रामायण 2.104 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 104→

[rm-2-104] • 25 श्लोकाः

तम् अप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम्। विस्मिताः संगमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः।

tam apratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam. vismitāḥ saṃgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ.

अन्तर्हितास् त्व् ऋषिगणाः सिद्धाश् च परमर्षयः। तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे।

antarhitās tv ṛṣigaṇāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ. tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire.

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ। श्रुत्वा वयं हि संभाषाम् उभयोः स्पृहयामहे।

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau. śrutvā vayaṃ hi saṃbhāṣām ubhayoḥ spṛhayāmahe.

ततस् त्व् ऋषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः। भरतं राजशार्दूलम् इत्य् ऊचुः संगता वचः।

tatas tv ṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ. bharataṃ rājaśārdūlam ity ūcuḥ saṃgatā vacaḥ.

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः। ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्य् अवेक्षसे।

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ. grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yady avekṣase.

सदानृणम् इमं रामं वयम् इच्छामहे पितुः। अनृणत्वाच् च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः।

sadānṛṇam imaṃ rāmaṃ vayam icchāmahe pituḥ. anṛṇatvāc ca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ.

एतावद् उक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः। राजर्षयश् चैव तथा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः।

etāvad uktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ. rājarṣayaś caiva tathā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ.

ह्लादितस् तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः। रामः संहृष्टवदनस् तान् ऋषीन् अभ्यपूजयत्।

hlāditas tena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ. rāmaḥ saṃhṛṣṭavadanas tān ṛṣīn abhyapūjayat.

स्रस्तगात्रस् तु भरतः स वाचा सज्जमानया। कृताञ्जलिर् इदं वाक्यं राघवं पुनर् अब्रवीत्।

srastagātras tu bharataḥ sa vācā sajjamānayā. kṛtāñjalir idaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punar abravīt.

राजधर्मम् अनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसंततिम्। कर्तुम् अर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश् च याचनाम्।

rājadharmam anuprekṣya kuladharmānusaṃtatim. kartum arhasi kākutstha mama mātuś ca yācanām.

रक्षितुं सुमहद् राज्यम् अहम् एकस् तु नोत्सहे। पौरजानपदांश् चापि रक्तान् रञ्जयितुं तथा।

rakṣituṃ sumahad rājyam aham ekas tu notsahe. paurajānapadāṃś cāpi raktān rañjayituṃ tathā.

ज्ञातयश् च हि योधाश् च मित्राणि सुहृदश् च नः। त्वाम् एव प्रतिकाङ्क्षन्ते पर्जन्यम् इव कर्षकाः।

jñātayaś ca hi yodhāś ca mitrāṇi suhṛdaś ca naḥ. tvām eva pratikāṅkṣante parjanyam iva karṣakāḥ.

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि। शक्तिमान् असि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने।

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi. śaktimān asi kākutstha lokasya paripālane.

इत्य् उक्त्वा न्यपतद् भ्रातुः पादयोर् भरतस् तदा। भृशं संप्रार्थयाम् आस रामम् एवं प्रियं वदः।

ity uktvā nyapatad bhrātuḥ pādayor bharatas tadā. bhṛśaṃ saṃprārthayām āsa rāmam evaṃ priyaṃ vadaḥ.

तम् अङ्के भ्रातरं कृत्वा रामो वचनम् अब्रवीत्। श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरः स्वयम्।

tam aṅke bhrātaraṃ kṛtvā rāmo vacanam abravīt. śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraḥ svayam.

आगता त्वाम् इयं बुद्धिः स्वजा वैनयिकी च या। भृशम् उत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीम् अपि।

āgatā tvām iyaṃ buddhiḥ svajā vainayikī ca yā. bhṛśam utsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīm api.

अमात्यैश् च सुहृद्भिश् च बुद्धिमद्भिश् च मन्त्रिभिः। सर्वकार्याणि संमन्त्र्य सुमहान्त्य् अपि कारय।

amātyaiś ca suhṛdbhiś ca buddhimadbhiś ca mantribhiḥ. sarvakāryāṇi saṃmantrya sumahānty api kāraya.

लक्ष्मीश् चन्द्राद् अपेयाद् वा हिमवान् वा हिमं त्यजेत्। अतीयात् सागरो वेलां न प्रतिज्ञाम् अहं पितुः।

lakṣmīś candrād apeyād vā himavān vā himaṃ tyajet. atīyāt sāgaro velāṃ na pratijñām ahaṃ pituḥ.

कामाद् वा तात लोभाद् वा मात्रा तुभ्यम् इदं कृतम्। न तन् मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत्।

kāmād vā tāta lobhād vā mātrā tubhyam idaṃ kṛtam. na tan manasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat.

एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतम् अब्रवीत्। तेजसादित्यसंकाशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम्।

evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutam abravīt. tejasādityasaṃkāśaṃ pratipaccandradarśanam.

अधिरोहार्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते। एते हि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः।

adhirohārya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite. ete hi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ.

सो ऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्य् अवरुह्य च। प्रायच्छत् सुमहातेजा भरताय महात्मने।

so 'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hy avaruhya ca. prāyacchat sumahātejā bharatāya mahātmane.

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलंकृते संपरिगृह्य धर्मवित्। प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार चैवोत्तमनागमूर्धनि।

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṃkṛte saṃparigṛhya dharmavit. pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra caivottamanāgamūrdhani.

अथानुपूर्व्यात् प्रतिपूज्य तं जनं गुरूंश् च मन्त्रिप्रकृतीस् तथानुजौ। व्यसर्जयद् राघववंशवर्धनः स्थितः स्वधर्मे हिमवान् इवाचलः।

athānupūrvyāt pratipūjya taṃ janaṃ gurūṃś ca mantriprakṛtīs tathānujau. vyasarjayad rāghavavaṃśavardhanaḥ sthitaḥ svadharme himavān ivācalaḥ.

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः। स त्व् एव मातॄर् अभिवाद्य सर्वा रुदन् कुटीं स्वां प्रविवेश रामः।

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭho duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ. sa tv eva mātṝr abhivādya sarvā rudan kuṭīṃ svāṃ praviveśa rāmaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...