रामायण 2.108 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 108→

[rm-2-108] • 26 श्लोकाः

प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस् तपोवने। लक्षयाम् आस सोद्वेगम् अथौत्सुक्यं तपस्विनाम्।

pratiprayāte bharate vasan rāmas tapovane. lakṣayām āsa sodvegam athautsukyaṃ tapasvinām.

ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात् तापसाश्रमे। रामम् आश्रित्य निरतास् तान् अलक्षयद् उत्सुकान्।

ye tatra citrakūṭasya purastāt tāpasāśrame. rāmam āśritya niratās tān alakṣayad utsukān.

नयनैर् भृकुटीभिश् च रामं निर्दिश्य शङ्किताः। अन्योन्यम् उपजल्पन्तः शनैश् चक्रुर् मिथः कथाः।

nayanair bhṛkuṭībhiś ca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ. anyonyam upajalpantaḥ śanaiś cakrur mithaḥ kathāḥ.

तेषाम् औत्सुक्यम् आलक्ष्य रामस् त्व् आत्मनि शङ्कितः। कृताञ्जलिर् उवाचेदम् ऋषिं कुलपतिं ततः।

teṣām autsukyam ālakṣya rāmas tv ātmani śaṅkitaḥ. kṛtāñjalir uvācedam ṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ.

न कच्चिद् भगवन् किं चित् पूर्ववृत्तम् इदं मयि। दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः।

na kaccid bhagavan kiṃ cit pūrvavṛttam idaṃ mayi. dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ.

प्रमादाच् चरितं कच्चित् किं चिन् नावरजस्य मे। लक्ष्मणस्यर्षिभिर् दृष्टं नानुरूपम् इवात्मनः।

pramādāc caritaṃ kaccit kiṃ cin nāvarajasya me. lakṣmaṇasyarṣibhir dṛṣṭaṃ nānurūpam ivātmanaḥ.

कच्चिच् छुश्रूषमाणा वः शुश्रूषणपरा मयि। प्रमदाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते।

kaccic chuśrūṣamāṇā vaḥ śuśrūṣaṇaparā mayi. pramadābhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate.

अथर्षिर् जरया वृद्धस् तपसा च जरां गतः। वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्।

atharṣir jarayā vṛddhas tapasā ca jarāṃ gataḥ. vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam.

कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस् तथा। चलनं तात वैदेह्यास् तपस्विषु विशेषतः।

kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhirates tathā. calanaṃ tāta vaidehyās tapasviṣu viśeṣataḥ.

त्वन्निमित्तम् इदं तावत् तापसान् प्रति वर्तते। रक्षोभ्यस् तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः।

tvannimittam idaṃ tāvat tāpasān prati vartate. rakṣobhyas tena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ.

रावणावरजः कश् चित् खरो नामेह राक्षसः। उत्पाट्य तापसान् सर्वाञ् जनस्थाननिकेतनान्।

rāvaṇāvarajaḥ kaś cit kharo nāmeha rākṣasaḥ. utpāṭya tāpasān sarvāñ janasthānaniketanān.

धृष्टश् च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः। अवलिप्तश् च पापश् च त्वां च तात न मृष्यते।

dhṛṣṭaś ca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ. avaliptaś ca pāpaś ca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate.

त्वं यदा प्रभृति ह्य् अस्मिन्न् आश्रमे तात वर्तसे। तदा प्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्।

tvaṃ yadā prabhṛti hy asminn āśrame tāta vartase. tadā prabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān.

दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर् भीषणकैर् अपि। नाना रूपैर् विरूपैश् च रूपैर् असुखदर्शनैः।

darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrair bhīṣaṇakair api. nānā rūpair virūpaiś ca rūpair asukhadarśanaiḥ.

अप्रशस्तैर् अशुचिभिः संप्रयोज्य च तापसान्। प्रतिघ्नन्त्य् अपरान् क्षिप्रम् अनार्याः पुरतः स्थितः।

apraśastair aśucibhiḥ saṃprayojya ca tāpasān. pratighnanty aparān kṣipram anāryāḥ purataḥ sthitaḥ.

तेषु तेष्व् आश्रमस्थानेष्व् अबुद्धम् अवलीय च। रमन्ते तापसांस् तत्र नाशयन्तो ऽल्पचेतसः।

teṣu teṣv āśramasthāneṣv abuddham avalīya ca. ramante tāpasāṃs tatra nāśayanto 'lpacetasaḥ.

अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डान् अग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा। कलशांश् च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते।

apakṣipanti srugbhāṇḍān agnīn siñcanti vāriṇā. kalaśāṃś ca pramṛdnanti havane samupasthite.

तैर् दुरात्मभिर् आविष्टान् आश्रमान् प्रजिहासवः। गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्य् ऋषयो ऽद्य माम्।

tair durātmabhir āviṣṭān āśramān prajihāsavaḥ. gamanāyānyadeśasya codayanty ṛṣayo 'dya mām.

तत् पुरा राम शारीराम् उपहिंसां तपस्विषु। दर्शयति हि दुष्टास् ते त्यक्ष्याम इमम् आश्रमम्।

tat purā rāma śārīrām upahiṃsāṃ tapasviṣu. darśayati hi duṣṭās te tyakṣyāma imam āśramam.

बहुमूलफलं चित्रम् अविदूराद् इतो वनम्। पुराणाश्रमम् एवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः।

bahumūlaphalaṃ citram avidūrād ito vanam. purāṇāśramam evāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ.

खरस् त्वय्य् अपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते। सहास्माभिर् इतो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते।

kharas tvayy api cāyuktaṃ purā tāta pravartate. sahāsmābhir ito gaccha yadi buddhiḥ pravartate.

सकलत्रस्य संदेहो नित्यं यत् तस्य राघव। समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःख इहाद्य ते।

sakalatrasya saṃdeho nityaṃ yat tasya rāghava. samarthasyāpi hi sato vāso duḥkha ihādya te.

इत्य् उक्तवन्तं रामस् तं राजपुत्रस् तपस्विनम्। न शशाकोत्तरैर् वाक्यैर् अवरोद्धुं समुत्सुकम्।

ity uktavantaṃ rāmas taṃ rājaputras tapasvinam. na śaśākottarair vākyair avaroddhuṃ samutsukam.

अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम्। स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिः सह।

abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam. sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatiḥ saha.

रामः संसाध्य त्व् ऋषिगणम् अनुगमनाद् देशात् तस्माच्चित् कुलपतिम् अभिवाद्यर्षिम्। सम्यक्प्रीतैस् तैर् अनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयम् उपसंपेदे।

rāmaḥ saṃsādhya tv ṛṣigaṇam anugamanād deśāt tasmāccit kulapatim abhivādyarṣim. samyakprītais tair anumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayam upasaṃpede.

आश्रमं त्व् ऋषिविरहितं प्रभुः क्षणम् अपि न जहौ स राघवः। राघवं हि सततम् अनुगतास् तापसाश् चर्षिचरितधृतगुणाः।

āśramaṃ tv ṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇam api na jahau sa rāghavaḥ. rāghavaṃ hi satatam anugatās tāpasāś carṣicaritadhṛtaguṇāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...