महाभारत 8.65 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

महाभारत

←कर्ण पर्व→

←अध्याय 65→

[mh-8-65] • 45 श्लोकाः

संजय उवाच। तौ शङ्खभेरीनिनदे समृद्धे; समीयतुः श्वेतहयौ नराग्र्यौ। वैकर्तनः सूतपुत्रो ऽर्जुनश् च; दुर्मन्त्रिते तव पुत्रस्य राजन्। आशीविषाव् अग्निम् इवोत्सृजन्तौ। वैरं मुखाभ्याम् अभिनिश्वसन्तौ। यशस्विनौ जज्वलतुर् मृधे तदा। घृतावसिक्ताव् इव हव्यवाहौ।

saṃjaya uvāca. tau śaṅkhabherīninade samṛddhe; samīyatuḥ śvetahayau narāgryau. vaikartanaḥ sūtaputro 'rjunaś ca; durmantrite tava putrasya rājan. āśīviṣāv agnim ivotsṛjantau. vairaṃ mukhābhyām abhiniśvasantau. yaśasvinau jajvalatur mṛdhe tadā. ghṛtāvasiktāv iva havyavāhau.

यथा गजौ हैमवतौ प्रभिन्नौ; प्रगृह्य दन्ताव् इव वाशितार्थे। तथा समाजग्मतुर् उग्रवेगौ; धनंजयश् चाधिरथिश् च वीरौ।

yathā gajau haimavatau prabhinnau; pragṛhya dantāv iva vāśitārthe. tathā samājagmatur ugravegau; dhanaṃjayaś cādhirathiś ca vīrau.

बलाहकेनेव यथा बलाहको; यदृच्छया वा गिरिणा गिरिर् यथा। तथा धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनौ; समीयतुस् ताव् इषुवर्षवर्षिणौ। शरास्त्रशक्त्यृष्टिगदासिसर्पौ। रोषानिलोद्भूतमहोर्मिमालौ। यथाचलौ चाचलतस् तथा तौ। यथार्णवौ चाययतुर् युगान्ते।

balāhakeneva yathā balāhako; yadṛcchayā vā giriṇā girir yathā. tathā dhanurjyātalaneminisvanau; samīyatus tāv iṣuvarṣavarṣiṇau. śarāstraśaktyṛṣṭigadāsisarpau. roṣānilodbhūtamahormimālau. yathācalau cācalatas tathā tau. yathārṇavau cāyayatur yugānte.

प्रवृद्धशृङ्गद्रुमवीरुदोषधी; प्रवृद्धनानाविधपर्वतौकसौ। महामहीध्राव् इव पक्षवन्तौ। यथाचलौ वा गलितौ महाबलौ; तथा महास्त्रैर् इतरेतरं घ्नतः।

pravṛddhaśṛṅgadrumavīrudoṣadhī; pravṛddhanānāvidhaparvataukasau. mahāmahīdhrāv iva pakṣavantau. yathācalau vā galitau mahābalau; tathā mahāstrair itaretaraṃ ghnataḥ.

स संनिपातस् तु तयोर् महान् अभूत्; सुरेशवैरोचनयोर् यथा पुरा। शरैर् विभुग्नाङ्गनियन्तृवाहनः; सुदुःसहो ऽन्यैः पटुशोणितोदकः।

sa saṃnipātas tu tayor mahān abhūt; sureśavairocanayor yathā purā. śarair vibhugnāṅganiyantṛvāhanaḥ; suduḥsaho 'nyaiḥ paṭuśoṇitodakaḥ.

प्रभूतपद्मोत्पलमत्स्यकच्छपौ; महाह्रदौ पक्षिगणानुनादितौ। सुसंनिकृष्टाव् अनिलोद्धतौ यथा; तथा रथौ तौ ध्वजिनौ समीयतुः।

prabhūtapadmotpalamatsyakacchapau; mahāhradau pakṣigaṇānunāditau. susaṃnikṛṣṭāv aniloddhatau yathā; tathā rathau tau dhvajinau samīyatuḥ.

उभौ महेन्द्रस्य समानविक्रमाव्; उभौ महेन्द्रप्रतिमौ महारथौ। महेन्द्रवज्रप्रतिमैश् च सायकैर्; महेन्द्रवृत्राव् इव संप्रजह्रतुः।

ubhau mahendrasya samānavikramāv; ubhau mahendrapratimau mahārathau. mahendravajrapratimaiś ca sāyakair; mahendravṛtrāv iva saṃprajahratuḥ.

सनागपत्त्यश्वरथे उभे बले; विचित्रवर्णाभरणाम्बरस्रजे। चकम्पतुश् चोन्नमतः स्म विस्मयाद्; वियद्गताश् चार्जुनकर्णसंयुगे।

sanāgapattyaśvarathe ubhe bale; vicitravarṇābharaṇāmbarasraje. cakampatuś connamataḥ sma vismayād; viyadgatāś cārjunakarṇasaṃyuge.

भुजाः सवज्राङ्गुलयः समुच्छ्रिताः; ससिंहनादा हृषितैर् दिदृक्षुभिः। यदार्जुनं मत्तम् इव द्विपो द्विपं; समभ्ययाद् आधिरथिर् जिघांसया। ततः कुरूणाम् अथ सोमकानां। शब्दो महान् प्रादुरभूत् समन्तात्। यदार्जुनं सूतपुत्रो ऽपराह्णे। महाहवे शैलम् इवाम्बुदो ऽर्छत्। तथैव चासीद् रथयोः समागमो। महारणे शोणितमांसकर्दमे।

bhujāḥ savajrāṅgulayaḥ samucchritāḥ; sasiṃhanādā hṛṣitair didṛkṣubhiḥ. yadārjunaṃ mattam iva dvipo dvipaṃ; samabhyayād ādhirathir jighāṃsayā. tataḥ kurūṇām atha somakānāṃ. śabdo mahān prādurabhūt samantāt. yadārjunaṃ sūtaputro 'parāhṇe. mahāhave śailam ivāmbudo 'rchat. tathaiva cāsīd rathayoḥ samāgamo. mahāraṇe śoṇitamāṃsakardame.

अभ्यक्रोशन् सोमकास् तत्र पार्थं; त्वरस्व याह्य् अर्जुन विध्य कर्णम्। छिन्ध्य् अस्य मूर्धानम् अलं चिरेण; श्रद्धां च राज्याद् धृतराष्ट्रसूनोः।

abhyakrośan somakās tatra pārthaṃ; tvarasva yāhy arjuna vidhya karṇam. chindhy asya mūrdhānam alaṃ cireṇa; śraddhāṃ ca rājyād dhṛtarāṣṭrasūnoḥ.

तथास्माकं बहवस् तत्र योधाः; कर्णं तदा याहि याहीत्य् अवोचन्। जह्य् अर्जुनं कर्ण ततः सचीराः; पुनर् वनं यान्तु चिराय पार्थाः।

tathāsmākaṃ bahavas tatra yodhāḥ; karṇaṃ tadā yāhi yāhīty avocan. jahy arjunaṃ karṇa tataḥ sacīrāḥ; punar vanaṃ yāntu cirāya pārthāḥ.

ततः कर्णः प्रथमं तत्र पार्थं; महेषुभिर् दशभिः पर्यविध्यत्। तम् अर्जुनः प्रत्यविध्यच् छिताग्रैः; कक्षान्तरे दशभिर् अतीव क्रुद्धः। कर्णो ऽथ पूर्वं दशभिः पृषत्कैर्। गाण्डीवधन्वानम् अविध्यद् आशु। जघान तं चापि ततः किरीटी। शरैस् तथाष्टादशभिः सुमुक्तैः। पुनश् च कर्णस् त्वरितो ऽथ पार्थं। रथेषुभिस् तं दशभिर् जघान। तं चापि पार्थो दशभिः शिताग्रैः। कक्ष्यान्तरे तीक्ष्णमुखैर् अविध्यत्। कर्णस् ततो भारत सांपराये। घोरे ऽतिवेलं रणसंविमर्दी। जघान पार्थं नवभिः शिताग्रैः। कक्ष्यान्तरे नागम् इव प्रभिन्नम्। ततो ऽपराभ्यां युधि सूतपुत्रो। द्वाभ्यां क्षुराभ्यां हरिम् आशुकारी। समाजघान त्वरया महात्मा। यथा सुरेन्द्रं नमुचिः प्रसह्य। तं पाण्डवः पञ्चभिर् आयसाग्रैर्। आकर्णपूर्णैर् निजघान कर्णम्। ते शोणितं तस्य पपुस् तदानीं। कालस्य दूता इव पार्थबाणाः। कर्णो ऽपि पार्थं सहवासुदेवं। समाचिनोद् भारत वत्सदन्तैः।

tataḥ karṇaḥ prathamaṃ tatra pārthaṃ; maheṣubhir daśabhiḥ paryavidhyat. tam arjunaḥ pratyavidhyac chitāgraiḥ; kakṣāntare daśabhir atīva kruddhaḥ. karṇo 'tha pūrvaṃ daśabhiḥ pṛṣatkair. gāṇḍīvadhanvānam avidhyad āśu. jaghāna taṃ cāpi tataḥ kirīṭī. śarais tathāṣṭādaśabhiḥ sumuktaiḥ. punaś ca karṇas tvarito 'tha pārthaṃ. ratheṣubhis taṃ daśabhir jaghāna. taṃ cāpi pārtho daśabhiḥ śitāgraiḥ. kakṣyāntare tīkṣṇamukhair avidhyat. karṇas tato bhārata sāṃparāye. ghore 'tivelaṃ raṇasaṃvimardī. jaghāna pārthaṃ navabhiḥ śitāgraiḥ. kakṣyāntare nāgam iva prabhinnam. tato 'parābhyāṃ yudhi sūtaputro. dvābhyāṃ kṣurābhyāṃ harim āśukārī. samājaghāna tvarayā mahātmā. yathā surendraṃ namuciḥ prasahya. taṃ pāṇḍavaḥ pañcabhir āyasāgrair. ākarṇapūrṇair nijaghāna karṇam. te śoṇitaṃ tasya papus tadānīṃ. kālasya dūtā iva pārthabāṇāḥ. karṇo 'pi pārthaṃ sahavāsudevaṃ. samācinod bhārata vatsadantaiḥ.

परस्परं तौ विशिखैः सुतीक्ष्णैस्; ततक्षतुः सूतपुत्रो ऽर्जुनश् च। परस्परस्यान्तरेप्सू विमर्दे; सुभीमम् अभ्याययतुः प्रहृष्टौ। ततो ऽर्जुनः प्रासृजद् उग्रधन्वा। भुजाव् उभौ गाण्डिवं चानुमृज्य। नाराचनालीकवराहकर्णान्। क्षुरांस् तथा साञ्जलिकार्धचन्द्रान्। ते सर्वतः समकीर्यन्त राजन्। पार्थेषवः कर्णरथं विशन्तः। अवाङ्मुखाः पक्षिगणा दिनान्ते। विशन्ति केतार्थम् इवाशु वृक्षम्। यान् अर्जुनः सभ्रुकुटीकटाक्षः। कर्णाय राजन्न् असृजज् जितारिः। तान् सायकैर् ग्रसते सूतपुत्रः। क्षिप्तान् क्षिप्तान् पाण्डवस्येषुसंघान्। ततः कर्णो भार्गवेणाभिसृष्टं। प्रादुश्चक्रे ब्राह्मम् अस्त्रं महात्मा। ततः प्रजज्वाल तद् अस्त्रम् उग्रं। युगान्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्। पातालम् अस्त्रेण निहत्य तेन। जघान कर्णो नरनागसंघान्। ततो ऽस्त्रम् आग्नेयम् अमित्रतापनं। मुमोच कर्णाय सुरेश्वरात्मजः। धनंजयः संयुगमूर्धनि ज्वलन्न्। अथ प्रजज्वाल तद् अस्त्रम् उत्तमम्। ज्वालाभिर् अत्यर्थविनिःसृताभिर्। अस्त्रस्य सूरस्य महेन्द्रसूनोः। भूम्य् अन्तरिक्षे च दिशो ऽर्कमार्गं। प्रावृत्य देहो ऽस्य बभूव दीप्तः। योधाश् च सर्वे ज्वलितान्तरार्ताः। प्रदुद्रुवुस् तत्र विदग्धवस्त्राः। शब्दश् च घोरो ऽति बभूव तत्र। यथा वने वेणुवनस्य दह्यतः। समीक्ष्य कर्णो ज्वलनास्त्रम् उद्यतं। स वारुणं तत् प्रशमार्थम् आहवे। समुत्सृजन् सूतसुतः प्रतापवान्। स तेन वह्निं शमयां बभूव। बलाहकास्त्रेण दिशस् तरस्वी। चकार सर्वांस् तिमिरेण संवृताः। ततो धरित्रीधरतुल्यरोधसः। समन्ततो वै परिवार्य वारिणा। तैश् चातिवेगात् स तथाविधो ऽपि। नीतः शमं वह्निर् अतिप्रचण्डः। बलाहकैश् चैव दिगन्तराणि। व्याप्तानि सर्वाणि यथा नभश् च। तथा च सर्वास् तिमिरेण वै दिशो। मेघैर् वृता न प्रदृश्येत किं चित्। अपावहन् मेघगणांस् ततस् तान्। समीरणास्त्रेण समीरितेन सः। ततः सो ऽस्त्रं दयितं देवराज्ञः। प्रादुश्चक्रे वज्रम् अमित्रतापनः। गाण्डीवज्यां विमृशंश् चातिमन्युर्। धनंजयः शत्रुसंघप्रमाथी। ततः क्षुरप्राञ्जलिकार्धचन्द्रा। नाराचनाऌईकवराहकर्णाः। गाण्डीवतः प्रादुरासन् सुतीक्ष्णाः। सहस्रशो वज्रसमानवेगाः। ते सर्वतः पर्यधावन्त घोराः। पार्थेषवः कर्णरथं विहंगाः। अधोमुखाः पक्षिगणा दिनान्ते। निशानिकेतार्थम् इवाशु वृक्षम्। जग्राह तान् सूतपुत्रः पृषत्कैः। क्षिप्तांस् तथा पाण्डवबाणसंघान्। अमृष्यमाणस्य धनंजयस्य। रणाजिरे त्व् अन्तकतुल्यकर्मा। वैकर्तनो रोषपरीतचेता। ज्योतिष्प्रभां यद्वद् उदागतः सन्। दिवाकरो नाशयते क्षणेन। पार्थस्य तान् बाणगणान् समग्रान्। व्यनाशयद् युध्यत एव कर्णः। ते कर्णम् आसाद्य महाप्रभावाः। सुतेजना गार्ध्रपत्राः सुवेगाः। गात्रेषु सर्वेषु हयेषु चापि। शरासने युगचक्रे ध्वजे च। निर्भिद्य तूर्णं विविशुः सुतीक्ष्णास्। तार्क्ष्यत्रस्ता भूमिम् इवोरगास् ते। शराचिताङ्गो रुधिरार्द्रगात्रः। कर्णस् तदा रोषविवृत्तनेत्रः। दृढज्यमानाम्य समुद्रघोषं। प्रादुश्चक्रे भार्गवास्त्रं महात्मा। महेन्द्रशस्त्राभिमुखान् विमुक्तांश्। छित्त्वा कर्णः पाण्डवस्येषुसंघान्। पार्थास्त्रम् अस्त्रेण निहत्य तेन। जघान कर्णो नृगजाश्वसंघान्। अमृष्यमाणस् तु महाविमर्दे। महारथो भार्गवास्त्रप्रभावात्। पाञ्चालानां प्रवरांश् चापि योधान्। क्रोधाविष्टः सूतपुत्रस् तरस्वी। बाणैर् विव्याधाहवे सुप्रमुक्तैः। प्रहस्य कृष्णौ तु नरप्रवीरः। ततः पाञ्चालाः सोमकाश् चापि राजन्। कर्णेनाजौ पीड्यमानाः शरौघैः। क्रोधाविष्टा विव्यधुस् तं समन्तात्। तीक्ष्णैर् बाणैः सूतपुत्रं समेताः। तान् अस्तांस् तैः स निकृत्याशु बाणान्। पाञ्चालानां रथनागाश्वसंघान्। अभ्यर्दयद् बाणगणैः प्रसह्य। विक्षोभयन् समरे सूतपुत्रः। ते भिन्नदेहा व्यसवो निपेतुः। कर्णेषुभिर् भूमितले स्वनन्तः। क्रुद्धेन सिंहेन यथैव नागा। महाबला भीमबलेन तद्वत्। पाञ्चालानां प्रवरान् संनिहत्य। प्रस्पर्धमानान् बलिनो योधमुख्यान्। ततः स राजन् विरराज कर्णः। शरान् वमन् मेघ इवाम्बुधाराः। कर्णस्य मत्वा तु जयं त्वदीयाः। परां मुदं सिंहनादांश् च चक्रुः। सर्वे ह्य् अमन्यन्त वशे कृतौ तौ। कर्णेन कृष्णाव् इति कौरवेन्द्र। तत् तादृशं प्रेक्ष्य महारथस्य। कर्णस्य वीर्यं च परैर् असह्यम्। दृष्ट्वा तु कर्णेन धनंजयस्य। संग्राममध्ये निहतं तद् अस्त्रम्।

parasparaṃ tau viśikhaiḥ sutīkṣṇais; tatakṣatuḥ sūtaputro 'rjunaś ca. parasparasyāntarepsū vimarde; subhīmam abhyāyayatuḥ prahṛṣṭau. tato 'rjunaḥ prāsṛjad ugradhanvā. bhujāv ubhau gāṇḍivaṃ cānumṛjya. nārācanālīkavarāhakarṇān. kṣurāṃs tathā sāñjalikārdhacandrān. te sarvataḥ samakīryanta rājan. pārtheṣavaḥ karṇarathaṃ viśantaḥ. avāṅmukhāḥ pakṣigaṇā dinānte. viśanti ketārtham ivāśu vṛkṣam. yān arjunaḥ sabhrukuṭīkaṭākṣaḥ. karṇāya rājann asṛjaj jitāriḥ. tān sāyakair grasate sūtaputraḥ. kṣiptān kṣiptān pāṇḍavasyeṣusaṃghān. tataḥ karṇo bhārgaveṇābhisṛṣṭaṃ. prāduścakre brāhmam astraṃ mahātmā. tataḥ prajajvāla tad astram ugraṃ. yugāntasūryajvalanaprakāśam. pātālam astreṇa nihatya tena. jaghāna karṇo naranāgasaṃghān. tato 'stram āgneyam amitratāpanaṃ. mumoca karṇāya sureśvarātmajaḥ. dhanaṃjayaḥ saṃyugamūrdhani jvalann. atha prajajvāla tad astram uttamam. jvālābhir atyarthaviniḥsṛtābhir. astrasya sūrasya mahendrasūnoḥ. bhūmy antarikṣe ca diśo 'rkamārgaṃ. prāvṛtya deho 'sya babhūva dīptaḥ. yodhāś ca sarve jvalitāntarārtāḥ. pradudruvus tatra vidagdhavastrāḥ. śabdaś ca ghoro 'ti babhūva tatra. yathā vane veṇuvanasya dahyataḥ. samīkṣya karṇo jvalanāstram udyataṃ. sa vāruṇaṃ tat praśamārtham āhave. samutsṛjan sūtasutaḥ pratāpavān. sa tena vahniṃ śamayāṃ babhūva. balāhakāstreṇa diśas tarasvī. cakāra sarvāṃs timireṇa saṃvṛtāḥ. tato dharitrīdharatulyarodhasaḥ. samantato vai parivārya vāriṇā. taiś cātivegāt sa tathāvidho 'pi. nītaḥ śamaṃ vahnir atipracaṇḍaḥ. balāhakaiś caiva digantarāṇi. vyāptāni sarvāṇi yathā nabhaś ca. tathā ca sarvās timireṇa vai diśo. meghair vṛtā na pradṛśyeta kiṃ cit. apāvahan meghagaṇāṃs tatas tān. samīraṇāstreṇa samīritena saḥ. tataḥ so 'straṃ dayitaṃ devarājñaḥ. prāduścakre vajram amitratāpanaḥ. gāṇḍīvajyāṃ vimṛśaṃś cātimanyur. dhanaṃjayaḥ śatrusaṃghapramāthī. tataḥ kṣuraprāñjalikārdhacandrā. nārācanāḷīkavarāhakarṇāḥ. gāṇḍīvataḥ prādurāsan sutīkṣṇāḥ. sahasraśo vajrasamānavegāḥ. te sarvataḥ paryadhāvanta ghorāḥ. pārtheṣavaḥ karṇarathaṃ vihaṃgāḥ. adhomukhāḥ pakṣigaṇā dinānte. niśāniketārtham ivāśu vṛkṣam. jagrāha tān sūtaputraḥ pṛṣatkaiḥ. kṣiptāṃs tathā pāṇḍavabāṇasaṃghān. amṛṣyamāṇasya dhanaṃjayasya. raṇājire tv antakatulyakarmā. vaikartano roṣaparītacetā. jyotiṣprabhāṃ yadvad udāgataḥ san. divākaro nāśayate kṣaṇena. pārthasya tān bāṇagaṇān samagrān. vyanāśayad yudhyata eva karṇaḥ. te karṇam āsādya mahāprabhāvāḥ. sutejanā gārdhrapatrāḥ suvegāḥ. gātreṣu sarveṣu hayeṣu cāpi. śarāsane yugacakre dhvaje ca. nirbhidya tūrṇaṃ viviśuḥ sutīkṣṇās. tārkṣyatrastā bhūmim ivoragās te. śarācitāṅgo rudhirārdragātraḥ. karṇas tadā roṣavivṛttanetraḥ. dṛḍhajyamānāmya samudraghoṣaṃ. prāduścakre bhārgavāstraṃ mahātmā. mahendraśastrābhimukhān vimuktāṃś. chittvā karṇaḥ pāṇḍavasyeṣusaṃghān. pārthāstram astreṇa nihatya tena. jaghāna karṇo nṛgajāśvasaṃghān. amṛṣyamāṇas tu mahāvimarde. mahāratho bhārgavāstraprabhāvāt. pāñcālānāṃ pravarāṃś cāpi yodhān. krodhāviṣṭaḥ sūtaputras tarasvī. bāṇair vivyādhāhave supramuktaiḥ. prahasya kṛṣṇau tu narapravīraḥ. tataḥ pāñcālāḥ somakāś cāpi rājan. karṇenājau pīḍyamānāḥ śaraughaiḥ. krodhāviṣṭā vivyadhus taṃ samantāt. tīkṣṇair bāṇaiḥ sūtaputraṃ sametāḥ. tān astāṃs taiḥ sa nikṛtyāśu bāṇān. pāñcālānāṃ rathanāgāśvasaṃghān. abhyardayad bāṇagaṇaiḥ prasahya. vikṣobhayan samare sūtaputraḥ. te bhinnadehā vyasavo nipetuḥ. karṇeṣubhir bhūmitale svanantaḥ. kruddhena siṃhena yathaiva nāgā. mahābalā bhīmabalena tadvat. pāñcālānāṃ pravarān saṃnihatya. praspardhamānān balino yodhamukhyān. tataḥ sa rājan virarāja karṇaḥ. śarān vaman megha ivāmbudhārāḥ. karṇasya matvā tu jayaṃ tvadīyāḥ. parāṃ mudaṃ siṃhanādāṃś ca cakruḥ. sarve hy amanyanta vaśe kṛtau tau. karṇena kṛṣṇāv iti kauravendra. tat tādṛśaṃ prekṣya mahārathasya. karṇasya vīryaṃ ca parair asahyam. dṛṣṭvā tu karṇena dhanaṃjayasya. saṃgrāmamadhye nihataṃ tad astram.

अमृष्यमाणश् च महाविमर्दे; तत्राक्रुध्यद् भीमसेनो महात्मा। अथाब्रवीत् पाणिना पाणिम् आघ्नन्; संदष्टौष्ठो नृत्यति वादयन्न् इव। ततस् त्व् अमर्षी क्रोधसंदीप्तनेत्रो। वातात्मजः पाणिना पाणिम् आर्छत्। भीमो ऽब्रवीद् अर्जुनं सत्यसंधम्। अमर्षितो निःश्वसञ् जातमन्युः। रोषात् प्रदीप्तः सुमहान् विमर्दे। भीमस् ततो ऽक्रुध्यद् अदीनसत्त्वः। पाणिं स पाणौ विनिपिष्य रोषाद्। अमर्षितो वाक्यम् उवाच पार्थम्। कथं नु पापो ऽयम् अपेतधर्मः। सूतात्मजः समरे ऽद्य प्रसह्य। पाञ्चालानां योधमुख्यान् अनेकान्। निजघ्निवांस् तव जिष्णो समक्षम्। पूर्वं दैत्यैर् अजितं कालकेयैः। साक्षात् स्थाणोर् बाहुसंस्पर्शम् एत्य। कथं नु त्वां सूतपुत्रः किरीटिन्; महेषुभिर् दशभिर् अविध्यद् अग्रे। त्वया क्षिप्तांश् चाग्रसद्बाणसंघान्न्। आश्चर्यम् एतत् प्रतिभाति मे ऽद्य। कृष्णापरिक्लेशम् अनुस्मर त्वं। यथाब्रवीत् षण्ढतिलान् स्म वाचः। वाचः सुतीक्ष्णास्थिभिदो ऽमनोज्ञाः। सूतात्मजो ऽयं गतभीर् दुरात्मा। संस्मृत्य सर्वं तद् इहाद्य पापं। जह्य् आशु कर्णं युधि सव्यसाचिन्। कस्माद् उपेक्षां कुरुषे किरीटिन्न्। उपेक्षितुं नायम् इहाद्य कालः।

amṛṣyamāṇaś ca mahāvimarde; tatrākrudhyad bhīmaseno mahātmā. athābravīt pāṇinā pāṇim āghnan; saṃdaṣṭauṣṭho nṛtyati vādayann iva. tatas tv amarṣī krodhasaṃdīptanetro. vātātmajaḥ pāṇinā pāṇim ārchat. bhīmo 'bravīd arjunaṃ satyasaṃdham. amarṣito niḥśvasañ jātamanyuḥ. roṣāt pradīptaḥ sumahān vimarde. bhīmas tato 'krudhyad adīnasattvaḥ. pāṇiṃ sa pāṇau vinipiṣya roṣād. amarṣito vākyam uvāca pārtham. kathaṃ nu pāpo 'yam apetadharmaḥ. sūtātmajaḥ samare 'dya prasahya. pāñcālānāṃ yodhamukhyān anekān. nijaghnivāṃs tava jiṣṇo samakṣam. pūrvaṃ daityair ajitaṃ kālakeyaiḥ. sākṣāt sthāṇor bāhusaṃsparśam etya. kathaṃ nu tvāṃ sūtaputraḥ kirīṭin; maheṣubhir daśabhir avidhyad agre. tvayā kṣiptāṃś cāgrasadbāṇasaṃghānn. āścaryam etat pratibhāti me 'dya. kṛṣṇāparikleśam anusmara tvaṃ. yathābravīt ṣaṇḍhatilān sma vācaḥ. vācaḥ sutīkṣṇāsthibhido 'manojñāḥ. sūtātmajo 'yaṃ gatabhīr durātmā. saṃsmṛtya sarvaṃ tad ihādya pāpaṃ. jahy āśu karṇaṃ yudhi savyasācin. kasmād upekṣāṃ kuruṣe kirīṭinn. upekṣituṃ nāyam ihādya kālaḥ.

यया धृत्या सर्वभूतान्य् अजैषीर्; ग्रासं ददद् वह्नये खाण्डवे त्वम्। तया धृत्या सूतपुत्रं जहि त्वम्; अहं वैनं गदया पोथयिष्ये। समेत्य पार्थं स नृशंसवादी। जीवन् नायं यास्यति कालपक्वः।

yayā dhṛtyā sarvabhūtāny ajaiṣīr; grāsaṃ dadad vahnaye khāṇḍave tvam. tayā dhṛtyā sūtaputraṃ jahi tvam; ahaṃ vainaṃ gadayā pothayiṣye. sametya pārthaṃ sa nṛśaṃsavādī. jīvan nāyaṃ yāsyati kālapakvaḥ.

अथाब्रवीद् वासुदेवो ऽपि पार्थं; दृष्ट्वा रथेषून् प्रतिहन्यमानान्। अमीमृदत् सर्वथा ते ऽद्य कर्णो; ह्य् अस्त्रैर् अस्त्राणि किम् इदं किरीटिन्।

athābravīd vāsudevo 'pi pārthaṃ; dṛṣṭvā ratheṣūn pratihanyamānān. amīmṛdat sarvathā te 'dya karṇo; hy astrair astrāṇi kim idaṃ kirīṭin.

स वीर किं मुह्यसि नावधीयसे; नदन्त्य् एते कुरवः संप्रहृष्टाः। कर्णं पुरस्कृत्य विदुर् हि सर्वे; त्वदस्त्रम् अस्त्रैर् विनिपात्यमानम्।

sa vīra kiṃ muhyasi nāvadhīyase; nadanty ete kuravaḥ saṃprahṛṣṭāḥ. karṇaṃ puraskṛtya vidur hi sarve; tvadastram astrair vinipātyamānam.

यया धृत्या निहतं तामसास्त्रं; युगे युगे राक्षसाश् चापि घोराः। दम्भोद्भवाश् चासुराश् चाहवेषु; तया धृत्या त्वं जहि सूतपुत्रम्। दर्पोत्सिक्तं वीर्यमन्तं किरीटिन्। कर्णं समासाद्य रिपुप्रमाथिन्। पार्थाहवे व्यक्तम् अस्त्रं समर्थम्।

yayā dhṛtyā nihataṃ tāmasāstraṃ; yuge yuge rākṣasāś cāpi ghorāḥ. dambhodbhavāś cāsurāś cāhaveṣu; tayā dhṛtyā tvaṃ jahi sūtaputram. darpotsiktaṃ vīryamantaṃ kirīṭin. karṇaṃ samāsādya ripupramāthin. pārthāhave vyaktam astraṃ samartham.

अनेन वास्य क्षुरनेमिनाद्य; संछिन्द्धि मूर्धानम् अरेः प्रसह्य। मया निसृष्टेन सुदर्शनेन; वज्रेण शक्रो नमुचेर् इवारेः।

anena vāsya kṣuraneminādya; saṃchinddhi mūrdhānam areḥ prasahya. mayā nisṛṣṭena sudarśanena; vajreṇa śakro namucer ivāreḥ.

किरातरूपी भगवान् यया च; त्वया महत्या परितोषितो ऽभूत्। तां त्वं धृतिं वीर पुनर् गृहीत्वा; सहानुबन्धं जहि सूतपुत्रम्।

kirātarūpī bhagavān yayā ca; tvayā mahatyā paritoṣito 'bhūt. tāṃ tvaṃ dhṛtiṃ vīra punar gṛhītvā; sahānubandhaṃ jahi sūtaputram.

ततो महीं सागरमेखलां त्वं; सपत्तनां ग्रामवतीं समृद्धाम्। प्रयच्छ राज्ञे निहतारिसंघां; यशश् च पार्थातुलम् आप्नुहि त्वम्। स एवम् उक्तो ऽतिबलो महात्मा। चकार बुद्धिं हि वधाय सौतेः। कर्णं पुरस्कृत्य नदन्ति सर्वे। तवास्त्रम् उर्व्यां प्रतिहत्य वीराः। कुरु प्रयत्नं भरतप्रवीर। द्रवन्त्य् अमी सृञ्जयसोमकाश् च। दृष्ट्वा च कर्णं समरे प्रहृष्टं। त्वां चापि दृष्ट्वा परिहीयमानम्।

tato mahīṃ sāgaramekhalāṃ tvaṃ; sapattanāṃ grāmavatīṃ samṛddhām. prayaccha rājñe nihatārisaṃghāṃ; yaśaś ca pārthātulam āpnuhi tvam. sa evam ukto 'tibalo mahātmā. cakāra buddhiṃ hi vadhāya sauteḥ. karṇaṃ puraskṛtya nadanti sarve. tavāstram urvyāṃ pratihatya vīrāḥ. kuru prayatnaṃ bharatapravīra. dravanty amī sṛñjayasomakāś ca. dṛṣṭvā ca karṇaṃ samare prahṛṣṭaṃ. tvāṃ cāpi dṛṣṭvā parihīyamānam.

संचोदितो भीमजनार्दनाभ्यां; स्मृत्वा तदात्मानम् अवेक्ष्य सत्त्वम्। महात्मनश् चागमने विदित्वा; प्रयोजनं केशवम् इत्य् उवाच।

saṃcodito bhīmajanārdanābhyāṃ; smṛtvā tadātmānam avekṣya sattvam. mahātmanaś cāgamane viditvā; prayojanaṃ keśavam ity uvāca.

प्रादुष्करोम्य् एष महास्त्रम् उग्रं; शिवाय लोकस्य वधाय सौतेः। तन् मे ऽनुजानातु भवान् सुराश् च; ब्रह्मा भवो ब्रह्मविदश् च सर्वे। इति स्मोक्त्वा पाण्डवः सव्यसाची। नमस्कृत्वा ब्रह्मणे सो ऽमितात्मा।

prāduṣkaromy eṣa mahāstram ugraṃ; śivāya lokasya vadhāya sauteḥ. tan me 'nujānātu bhavān surāś ca; brahmā bhavo brahmavidaś ca sarve. iti smoktvā pāṇḍavaḥ savyasācī. namaskṛtvā brahmaṇe so 'mitātmā.

इत्य् ऊचिवान् ब्राह्मम् असह्यम् अस्त्रं; प्रादुश्चक्रे मनसा संविधेयम्। तद् अस्य हत्वा विरराज कर्णो। मुक्त्वा शरान् मेघ इवाम्बुधाराः। समीक्ष्य कर्णेन किरीटिनस् तु। तथाजिमध्ये विहितं तद् अस्त्रम्। ततो ऽमर्षी बलवान् क्रोधदीप्तो। भीमो ऽब्रवीद् अर्जुनं सत्यसंधम्। ननु त्व् आहुर् वेदितारं महास्त्रं। ब्राह्मं विधेयं परमं जनास् तत्। पुनर् युक्तास्त्रम् अभितः किरीटिन्न्। इति स्मोक्तो ऽयोजयत् सव्यसाची। ततो दिशश् च प्रदिशश् च सर्वाः; समावृणोत् सायकैर् भूरितेजाः। गाण्डीवमुक्तैर् भुजगैर् इवोग्रैर्। दिवाकरांशुप्रतिमैर् ज्वलद्भिः। ससर्ज बाणान् भरतर्षभो ऽपि; शतंशतान् एकवद् आशुवेगान्। प्राच्छादयन् कर्णरथं क्षणेन। युगान्तवह्न्यर्ककरप्रकाशाः। ततश् च शूलानि परस्वधानि। चक्राणि नाराचशतानि चैव। निश्चक्रमुर् घोरतराणि योधास्। ततो न्यहन्यन्त समन्ततो ऽपि। छिन्नं शिरः कस्य चिद् आजिमध्ये। पपात योधस्य परस्य कायात्। भयेन सो ऽप्य् आशु पपात भूमाव्। अन्यः प्रनष्टः पतितं विलोक्य। अन्यस्य सासिर् निपपात कृत्तो। योधस्य बाहुः करिहस्ततुल्यः। अन्यस्य सव्यः सह चर्मणा च। क्षुरप्रकृत्तः पतितो धरण्याम्। एवं समस्तान् अपि योधमुख्यान्। विध्वंसयाम् आस किरीटमाली। शरैः शरीरान्तकरैः सुघोरैर्। दौर्योधनं सैन्यम् अशेषम् एव।

ity ūcivān brāhmam asahyam astraṃ; prāduścakre manasā saṃvidheyam. tad asya hatvā virarāja karṇo. muktvā śarān megha ivāmbudhārāḥ. samīkṣya karṇena kirīṭinas tu. tathājimadhye vihitaṃ tad astram. tato 'marṣī balavān krodhadīpto. bhīmo 'bravīd arjunaṃ satyasaṃdham. nanu tv āhur veditāraṃ mahāstraṃ. brāhmaṃ vidheyaṃ paramaṃ janās tat. punar yuktāstram abhitaḥ kirīṭinn. iti smokto 'yojayat savyasācī. tato diśaś ca pradiśaś ca sarvāḥ; samāvṛṇot sāyakair bhūritejāḥ. gāṇḍīvamuktair bhujagair ivograir. divākarāṃśupratimair jvaladbhiḥ. sasarja bāṇān bharatarṣabho 'pi; śataṃśatān ekavad āśuvegān. prācchādayan karṇarathaṃ kṣaṇena. yugāntavahnyarkakaraprakāśāḥ. tataś ca śūlāni parasvadhāni. cakrāṇi nārācaśatāni caiva. niścakramur ghoratarāṇi yodhās. tato nyahanyanta samantato 'pi. chinnaṃ śiraḥ kasya cid ājimadhye. papāta yodhasya parasya kāyāt. bhayena so 'py āśu papāta bhūmāv. anyaḥ pranaṣṭaḥ patitaṃ vilokya. anyasya sāsir nipapāta kṛtto. yodhasya bāhuḥ karihastatulyaḥ. anyasya savyaḥ saha carmaṇā ca. kṣuraprakṛttaḥ patito dharaṇyām. evaṃ samastān api yodhamukhyān. vidhvaṃsayām āsa kirīṭamālī. śaraiḥ śarīrāntakaraiḥ sughorair. dauryodhanaṃ sainyam aśeṣam eva.

वैकर्तनेनापि तथाजिमध्ये; सहस्रशो बाणगणा विसृष्टाः। ते घोषिणः पाण्डवम् अभ्युपेयुः; पर्जन्यमुक्ता इव वारिधाराः।

vaikartanenāpi tathājimadhye; sahasraśo bāṇagaṇā visṛṣṭāḥ. te ghoṣiṇaḥ pāṇḍavam abhyupeyuḥ; parjanyamuktā iva vāridhārāḥ.

स भीमसेनं च जनार्दनं च; किरीटिनं चाप्य् अमनुष्यकर्मा। त्रिभिस् त्रिभिर् भीमबलो निहत्य; ननाद घोरं महता स्वरेण।

sa bhīmasenaṃ ca janārdanaṃ ca; kirīṭinaṃ cāpy amanuṣyakarmā. tribhis tribhir bhīmabalo nihatya; nanāda ghoraṃ mahatā svareṇa.

स कर्णबाणाभिहतः किरीटी; भीमं तथा प्रेक्ष्य जनार्दनं च। अमृष्यमाणः पुनर् एव पार्थः; शरान् दशाष्टौ च समुद्बबर्ह।

sa karṇabāṇābhihataḥ kirīṭī; bhīmaṃ tathā prekṣya janārdanaṃ ca. amṛṣyamāṇaḥ punar eva pārthaḥ; śarān daśāṣṭau ca samudbabarha.

सुषेणम् एकेन शरेण विद्ध्वा; शल्यं चतुर्भिस् त्रिभिर् एव कर्णम्। ततः सुमुक्तैर् दशभिर् जघान; सभापतिं काञ्चनवर्मनद्धम्।

suṣeṇam ekena śareṇa viddhvā; śalyaṃ caturbhis tribhir eva karṇam. tataḥ sumuktair daśabhir jaghāna; sabhāpatiṃ kāñcanavarmanaddham.

स राजपुत्रो विशिरा विबाहुर्; विवाजिसूतो विधनुर् विकेतुः। ततो रथाग्राद् अपतत् प्रभग्नः; परश्वधैः शाल इवाभिकृत्तः।

sa rājaputro viśirā vibāhur; vivājisūto vidhanur viketuḥ. tato rathāgrād apatat prabhagnaḥ; paraśvadhaiḥ śāla ivābhikṛttaḥ.

पुनश् च कर्णं त्रिभिर् अष्टभिश् च; द्वाभ्यां चतुर्भिर् दशभिश् च विद्ध्वा। चतुःशतान् द्विरदान् सायुधीयान्; हत्वा रथान् अष्टशतं जघान। सहस्रम् अश्वांश् च पुनश् च सादीन्; अष्टौ सहस्राणि च पत्तिवीरान्। कर्णं ससूतं सरथाश्वकेतुम्। अदृश्यम् अञ्जोगतिभिश् च चक्रे। ततो ऽक्रोशन् कुरवो वध्यमाना। धनंजयेनाधिरथिं समन्तात्। मुञ्चाभिविद्ध्यार्जुनम् आशु कर्ण। बाणैः पुरा हन्ति कुरून् समग्रान्। स चोदितः सर्वयत्नेन कर्णो। मुमोच बाणान् सुबहून् अभीक्ष्णम्। ते पाण्डुपाञ्चालगणान् निजघ्नुर्। मर्मच्छिदः शोणितमांसदिग्धाः। ताव् उत्तमौ सर्वधनुर्धराणां। महाबलौ सर्वसपत्नसाहौ। निजघ्नतुश् चाहितसैन्यम् उग्राव्। अन्योन्यम् अप्य् अस्त्रविदौ महास्त्रैः। अथोपयातस् त्वरितो दिदृक्षुर्। मन्त्रौषधाभ्यां विरुजो विशल्यः। कृतः सुहृद्भिर् भिषजां वरिष्ठैर्। युधिष्ठिरस् तत्र सुवर्णवर्मा। तत्रोपयातं युधि धर्मराजं। दृष्ट्वा मुदा सर्वभूतान्य् अनन्दन्। राहोर् विमुक्तं विमलं समग्रं। चन्द्रं यथैवाभ्युदितं तथैव। नासत्यदस्रात्रिसुतोद्भवाद्यैर्। अष्टाङ्गविद्याश्रमम् उद्वहद्भिः। आबद्धपट्टो व्रणलाघवेन। यथा सुरेशो दितिजैः क्षताङ्गः।

punaś ca karṇaṃ tribhir aṣṭabhiś ca; dvābhyāṃ caturbhir daśabhiś ca viddhvā. catuḥśatān dviradān sāyudhīyān; hatvā rathān aṣṭaśataṃ jaghāna. sahasram aśvāṃś ca punaś ca sādīn; aṣṭau sahasrāṇi ca pattivīrān. karṇaṃ sasūtaṃ sarathāśvaketum. adṛśyam añjogatibhiś ca cakre. tato 'krośan kuravo vadhyamānā. dhanaṃjayenādhirathiṃ samantāt. muñcābhividdhyārjunam āśu karṇa. bāṇaiḥ purā hanti kurūn samagrān. sa coditaḥ sarvayatnena karṇo. mumoca bāṇān subahūn abhīkṣṇam. te pāṇḍupāñcālagaṇān nijaghnur. marmacchidaḥ śoṇitamāṃsadigdhāḥ. tāv uttamau sarvadhanurdharāṇāṃ. mahābalau sarvasapatnasāhau. nijaghnatuś cāhitasainyam ugrāv. anyonyam apy astravidau mahāstraiḥ. athopayātas tvarito didṛkṣur. mantrauṣadhābhyāṃ virujo viśalyaḥ. kṛtaḥ suhṛdbhir bhiṣajāṃ variṣṭhair. yudhiṣṭhiras tatra suvarṇavarmā. tatropayātaṃ yudhi dharmarājaṃ. dṛṣṭvā mudā sarvabhūtāny anandan. rāhor vimuktaṃ vimalaṃ samagraṃ. candraṃ yathaivābhyuditaṃ tathaiva. nāsatyadasrātrisutodbhavādyair. aṣṭāṅgavidyāśramam udvahadbhiḥ. ābaddhapaṭṭo vraṇalāghavena. yathā sureśo ditijaiḥ kṣatāṅgaḥ.

दृष्ट्वाजिमुख्याव् अथ युध्यमानौ; दिदृक्षवः शूरवराव् अरिघ्नौ। कर्णं च पार्थं च नियम्य वाहान्; खस्था महीस्थाश् च जनावतस्थुः। स कार्मुकज्यातलसंनिपातः। सुमुक्तबाणस् तुमुलो बभूव। घ्नतोस् तथान्योन्यम् इषुप्रवैकैर्। धनंजयस्याधिरथेश् च राजन्।

dṛṣṭvājimukhyāv atha yudhyamānau; didṛkṣavaḥ śūravarāv arighnau. karṇaṃ ca pārthaṃ ca niyamya vāhān; khasthā mahīsthāś ca janāvatasthuḥ. sa kārmukajyātalasaṃnipātaḥ. sumuktabāṇas tumulo babhūva. ghnatos tathānyonyam iṣupravaikair. dhanaṃjayasyādhiratheś ca rājan.

ततो धनुर्ज्या सहसातिकृष्टा; सुघोषम् आच्छिद्यत पाण्डवस्य। तस्मिन् क्षणे सूतपुत्रस् तु पार्थं; समाचिनोत् क्षुद्रकाणां शतेन।

tato dhanurjyā sahasātikṛṣṭā; sughoṣam ācchidyata pāṇḍavasya. tasmin kṣaṇe sūtaputras tu pārthaṃ; samācinot kṣudrakāṇāṃ śatena.

निर्मुक्तसर्पप्रतिमैश् च तीक्ष्णैस्; तैलप्रधौतैः खगपत्रवाजैः। षष्ट्या नाराचैर् वासुदेवं बिभेद; तदन्तरं सोमकाः प्राद्रवन्त। पूषात्मजो मर्मसु निर्बिभेद। मरुत्सुतं चायुतशः शराग्रैः। कृष्णं च पार्थं च तथा ध्वजं च। पार्थानुजान् सोमकान् पातयंश् च। प्राच्छादयंस् ते निशितैः पृषत्कैर्। जीमूतसंघा नभसीव सूर्यम्। आगच्छतस् तान् विशिखैर् अनेकैर्। व्यष्टम्भयत् सूतपुत्रः कृतास्त्रः। तैर् अस्तम् अस्त्रं विनिहत्य सर्वं। जघान तेषां रथवाजिनागान्। तथा तु सैन्यप्रवरांश् च राजन्न्। अभ्यर्दयन् मार्गणैः सूतपुत्रः। ते भिन्नदेहा व्यसवो निपेतुः। कर्णेषुभिर् भूमितले स्तनन्तः। क्रुद्धेन सिंहेन यथाश्वयूथ्या। महाबला भीमबलेन तद्वत्। पुनश् च पाञ्चालवरास् तथान्ये। तदन्तरं कर्णधनंजयाभ्याम्। प्रस्कन्दन्तो बलिनः साधुमुक्तैः। कर्णेन बाणैर् निहताः प्रसह्य। जयं तु मत्वा विपुलं त्वदीयास्। तलान् निजघ्नुः सिंहनादांश् च नेदुः। सर्वे ह्य् अमन्यन्त वशे कृतौ तौ। कर्णेन कृष्णाव् इति ते विनेदुः। ततो नवज्यां सुदृढां किरीटी। स्वबाहुविक्षेपणजां प्रगृह्य। समाददे गाण्डिवे क्षिप्रकारी। निमेषमात्रेण महाधनुष्मान्। ज्याच्छेदनं ज्याविधानं च तस्य। नैवावबुध्यत् सूतपुत्रो लघुत्वात्। पार्थस्य संख्ये द्विषतां निहन्तुस्। तद् अद्भूतं तत्र बभूव राजन्।

nirmuktasarpapratimaiś ca tīkṣṇais; tailapradhautaiḥ khagapatravājaiḥ. ṣaṣṭyā nārācair vāsudevaṃ bibheda; tadantaraṃ somakāḥ prādravanta. pūṣātmajo marmasu nirbibheda. marutsutaṃ cāyutaśaḥ śarāgraiḥ. kṛṣṇaṃ ca pārthaṃ ca tathā dhvajaṃ ca. pārthānujān somakān pātayaṃś ca. prācchādayaṃs te niśitaiḥ pṛṣatkair. jīmūtasaṃghā nabhasīva sūryam. āgacchatas tān viśikhair anekair. vyaṣṭambhayat sūtaputraḥ kṛtāstraḥ. tair astam astraṃ vinihatya sarvaṃ. jaghāna teṣāṃ rathavājināgān. tathā tu sainyapravarāṃś ca rājann. abhyardayan mārgaṇaiḥ sūtaputraḥ. te bhinnadehā vyasavo nipetuḥ. karṇeṣubhir bhūmitale stanantaḥ. kruddhena siṃhena yathāśvayūthyā. mahābalā bhīmabalena tadvat. punaś ca pāñcālavarās tathānye. tadantaraṃ karṇadhanaṃjayābhyām. praskandanto balinaḥ sādhumuktaiḥ. karṇena bāṇair nihatāḥ prasahya. jayaṃ tu matvā vipulaṃ tvadīyās. talān nijaghnuḥ siṃhanādāṃś ca neduḥ. sarve hy amanyanta vaśe kṛtau tau. karṇena kṛṣṇāv iti te vineduḥ. tato navajyāṃ sudṛḍhāṃ kirīṭī. svabāhuvikṣepaṇajāṃ pragṛhya. samādade gāṇḍive kṣiprakārī. nimeṣamātreṇa mahādhanuṣmān. jyācchedanaṃ jyāvidhānaṃ ca tasya. naivāvabudhyat sūtaputro laghutvāt. pārthasya saṃkhye dviṣatāṃ nihantus. tad adbhūtaṃ tatra babhūva rājan.

ततो धनुर्ज्याम् अवधम्य शीघ्रं; शरान् अस्तान् आधिरथेर् विधम्य। पार्थो ऽपि तां ज्याम् अवधाय तूर्णं। शरासनज्याम् आधिरथेर् विधम्य। सुसंरब्धः कर्णशरक्षताङ्गो; रणे पार्थः सोमकान् प्रत्यगृह्णात्। ज्यां चानुमृज्याभ्यहनत् तलत्रे। बाणान्धकारं त्व् अकरोत् क्षणेन। शल्यं च कर्णं च कुरूंश् च सर्वान्। बाणैर् अविध्यद् युगपत् किरीटी। न पक्षिणः संपतन्त्य् अन्तरिक्षे; क्षेपीयसास्त्रेण कृते ऽन्धकारे। वायुर् वियत्स्थैर् अमरैः समेत्य। व्युवाह बाणान् अवलोकयद्भिः।

tato dhanurjyām avadhamya śīghraṃ; śarān astān ādhirather vidhamya. pārtho 'pi tāṃ jyām avadhāya tūrṇaṃ. śarāsanajyām ādhirather vidhamya. susaṃrabdhaḥ karṇaśarakṣatāṅgo; raṇe pārthaḥ somakān pratyagṛhṇāt. jyāṃ cānumṛjyābhyahanat talatre. bāṇāndhakāraṃ tv akarot kṣaṇena. śalyaṃ ca karṇaṃ ca kurūṃś ca sarvān. bāṇair avidhyad yugapat kirīṭī. na pakṣiṇaḥ saṃpatanty antarikṣe; kṣepīyasāstreṇa kṛte 'ndhakāre. vāyur viyatsthair amaraiḥ sametya. vyuvāha bāṇān avalokayadbhiḥ.

शल्यं च पार्थो दशभिः पृषत्कैर्; भृशं तनुत्रे प्रहसन्न् अविध्यत्। ततः कर्णं द्वादशभिः सुमुक्तैर्; विद्ध्वा पुनः सप्तभिर् अभ्यविध्यत्।

śalyaṃ ca pārtho daśabhiḥ pṛṣatkair; bhṛśaṃ tanutre prahasann avidhyat. tataḥ karṇaṃ dvādaśabhiḥ sumuktair; viddhvā punaḥ saptabhir abhyavidhyat.

स पार्थबाणासनवेगनुन्नैर्; दृढाहतः पत्रिभिर् उग्रवेगैः। विभिन्नगात्रः क्षतजोक्षिताङ्गः; कर्णो बभौ रुद्र इवाततेषुः। प्रक्रीडमानो ऽथ श्मशानमध्ये। रौद्रे मुहूर्ते रुधिरार्द्रगात्रः।

sa pārthabāṇāsanaveganunnair; dṛḍhāhataḥ patribhir ugravegaiḥ. vibhinnagātraḥ kṣatajokṣitāṅgaḥ; karṇo babhau rudra ivātateṣuḥ. prakrīḍamāno 'tha śmaśānamadhye. raudre muhūrte rudhirārdragātraḥ.

ततस् त्रिभिश् च त्रिदशाधिपोपमं; शरैर् बिभेदाधिरथिर् धनंजयम्। शरांस् तु पञ्च ज्वलितान् इवोरगान्; प्रवीरयाम् आस जिघांसुर् अच्युते।

tatas tribhiś ca tridaśādhipopamaṃ; śarair bibhedādhirathir dhanaṃjayam. śarāṃs tu pañca jvalitān ivoragān; pravīrayām āsa jighāṃsur acyute.

ते वर्म भित्त्वा पुरुषोत्तमस्य; सुवर्णचित्रं न्यपतन् सुमुक्ताः। वेगेन गाम् आविविशुः सुवेगाः; स्नात्वा च कर्णाभिमुखाः प्रतीयुः।

te varma bhittvā puruṣottamasya; suvarṇacitraṃ nyapatan sumuktāḥ. vegena gām āviviśuḥ suvegāḥ; snātvā ca karṇābhimukhāḥ pratīyuḥ.

तान् पञ्चभल्लैस् त्वरितैः सुमुक्तैस्; त्रिधा त्रिधैकैकम् अथोच्चकर्त। धनंजयस् ते न्यपतन् पृथिव्यां; महाहयस् तक्षकपुत्रपक्षाः।

tān pañcabhallais tvaritaiḥ sumuktais; tridhā tridhaikaikam athoccakarta. dhanaṃjayas te nyapatan pṛthivyāṃ; mahāhayas takṣakaputrapakṣāḥ.

ततः प्रजज्वाल किरीटमाली; क्रोधेन कक्षं प्रदहन्न् इवाग्निः। तथा विनुन्नाङ्गम् अवेक्ष्य कृष्णं। सर्पेषुभिः कर्णभुजप्रसृष्टैः। स कर्णम् आकर्णविकृष्टसृष्टैः; शरैः शरीरान्तकरैर् ज्वलद्भिः। मर्मस्व् अविध्यत् स चचाल दुःखाद्; धैर्यात् तु तस्थाव् अतिमात्रधैर्यः। प्रादुश्चकाराथ शरान् महात्मा। देहं विचिन्वन्न् इव सूतजस्य। शरास् तु ते काञ्चनचित्रपुङ्खाः। संपेतुर् उर्व्यां शतशो महान्तः।

tataḥ prajajvāla kirīṭamālī; krodhena kakṣaṃ pradahann ivāgniḥ. tathā vinunnāṅgam avekṣya kṛṣṇaṃ. sarpeṣubhiḥ karṇabhujaprasṛṣṭaiḥ. sa karṇam ākarṇavikṛṣṭasṛṣṭaiḥ; śaraiḥ śarīrāntakarair jvaladbhiḥ. marmasv avidhyat sa cacāla duḥkhād; dhairyāt tu tasthāv atimātradhairyaḥ. prāduścakārātha śarān mahātmā. dehaṃ vicinvann iva sūtajasya. śarās tu te kāñcanacitrapuṅkhāḥ. saṃpetur urvyāṃ śataśo mahāntaḥ.

ततः शरौघैः प्रदिशो दिशश् च; रविप्रभा कर्णरथश् च राजन्। अदृश्य आसीत् कुपिते धनंजये; तुषारनीहारवृतं यथा नभः।

tataḥ śaraughaiḥ pradiśo diśaś ca; raviprabhā karṇarathaś ca rājan. adṛśya āsīt kupite dhanaṃjaye; tuṣāranīhāravṛtaṃ yathā nabhaḥ.

स चक्ररक्षान् अथ पादरक्षान्; पुरःसरान् पृष्ठगोपांश् च सर्वान्। भीता द्रवन्ति स्म निहन्यमाना। महेषुभिः पार्थकरप्रणुन्नैः। ततो ऽर्जुनो वै भरतप्रवीरो। महानुभावः समरे निहन्ता। दुर्योधनेनानुमतान् अरिघ्नान्; समुच्चितान् सुरथान् सारभूतान्।

sa cakrarakṣān atha pādarakṣān; puraḥsarān pṛṣṭhagopāṃś ca sarvān. bhītā dravanti sma nihanyamānā. maheṣubhiḥ pārthakarapraṇunnaiḥ. tato 'rjuno vai bharatapravīro. mahānubhāvaḥ samare nihantā. duryodhanenānumatān arighnān; samuccitān surathān sārabhūtān.

द्विसाहस्रान् समरे सव्यसाची; कुरुप्रवीरान् ऋषभः कुरूणाम्। क्षणेन सर्वान् सरथाश्वसूतान्; निनाय राजन् क्षयम् एकवीरः।

dvisāhasrān samare savyasācī; kurupravīrān ṛṣabhaḥ kurūṇām. kṣaṇena sarvān sarathāśvasūtān; nināya rājan kṣayam ekavīraḥ.

अथापलायन्त विहाय कर्णं; तवात्मजाः कुरवश् चावशिष्टाः। हतान् अवाकीर्य शरक्षतांश् च; लालप्यमानांस् तनयान् पितॄंश् च। सर्वे प्रणेशुः कुरवो विहीनाः। पार्थेषुभिः संपरितप्यमानाः। सुयोधनेनाथ पुनर् वरिष्ठाः। प्रचोदिताः कर्णरथानुयाने। भोः क्षत्रियाः शूरतमाश् च सर्वे। क्षात्रे च धर्मे निरताः स्थ यूयम्। न युक्तरूपं भवतां समीपात्। पलायनं कर्णम् अभिप्रहाय। तवात्मजेनापि तथोच्यमानाः। पार्थेषुभिः संपरितप्यमानाः। नैवावतिष्ठन्त भयाद् विवर्णाः। क्षणेन नष्टाः प्रदिशो दिशश् च।

athāpalāyanta vihāya karṇaṃ; tavātmajāḥ kuravaś cāvaśiṣṭāḥ. hatān avākīrya śarakṣatāṃś ca; lālapyamānāṃs tanayān pitṝṃś ca. sarve praṇeśuḥ kuravo vihīnāḥ. pārtheṣubhiḥ saṃparitapyamānāḥ. suyodhanenātha punar variṣṭhāḥ. pracoditāḥ karṇarathānuyāne. bhoḥ kṣatriyāḥ śūratamāś ca sarve. kṣātre ca dharme niratāḥ stha yūyam. na yuktarūpaṃ bhavatāṃ samīpāt. palāyanaṃ karṇam abhiprahāya. tavātmajenāpi tathocyamānāḥ. pārtheṣubhiḥ saṃparitapyamānāḥ. naivāvatiṣṭhanta bhayād vivarṇāḥ. kṣaṇena naṣṭāḥ pradiśo diśaś ca.

स सर्वतः प्रेक्ष्य दिशो विशून्या; भयावदीर्णैः कुरुभिर् विहीनः। न विव्यथे भारत तत्र कर्णः; प्रतीपम् एवार्जुनम् अभ्यधावत्। महारथः सूतपुत्रस् तथापि।

sa sarvataḥ prekṣya diśo viśūnyā; bhayāvadīrṇaiḥ kurubhir vihīnaḥ. na vivyathe bhārata tatra karṇaḥ; pratīpam evārjunam abhyadhāvat. mahārathaḥ sūtaputras tathāpi.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents