhān uccāvacāṃś cānyāṃs tatra dattvātha bhūmipam. tataḥ saṃveśayām āsuś citāmadhye tam ṛtvijaḥ.

तथा हुताशनं हुत्वा जेपुस् तस्य तदर्त्विजः। जगुश् च ते यथाशास्त्रं तत्र सामानि सामगाः।

tathā hutāśanaṃ hutvā jepus tasya tadartvijaḥ. jaguś ca te yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ.

शिबिकाभिश् च यानैश् च यथार्हं तस्य योषितः। नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृतास् तदा।

śibikābhiś ca yānaiś ca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ. nagarān niryayus tatra vṛddhaiḥ parivṛtās tadā.

प्रसव्यं चापि तं चक्रुर् ऋत्विजो ऽग्निचितं नृपम्। स्त्रियश् च शोकसंतप्ताः कौसल्या प्रमुखास् तदा।

prasavyaṃ cāpi taṃ cakrur ṛtvijo 'gnicitaṃ nṛpam. striyaś ca śokasaṃtaptāḥ kausalyā pramukhās tadā.

क्रौञ्चीनाम् इव नारीणां निनादस् तत्र शुश्रुवे। आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः।

krauñcīnām iva nārīṇāṃ ninādas tatra śuśruve. ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ.

ततो रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः। यानेभ्यः सरयूतीरम् अवतेरुर् वराङ्गनाः।

tato rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ. yānebhyaḥ sarayūtīram avaterur varāṅganāḥ.

कृतोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिताश् च। पुरं प्रविश्याश्रुपरीतनेत्रा भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्।

kṛtodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitāś ca. puraṃ praviśyāśruparītanetrā bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...