महाभारत 8.58 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

महाभारत

←कर्ण पर्व→

←अध्याय 58→

[mh-8-58] • 28 श्लोकाः

संजय उवाच। राजन् कुरूणां प्रवरैर् बलैर् भीमम् अभिद्रुतम्। मज्जन्तम् इव कौन्तेयम् उज्जिहीर्षुर् धनंजयः।

saṃjaya uvāca. rājan kurūṇāṃ pravarair balair bhīmam abhidrutam. majjantam iva kaunteyam ujjihīrṣur dhanaṃjayaḥ.

विमृद्य सूतपुत्रस्य सेनां भारत सायकैः। प्राहिणोन् मृत्युलोकाय परवीरान् धनंजयः।

vimṛdya sūtaputrasya senāṃ bhārata sāyakaiḥ. prāhiṇon mṛtyulokāya paravīrān dhanaṃjayaḥ.

ततो ऽस्याम्बरम् आवृत्य शरजालानि भागशः। अदृश्यन्त तथान्ये च निघ्नन्तस् तव वाहिनीम्।

tato 'syāmbaram āvṛtya śarajālāni bhāgaśaḥ. adṛśyanta tathānye ca nighnantas tava vāhinīm.

स पक्षिसंघाचरितम् आकाशं पूरयञ् शरैः। धनंजयो महाराज कुरूणाम् अन्तको ऽभवत्।

sa pakṣisaṃghācaritam ākāśaṃ pūrayañ śaraiḥ. dhanaṃjayo mahārāja kurūṇām antako 'bhavat.

ततो भल्लैः क्षुरप्रैश् च नाराचैर् निर्मलैर् अपि। गात्राणि प्राक्षिणोत् पार्थः शिरांसि च चकर्त ह।

tato bhallaiḥ kṣurapraiś ca nārācair nirmalair api. gātrāṇi prākṣiṇot pārthaḥ śirāṃsi ca cakarta ha.

छिन्नगात्रैर् विकवचैर् विशिरस्कैः समन्ततः। पतितैश् च पतद्भिश् च योधैर् आसीत् समावृतम्।

chinnagātrair vikavacair viśiraskaiḥ samantataḥ. patitaiś ca patadbhiś ca yodhair āsīt samāvṛtam.

धनंजयशराभ्यस्तैः स्यन्दनाश्वनरद्विपैः। संछिन्नभिन्नविध्वस्तैर् व्यङ्गाङ्गावयवैः स्तृता। सुदुर्गमा सुविषमा घोरात्यर्थं सुदुर्दृशा। रणभूमिर् अभूद् राजन् महावैतरणी यथा। गतसत्त्वैः ससत्त्वैश् च संवृतासीद् वसुंधरा।

dhanaṃjayaśarābhyastaiḥ syandanāśvanaradvipaiḥ. saṃchinnabhinnavidhvastair vyaṅgāṅgāvayavaiḥ stṛtā. sudurgamā suviṣamā ghorātyarthaṃ sudurdṛśā. raṇabhūmir abhūd rājan mahāvaitaraṇī yathā. gatasattvaiḥ sasattvaiś ca saṃvṛtāsīd vasuṃdharā.

ईषाचक्राक्षभङ्गैश् च व्यश्वैः साश्वैश् च युध्यताम्। ससूतैर् हतसूतैश् च रथैः स्तीर्णाभवन् मही। ससूतैर् हतसूतैश् च सादिहीनैश् च वाजिभिः। ईषाचक्राक्षभग्नैश् च रथैः स्तीर्णा वसुंधरा।

īṣācakrākṣabhaṅgaiś ca vyaśvaiḥ sāśvaiś ca yudhyatām. sasūtair hatasūtaiś ca rathaiḥ stīrṇābhavan mahī. sasūtair hatasūtaiś ca sādihīnaiś ca vājibhiḥ. īṣācakrākṣabhagnaiś ca rathaiḥ stīrṇā vasuṃdharā.

सुवर्णवर्मसंनाहैर् योधैः कनकभूषणैः। आस्थिताः कृतवर्माणो भद्रा नित्यमदा द्विपाः। क्रुद्धाः क्रुद्धैर् महामात्रैः प्रेषितार्जुनम् अभ्ययुः।

suvarṇavarmasaṃnāhair yodhaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ. āsthitāḥ kṛtavarmāṇo bhadrā nityamadā dvipāḥ. kruddhāḥ kruddhair mahāmātraiḥ preṣitārjunam abhyayuḥ.

चतुःशताः शरवर्षैर् हताः पेतुः किरीटिना। पर्यस्तानीव शृङ्गाणि ससत्त्वानि महागिरेः।

catuḥśatāḥ śaravarṣair hatāḥ petuḥ kirīṭinā. paryastānīva śṛṅgāṇi sasattvāni mahāgireḥ.

धनंजयशराभ्यस्तैः स्तीर्णा भूर् वरवारणैः। समन्ताज् जलदप्रख्यान् वारणान् मदवर्षिणः। अभिपेदे ऽर्जुनरथो घनान् भिन्दन्न् इवांशुमान्।

dhanaṃjayaśarābhyastaiḥ stīrṇā bhūr varavāraṇaiḥ. samantāj jaladaprakhyān vāraṇān madavarṣiṇaḥ. abhipede 'rjunaratho ghanān bhindann ivāṃśumān.

हतैर् गजमनुष्याश्वैर् भग्नैश् च बहुधा रथैः। विशस्त्रपत्रकवचैर् युद्धशौण्डैर् गतासुभिः। अपविद्धायुधैर् मार्गः स्तीर्णो ऽभूत् फल्गुनेन वै।

hatair gajamanuṣyāśvair bhagnaiś ca bahudhā rathaiḥ. viśastrapatrakavacair yuddhaśauṇḍair gatāsubhiḥ. apaviddhāyudhair mārgaḥ stīrṇo 'bhūt phalgunena vai.

व्यस्फूर्जयच् च गाण्डीवं सुमहद् भैरवस्वनम्। घोरो वज्रविनिष्पेषः स्तनयित्नोर् इवाम्बरे।

vyasphūrjayac ca gāṇḍīvaṃ sumahad bhairavasvanam. ghoro vajraviniṣpeṣaḥ stanayitnor ivāmbare.

ततः प्रादीर्यत चमूर् धनंजयशराहता। महावातसमाविद्धा महानौर् इव सागरे।

tataḥ prādīryata camūr dhanaṃjayaśarāhatā. mahāvātasamāviddhā mahānaur iva sāgare.

नानारूपाः प्रहरणाः शरा गाण्डीवचोदिताः। अलातोल्काशनिप्रख्यास् तव सैन्यं विनिर्दहन्।

nānārūpāḥ praharaṇāḥ śarā gāṇḍīvacoditāḥ. alātolkāśaniprakhyās tava sainyaṃ vinirdahan.

महागिरौ वेणुवनं निशि प्रज्वलितं यथा। तथा तव महत् सैन्यं प्रास्फुरच् छरपीडितम्।

mahāgirau veṇuvanaṃ niśi prajvalitaṃ yathā. tathā tava mahat sainyaṃ prāsphurac charapīḍitam.

संपिष्टदग्धविध्वस्तं तव सैन्यं किरीटिना। हतं प्रविहतं बाणैः सर्वतः प्रद्रुतं दिशः।

saṃpiṣṭadagdhavidhvastaṃ tava sainyaṃ kirīṭinā. hataṃ pravihataṃ bāṇaiḥ sarvataḥ pradrutaṃ diśaḥ.

महावने मृगगणा दावाग्निग्रसिता यथा। कुरवः पर्यवर्तन्त निर्दग्धाः सव्यसाचिना।

mahāvane mṛgagaṇā dāvāgnigrasitā yathā. kuravaḥ paryavartanta nirdagdhāḥ savyasācinā.

उत्सृज्य हि महाबाहुं भीमसेनं तदा रणे। बलं कुरूणाम् उद्विग्नं सर्वम् आसीत् पराङ्मुखम्।

utsṛjya hi mahābāhuṃ bhīmasenaṃ tadā raṇe. balaṃ kurūṇām udvignaṃ sarvam āsīt parāṅmukham.

ततः कुरुषु भग्नेषु बीभत्सुर् अपराजितः। भीमसेनं समासाद्य मुहूर्तं सो ऽभ्यवर्तत।

tataḥ kuruṣu bhagneṣu bībhatsur aparājitaḥ. bhīmasenaṃ samāsādya muhūrtaṃ so 'bhyavartata.

समागम्य स भीमेन मन्त्रयित्वा च फल्गुनः। विशल्यम् अरुजं चास्मै कथयित्वा युधिष्ठिरम्।

samāgamya sa bhīmena mantrayitvā ca phalgunaḥ. viśalyam arujaṃ cāsmai kathayitvā yudhiṣṭhiram.

भीमसेनाभ्यनुज्ञातस् ततः प्रायाद् धनंजयः। नादयन् रथघोषेण पृथिवीं द्यां च भारत।

bhīmasenābhyanujñātas tataḥ prāyād dhanaṃjayaḥ. nādayan rathaghoṣeṇa pṛthivīṃ dyāṃ ca bhārata.

ततः परिवृतो भीमैर् दशभिः शत्रुपुंगवैः। दुःशासनाद् अवरजैस् तव पुत्रैर् धनंजयः।

tataḥ parivṛto bhīmair daśabhiḥ śatrupuṃgavaiḥ. duḥśāsanād avarajais tava putrair dhanaṃjayaḥ.

ते तम् अभ्यर्दयन् बाणैर् उल्काभिर् इव कुञ्जरम्। आततेष्व् असनाः क्रूरा नृत्यन्त इव भारत।

te tam abhyardayan bāṇair ulkābhir iva kuñjaram. ātateṣv asanāḥ krūrā nṛtyanta iva bhārata.

अपसव्यांस् तु तांश् चक्रे रथेन मधुसूदनः। नियुक्तान् हि स तान् मेने यमायाशु किरीटिना। ततस् ते प्राद्रवञ् शूराः पराङ्मुखरथे ऽर्जुने।

apasavyāṃs tu tāṃś cakre rathena madhusūdanaḥ. niyuktān hi sa tān mene yamāyāśu kirīṭinā. tatas te prādravañ śūrāḥ parāṅmukharathe 'rjune.

तेषाम् आपततां केतून् रथांश् चापानि सायकान्। नाराचैर् अर्धचन्द्रैश् च क्षिप्रं पार्थो न्यपातयत्।

teṣām āpatatāṃ ketūn rathāṃś cāpāni sāyakān. nārācair ardhacandraiś ca kṣipraṃ pārtho nyapātayat.

अथान्यैर् दशभिर् भल्लैः शिरांस्य् एषां न्यपातयत्। रोषसंरक्तनेत्राणि संदष्टौष्ठानि भूतले। तानि वक्त्राणि विबभुर् व्योम्नि तारागणा इव।

athānyair daśabhir bhallaiḥ śirāṃsy eṣāṃ nyapātayat. roṣasaṃraktanetrāṇi saṃdaṣṭauṣṭhāni bhūtale. tāni vaktrāṇi vibabhur vyomni tārāgaṇā iva.

तांस् तु भल्लैर् महावेगैर् दशभिर् दश कौरवान्। रुक्माङ्गदान् रुक्मपुङ्खैर् विद्ध्वा प्रायाद् अमित्रहा।

tāṃs tu bhallair mahāvegair daśabhir daśa kauravān. rukmāṅgadān rukmapuṅkhair viddhvā prāyād amitrahā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...