महाभारत 8.50 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

महाभारत

←कर्ण पर्व→

←अध्याय 50→

[mh-8-50] • 65 श्लोकाः

संजय उवाच। धर्मराजस्य तच् छ्रुत्वा प्रीतियुक्तं वचस् ततः। पार्थं प्रोवाच धर्मात्मा गोविन्दो यदुनन्दनः। इति स्म कृष्णवचनात् प्रत्युच्चार्य युधिष्ठिरम्। बभूव विमनाः पार्थः किं चित् कृत्वेव पातकम्।

saṃjaya uvāca. dharmarājasya tac chrutvā prītiyuktaṃ vacas tataḥ. pārthaṃ provāca dharmātmā govindo yadunandanaḥ. iti sma kṛṣṇavacanāt pratyuccārya yudhiṣṭhiram. babhūva vimanāḥ pārthaḥ kiṃ cit kṛtveva pātakam.

ततो ऽब्रवीद् वासुदेवः प्रहसन्न् इव पाण्डवम्। कथं नाम भवेद् एतद् यदि त्वं पार्थ धर्मजम्। असिना तीक्ष्णधारेण हन्या धर्मे व्यवस्थितम्।

tato 'bravīd vāsudevaḥ prahasann iva pāṇḍavam. kathaṃ nāma bhaved etad yadi tvaṃ pārtha dharmajam. asinā tīkṣṇadhāreṇa hanyā dharme vyavasthitam.

त्वम् इत्य् उक्त्वैव राजानम् एवं कश्मलम् आविशः। हत्वा तु नृपतिं पार्थ अकरिष्यः किम् उत्तरम्। एवं सुदुर्विदो धर्मो मन्दप्रज्ञैर् विशेषतः।

tvam ity uktvaiva rājānam evaṃ kaśmalam āviśaḥ. hatvā tu nṛpatiṃ pārtha akariṣyaḥ kim uttaram. evaṃ sudurvido dharmo mandaprajñair viśeṣataḥ.

स भवान् धर्मभीरुत्वाद् ध्रुवम् ऐष्यन् महत्तमः। नरकं घोररूपं च भ्रातुर् ज्येष्ठस्य वै वधात्।

sa bhavān dharmabhīrutvād dhruvam aiṣyan mahattamaḥ. narakaṃ ghorarūpaṃ ca bhrātur jyeṣṭhasya vai vadhāt.

स त्वं धर्मभृतां श्रेष्ठं राजानं धर्मसंहितम्। प्रसादय कुरुश्रेष्ठम् एतद् अत्र मतं मम।

sa tvaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ rājānaṃ dharmasaṃhitam. prasādaya kuruśreṣṭham etad atra mataṃ mama.

प्रसाद्य भक्त्या राजानं प्रीतं चैव युधिष्ठिरम्। प्रयामस् त्वरिता योद्धुं सूतपुत्ररथं प्रति।

prasādya bhaktyā rājānaṃ prītaṃ caiva yudhiṣṭhiram. prayāmas tvaritā yoddhuṃ sūtaputrarathaṃ prati.

हत्वा सुदुर्जयं कर्णं त्वम् अद्य निशितैः शरैः। विपुलां प्रीतिम् आधत्स्व धर्मपुत्रस्य मानद।

hatvā sudurjayaṃ karṇaṃ tvam adya niśitaiḥ śaraiḥ. vipulāṃ prītim ādhatsva dharmaputrasya mānada.

एतद् अत्र महाबाहो प्राप्तकालं मतं मम। एवं कृते कृतं चैव तव कार्यं भविष्यति।

etad atra mahābāho prāptakālaṃ mataṃ mama. evaṃ kṛte kṛtaṃ caiva tava kāryaṃ bhaviṣyati.

ततो ऽर्जुनो महाराज लज्जया वै समन्वितः। धर्मराजस्य चरणौ प्रपेदे शिरसानघ।

tato 'rjuno mahārāja lajjayā vai samanvitaḥ. dharmarājasya caraṇau prapede śirasānagha.

उवाच भरतश्रेष्ठ प्रसीदेति पुनः पुनः। क्षमस्व राजन् यत् प्रोक्तं धर्मकामेन भीरुणा।

uvāca bharataśreṣṭha prasīdeti punaḥ punaḥ. kṣamasva rājan yat proktaṃ dharmakāmena bhīruṇā.

पादयोः पतितं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः। धनंजयम् अमित्रघ्नं रुदन्तं भरतर्षभ।

pādayoḥ patitaṃ dṛṣṭvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ. dhanaṃjayam amitraghnaṃ rudantaṃ bharatarṣabha.

उत्थाप्य भ्रातरं राजा धर्मराजो धनंजयम्। समाश्लिष्य च सस्नेहं प्ररुरोद महीपतिः।

utthāpya bhrātaraṃ rājā dharmarājo dhanaṃjayam. samāśliṣya ca sasnehaṃ praruroda mahīpatiḥ.

रुदित्वा तु चिरं कालं भ्रातरौ सुमहाद्युती। कृतशौचौ नरव्याघ्रौ प्रीतिमन्तौ बभूवतुः।

ruditvā tu ciraṃ kālaṃ bhrātarau sumahādyutī. kṛtaśaucau naravyāghrau prītimantau babhūvatuḥ.

तत आश्लिष्य स प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डवम्। प्रीत्या परमया युक्तः प्रस्मयंश् चाब्रवीज् जयम्। अब्रवीत् तं महेष्वासं धर्मराजो धनंजयम्।

tata āśliṣya sa premṇā mūrdhni cāghrāya pāṇḍavam. prītyā paramayā yuktaḥ prasmayaṃś cābravīj jayam. abravīt taṃ maheṣvāsaṃ dharmarājo dhanaṃjayam.

कर्णेन मे महाबाहो सर्वसैन्यस्य पश्यतः। कवचं च ध्वजश् चैव धनुः शक्तिर् हया गदा। हतः सूतो धनुश् चैव रथः शक्तिर् ध्वजः शराः। शरैः कृत्ता महेष्वास यतमानस्य संयुगे।

karṇena me mahābāho sarvasainyasya paśyataḥ. kavacaṃ ca dhvajaś caiva dhanuḥ śaktir hayā gadā. hataḥ sūto dhanuś caiva rathaḥ śaktir dhvajaḥ śarāḥ. śaraiḥ kṛttā maheṣvāsa yatamānasya saṃyuge.

सो ऽहं ज्ञात्वा रणे तस्य कर्म दृष्ट्वा च फल्गुन। व्यवसीदामि दुःखेन न च मे जीवितं प्रियम्।

so 'haṃ jñātvā raṇe tasya karma dṛṣṭvā ca phalguna. vyavasīdāmi duḥkhena na ca me jīvitaṃ priyam.

तम् अद्य यदि वै वीर न हनिष्यसि सूतजम्। प्राणान् एव परित्यक्ष्ये जीवितार्थो हि को मम।

tam adya yadi vai vīra na haniṣyasi sūtajam. prāṇān eva parityakṣye jīvitārtho hi ko mama.

एवम् उक्तः प्रत्युवाच विजयो भरतर्षभ। सत्येन ते शपे राजन् प्रसादेन तवैव च। भीमेन च नरश्रेष्ठ यमाभ्यां च महीपते। अहम् एनं नरश्रेष्ठ सामात्यं च महीपते।

evam uktaḥ pratyuvāca vijayo bharatarṣabha. satyena te śape rājan prasādena tavaiva ca. bhīmena ca naraśreṣṭha yamābhyāṃ ca mahīpate. aham enaṃ naraśreṣṭha sāmātyaṃ ca mahīpate.

यथाद्य समरे कर्णं हनिष्यामि हतो ऽथ वा। महीतले पतिष्यामि सत्येनायुधम् आलभे।

yathādya samare karṇaṃ haniṣyāmi hato 'tha vā. mahītale patiṣyāmi satyenāyudham ālabhe.

एवम् आभाष्य राजानम् अब्रवीन् माधवं वचः। अद्य कर्णं रणे कृष्ण सूदयिष्ये न संशयः। तद् अनुध्याहि भद्रं ते वधं तस्य दुरात्मनः।

evam ābhāṣya rājānam abravīn mādhavaṃ vacaḥ. adya karṇaṃ raṇe kṛṣṇa sūdayiṣye na saṃśayaḥ. tad anudhyāhi bhadraṃ te vadhaṃ tasya durātmanaḥ.

एवम् उक्तो ऽब्रवीत् पार्थं केशवो राजसत्तम। शक्तो ऽस्मि भरतश्रेष्ठ यत्नं कर्तुं यथाबलम्।

evam ukto 'bravīt pārthaṃ keśavo rājasattama. śakto 'smi bharataśreṣṭha yatnaṃ kartuṃ yathābalam.

एवं चापि हि मे कामो नित्यम् एव महारथ। कथं भवान् रणे कर्णं निहन्याद् इति मे मतिः। एवम् उक्तस् ततो राजन् पार्थो वचनम् अब्रवीत्।

evaṃ cāpi hi me kāmo nityam eva mahāratha. kathaṃ bhavān raṇe karṇaṃ nihanyād iti me matiḥ. evam uktas tato rājan pārtho vacanam abravīt.

भूयश् चोवाच मतिमान् माधवो धर्मनन्दनम्। युधिष्ठिरेमं बीभत्सुं त्वं सान्त्वयितुम् अर्हसि। अनुज्ञातुं च कर्णस्य वधायाद्य दुरात्मनः।

bhūyaś covāca matimān mādhavo dharmanandanam. yudhiṣṭhiremaṃ bībhatsuṃ tvaṃ sāntvayitum arhasi. anujñātuṃ ca karṇasya vadhāyādya durātmanaḥ.

श्रुत्वा ह्य् अयम् अहं चैव त्वां कर्णशरपीडितम्। प्रवृत्तिं ज्ञातुम् आयाताव् इह पाण्डवनन्दन।

śrutvā hy ayam ahaṃ caiva tvāṃ karṇaśarapīḍitam. pravṛttiṃ jñātum āyātāv iha pāṇḍavanandana.

दिष्ट्यासि राजन् निरुजो दिष्ट्या न ग्रहणं गतः। परिसान्त्वय बीभत्सुं जयम् आशाधि चानघ।

diṣṭyāsi rājan nirujo diṣṭyā na grahaṇaṃ gataḥ. parisāntvaya bībhatsuṃ jayam āśādhi cānagha.

युधिष्ठिर उवाच। एह्य् एहि पार्थ बीभत्सो मां परिष्वज पाण्डव। वक्तव्यम् उक्तो ऽस्म्य् अहितं त्वया क्षान्तं च तन् मया।

yudhiṣṭhira uvāca. ehy ehi pārtha bībhatso māṃ pariṣvaja pāṇḍava. vaktavyam ukto 'smy ahitaṃ tvayā kṣāntaṃ ca tan mayā.

अहं त्वाम् अनुजानामि जहि कर्णं धनंजय। मन्युं च मा कृथाः पार्थ यन् मयोक्तो ऽसि दारुणम्।

ahaṃ tvām anujānāmi jahi karṇaṃ dhanaṃjaya. manyuṃ ca mā kṛthāḥ pārtha yan mayokto 'si dāruṇam.

संजय उवाच। ततो धनंजयो राजञ् शिरसा प्रणतस् तदा। पादौ जग्राह पाणिभ्यां भ्रातुर् ज्येष्ठस्य मारिष।

saṃjaya uvāca. tato dhanaṃjayo rājañ śirasā praṇatas tadā. pādau jagrāha pāṇibhyāṃ bhrātur jyeṣṭhasya māriṣa.

समुत्थाप्य ततो राजा परिष्वज्य च पीडितम्। मूर्ध्न्य् उपाघ्राय चैवैनम् इदं पुनर् उवाच ह।

samutthāpya tato rājā pariṣvajya ca pīḍitam. mūrdhny upāghrāya caivainam idaṃ punar uvāca ha.

धनंजय महाबाहो मानितो ऽस्मि दृढं त्वया। माहात्म्यं विजयं चैव भूयः प्राप्नुहि शाश्वतम्।

dhanaṃjaya mahābāho mānito 'smi dṛḍhaṃ tvayā. māhātmyaṃ vijayaṃ caiva bhūyaḥ prāpnuhi śāśvatam.

अर्जुन उवाच। अद्य तं पापकर्माणं सानुबन्धं रणे शरैः। नयाम्य् अन्तं समासाद्य राधेयं बलगर्वितम्।

arjuna uvāca. adya taṃ pāpakarmāṇaṃ sānubandhaṃ raṇe śaraiḥ. nayāmy antaṃ samāsādya rādheyaṃ balagarvitam.

येन त्वं पीडितो बाणैर् दृढम् आयम्य कार्मुकम्। तस्याद्य कर्मणः कर्णः फलं प्राप्स्यति दारुणम्।

yena tvaṃ pīḍito bāṇair dṛḍham āyamya kārmukam. tasyādya karmaṇaḥ karṇaḥ phalaṃ prāpsyati dāruṇam.

अद्य त्वाम् अहम् एष्यामि कर्णं हत्वा महीपते। सभाजयितुम् आक्रन्दाद् इति सत्यं ब्रवीमि ते।

adya tvām aham eṣyāmi karṇaṃ hatvā mahīpate. sabhājayitum ākrandād iti satyaṃ bravīmi te.

नाहत्वा विनिवर्ते ऽहं कर्णम् अद्य रणाजिरात्। इति सत्येन ते पादौ स्पृशामि जगतीपते। संजय उवाच। इति ब्रुवाणं सुमनाः किरीटिनं। युधिष्ठिरः प्राह वचो बृहत्तरम्। यशो ऽक्षयं जीवितम् ईप्सितं ते। जयं सदा वीर्यम् अरिक्षयं तदा। प्रयाहि वृद्धिं च दिशन्तु देवता। यथाहम् इच्छामि तवास्तु तत् तथा। प्रयाहि शीघ्रं जहि कर्णम् आहवे। पुरंदरो वृत्र इवात्मवृद्धये। रथे स्थितः फाल्गुन केशवस् ते। रश्मीन् समादाय रणे प्रयातु। जहि त्वम् अद्यैव समेत्य कर्णं। दैत्यं यथा केशवो राजमध्ये।

nāhatvā vinivarte 'haṃ karṇam adya raṇājirāt. iti satyena te pādau spṛśāmi jagatīpate. saṃjaya uvāca. iti bruvāṇaṃ sumanāḥ kirīṭinaṃ. yudhiṣṭhiraḥ prāha vaco bṛhattaram. yaśo 'kṣayaṃ jīvitam īpsitaṃ te. jayaṃ sadā vīryam arikṣayaṃ tadā. prayāhi vṛddhiṃ ca diśantu devatā. yathāham icchāmi tavāstu tat tathā. prayāhi śīghraṃ jahi karṇam āhave. puraṃdaro vṛtra ivātmavṛddhaye. rathe sthitaḥ phālguna keśavas te. raśmīn samādāya raṇe prayātu. jahi tvam adyaiva sametya karṇaṃ. daityaṃ yathā keśavo rājamadhye.

संजय उवाच। प्रसाद्य धर्मराजानं प्रहृष्टेनान्तरात्मना। पार्थः प्रोवाच गोविन्दं सूतपुत्रवधोद्यतः।

saṃjaya uvāca. prasādya dharmarājānaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā. pārthaḥ provāca govindaṃ sūtaputravadhodyataḥ.

कल्प्यतां च रथो भूयो युज्यन्तां च हयोत्तमाः। आयुधानि च सर्वाणि सज्ज्यन्तां वै महारथे।

kalpyatāṃ ca ratho bhūyo yujyantāṃ ca hayottamāḥ. āyudhāni ca sarvāṇi sajjyantāṃ vai mahārathe.

उपावृत्ताश् च तुरगाः शिक्षिताश् चाश्वसादिनः। रथोपकरणैः सर्वैर् उपायान्तु त्वरान्विताः। प्रयातौ स्वो ऽद्य गोविन्द सूतपुत्रजिघांसया।

upāvṛttāś ca turagāḥ śikṣitāś cāśvasādinaḥ. rathopakaraṇaiḥ sarvair upāyāntu tvarānvitāḥ. prayātau svo 'dya govinda sūtaputrajighāṃsayā.

एवम् उक्ते महाराज फल्गुनेन महात्मना। उवाच दारुकं कृष्णः कुरु सर्वं यथाब्रवीत्। अर्जुनो भरतश्रेष्ठः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्।

evam ukte mahārāja phalgunena mahātmanā. uvāca dārukaṃ kṛṣṇaḥ kuru sarvaṃ yathābravīt. arjuno bharataśreṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām.

आज्ञप्तस् त्व् अथ कृष्णेन दारुको राजसत्तम। योजयाम् आस स रथं वैयाघ्रं शत्रुतापनम्। सज्जं निवेदयाम् आस पाण्डवस्य महात्मनः।

ājñaptas tv atha kṛṣṇena dāruko rājasattama. yojayām āsa sa rathaṃ vaiyāghraṃ śatrutāpanam. sajjaṃ nivedayām āsa pāṇḍavasya mahātmanaḥ.

युक्तं तु रथम् आस्थाय दारुकेण महात्मना। उपस्थितं रथं दृष्ट्वा पद्मनाभो रणान्तकृत्। आपृच्छ्य धर्मराजानं ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च। समङ्गलस्वस्त्ययनम् आरुरोह रथोत्तमम्।

yuktaṃ tu ratham āsthāya dārukeṇa mahātmanā. upasthitaṃ rathaṃ dṛṣṭvā padmanābho raṇāntakṛt. āpṛcchya dharmarājānaṃ brāhmaṇān svasti vācya ca. samaṅgalasvastyayanam āruroha rathottamam.

तस्य राजा महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः। आशिषो ऽयुङ्क्त परमा युक्ताः कर्णवधं प्रति।

tasya rājā mahāprājño dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ. āśiṣo 'yuṅkta paramā yuktāḥ karṇavadhaṃ prati.

तं प्रयान्तं महेष्वासं दृष्ट्वा भूतानि भारत। निहतं मेनिरे कर्णं पाण्डवेन महात्मना।

taṃ prayāntaṃ maheṣvāsaṃ dṛṣṭvā bhūtāni bhārata. nihataṃ menire karṇaṃ pāṇḍavena mahātmanā.

बभूवुर् विमलाः सर्वा दिशो राजन् समन्ततः। चाषाश् च शतपत्राश् च क्रौञ्चाश् चैव जनेश्वर। प्रदक्षिणम् अकुर्वन्त तदा वै पाण्डुनन्दनम्।

babhūvur vimalāḥ sarvā diśo rājan samantataḥ. cāṣāś ca śatapatrāś ca krauñcāś caiva janeśvara. pradakṣiṇam akurvanta tadā vai pāṇḍunandanam.

बहवः पक्षिणो राजन् पुंनामानः शुभाः शिवाः। त्वरयन्तो ऽर्जुनं युद्धे हृष्टरूपा ववाशिरे।

bahavaḥ pakṣiṇo rājan puṃnāmānaḥ śubhāḥ śivāḥ. tvarayanto 'rjunaṃ yuddhe hṛṣṭarūpā vavāśire.

कङ्का गृध्रा वडाश् चैव वायसाश् च विशां पते। अग्रतस् तस्य गच्छन्ति भक्ष्यहेतोर् भयानकाः।

kaṅkā gṛdhrā vaḍāś caiva vāyasāś ca viśāṃ pate. agratas tasya gacchanti bhakṣyahetor bhayānakāḥ.

निमित्तानि च धन्यानि पार्थस्य प्रशशंसिरे। विनाशम् अरिसैन्यानां कर्णस्य च वधं तथा। निमित्तानि च शुभ्राणि रुतं च मृगपक्षिणाम्।

nimittāni ca dhanyāni pārthasya praśaśaṃsire. vināśam arisainyānāṃ karṇasya ca vadhaṃ tathā. nimittāni ca śubhrāṇi rutaṃ ca mṛgapakṣiṇām.

प्रयातस्याथ पार्थस्य महान् स्वेदो व्यजायत। चिन्ता च विपुला जज्ञे कथं न्व् एतद् भविष्यति। विषण्णं तु ततो ज्ञात्वा सव्यसाचिनम् अच्युतः। संचोदयति तेजस्वी मधुहा वानरध्वजम्।

prayātasyātha pārthasya mahān svedo vyajāyata. cintā ca vipulā jajñe kathaṃ nv etad bhaviṣyati. viṣaṇṇaṃ tu tato jñātvā savyasācinam acyutaḥ. saṃcodayati tejasvī madhuhā vānaradhvajam.

ततो गाण्डीवधन्वानम् अब्रवीन् मधुसूदनः। दृष्ट्वा पार्थं तदायस्तं चिन्तापरिगतं तदा।

tato gāṇḍīvadhanvānam abravīn madhusūdanaḥ. dṛṣṭvā pārthaṃ tadāyastaṃ cintāparigataṃ tadā.

गाण्डीवधन्वन् संग्रामे ये त्वया धनुषा जिताः। न तेषां मानुषो जेता त्वद् अन्य इह विद्यते।

gāṇḍīvadhanvan saṃgrāme ye tvayā dhanuṣā jitāḥ. na teṣāṃ mānuṣo jetā tvad anya iha vidyate.

दृष्टा हि बहवः शूराः शक्रतुल्यपराक्रमाः। त्वां प्राप्य समरे वीरं ये गताः परमां गतिम्।

dṛṣṭā hi bahavaḥ śūrāḥ śakratulyaparākramāḥ. tvāṃ prāpya samare vīraṃ ye gatāḥ paramāṃ gatim.

को हि द्रोणं च भीष्मं च भगदत्तं च मारिष। विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ काम्बोजं च सुदक्षिणम्।

ko hi droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca bhagadattaṃ ca māriṣa. vindānuvindāv āvantyau kāmbojaṃ ca sudakṣiṇam.

श्रुतायुषं महावीर्यम् अच्युतायुषम् एव च। प्रत्युद्गम्य भवेत् क्षेमी यो न स्यात् त्वम् इव क्षमी।

śrutāyuṣaṃ mahāvīryam acyutāyuṣam eva ca. pratyudgamya bhavet kṣemī yo na syāt tvam iva kṣamī.

तव ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि लाघवं बलम् एव च। वेधः पातश् च लक्षश् च योगश् चैव तवार्जुन। असंमोहश् च युद्धेषु विज्ञानस्य च संनतिः।

tava hy astrāṇi divyāni lāghavaṃ balam eva ca. vedhaḥ pātaś ca lakṣaś ca yogaś caiva tavārjuna. asaṃmohaś ca yuddheṣu vijñānasya ca saṃnatiḥ.

भवान् देवासुरान् सर्वान् हन्यात् सहचराचरान्। पृथिव्यां हि रणे पार्थ न योद्धा त्वत्समः पुमान्। न चाभिमुखतो वाच्यो भवान् एतद् वचो मया। मानितस्य महादर्पो भविष्यति रणे ऽर्जुन। अवश्यम् एव वक्तव्यम् अतस् त्वां प्रब्रवीम्य् अहम्। अतिमानाच् च तेनात्मा मन्तव्यो वै कथं चन। जीवमाने रणे कर्णे सूतपुत्रे महारथे। बहुनात्र किम् उक्तेन संक्षेपाच् छृणु पाण्डव। त्वत्समं त्वद्विशिष्टं वा कर्णं मन्ये महारथम्। परमं यत्नम् आस्थाय त्वया वध्यो महाहवे। न हि कर्णं रणे प्राप्य शक्तो हि स्यात् पुरंदरः। क्षेमी प्रत्यागमेत् पार्थ तादृशो ऽस्य पराक्रमः। त्वां तु प्राप्य महारङ्गे यत्नवान् अपि भारत। निवर्तेत रणात् कर्ण इति मे धीयते मतिः।

bhavān devāsurān sarvān hanyāt sahacarācarān. pṛthivyāṃ hi raṇe pārtha na yoddhā tvatsamaḥ pumān. na cābhimukhato vācyo bhavān etad vaco mayā. mānitasya mahādarpo bhaviṣyati raṇe 'rjuna. avaśyam eva vaktavyam atas tvāṃ prabravīmy aham. atimānāc ca tenātmā mantavyo vai kathaṃ cana. jīvamāne raṇe karṇe sūtaputre mahārathe. bahunātra kim uktena saṃkṣepāc chṛṇu pāṇḍava. tvatsamaṃ tvadviśiṣṭaṃ vā karṇaṃ manye mahāratham. paramaṃ yatnam āsthāya tvayā vadhyo mahāhave. na hi karṇaṃ raṇe prāpya śakto hi syāt puraṃdaraḥ. kṣemī pratyāgamet pārtha tādṛśo 'sya parākramaḥ. tvāṃ tu prāpya mahāraṅge yatnavān api bhārata. nivarteta raṇāt karṇa iti me dhīyate matiḥ.

धनुर्ग्रहा हि ये के चित् क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः। आ देवात् त्वत्समं तेषां न पश्यामि शृणोमि वा।

dhanurgrahā hi ye ke cit kṣatriyā yuddhadurmadāḥ. ā devāt tvatsamaṃ teṣāṃ na paśyāmi śṛṇomi vā.

ब्रह्मणा च प्रजाः सृष्टा गाण्डीवं च महाद्भुतम्। येन त्वं युध्यसे पार्थ तस्मान् नास्ति त्वया समः।

brahmaṇā ca prajāḥ sṛṣṭā gāṇḍīvaṃ ca mahādbhutam. yena tvaṃ yudhyase pārtha tasmān nāsti tvayā samaḥ.

अवश्यं तु मया वाच्यं यत् पथ्यं तव पाण्डव। मावमंस्था महाबाहो कर्णम् आहवशोभिनम्।

avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ yat pathyaṃ tava pāṇḍava. māvamaṃsthā mahābāho karṇam āhavaśobhinam.

कर्णो हि बलवान् धृष्टः कृतास्त्रश् च महारथः। कृती च चित्रयोधी च देशे काले च कोविदः।

karṇo hi balavān dhṛṣṭaḥ kṛtāstraś ca mahārathaḥ. kṛtī ca citrayodhī ca deśe kāle ca kovidaḥ.

तेजसा वह्निसदृशो वायुवेगसमो जवे। अन्तकप्रतिमः क्रोधे सिंहसंहननो बली।

tejasā vahnisadṛśo vāyuvegasamo jave. antakapratimaḥ krodhe siṃhasaṃhanano balī.

अयोरत्निर् महाबाहुर् व्यूढोरस्कः सुदुर्जयः। अतिमानी च शूरश् च प्रवीरः प्रियदर्शनः।

ayoratnir mahābāhur vyūḍhoraskaḥ sudurjayaḥ. atimānī ca śūraś ca pravīraḥ priyadarśanaḥ.

सर्वैर् योधगुणैर् युक्तो मित्राणाम् अभयंकरः। सततं पाण्डवद्वेषी धार्तराष्ट्रहिते रतः। न भीषये त्वां पार्थाहं हर्षं संजनयामि ते।

sarvair yodhaguṇair yukto mitrāṇām abhayaṃkaraḥ. satataṃ pāṇḍavadveṣī dhārtarāṣṭrahite rataḥ. na bhīṣaye tvāṃ pārthāhaṃ harṣaṃ saṃjanayāmi te.

सर्वैर् अवध्यो राधेयो देवैर् अपि सवासवैः। ऋते त्वाम् इति मे बुद्धिस् त्वम् अद्य जहि सूतजम्।

sarvair avadhyo rādheyo devair api savāsavaiḥ. ṛte tvām iti me buddhis tvam adya jahi sūtajam.

देवैर् अपि हि संयत्तैर् बिभ्रद्भिर् मांसशोणितम्। अशक्यः समरे जेतुं सर्वैर् अपि युयुत्सुभिः। देवैर् अपि हि संरब्धैः सर्वलोकेश्वरैर् अपि। अशक्यं तं रणे मन्ये सर्वैर् अपि युयुत्सुभिः।

devair api hi saṃyattair bibhradbhir māṃsaśoṇitam. aśakyaḥ samare jetuṃ sarvair api yuyutsubhiḥ. devair api hi saṃrabdhaiḥ sarvalokeśvarair api. aśakyaṃ taṃ raṇe manye sarvair api yuyutsubhiḥ.

दुरात्मानं पापमतिं नृशंसं; दुष्टप्रज्ञं पाण्डवेयेषु नित्यम्। हीनस्वार्थं पाण्डवेयैर् विरोधे; हत्वा कर्णं धिष्ठितार्थो भवाद्य। तं सूतपुत्रं रथिनां वरिष्ठं। निष्कालिकं कालवशं नयाद्य। तं सूतपुत्रं रथिनां वरिष्ठं। हत्वा प्रीतिं धर्मराजे कुरुष्व। जानामि ते पार्थ वीर्यं यथावद्। दुर्वारणीयं च सुरासुरैश् च। सदावजानाति हि पाण्डुपुत्रान्। असौ दर्पात् सूतपुत्रो दुरात्मा।

durātmānaṃ pāpamatiṃ nṛśaṃsaṃ; duṣṭaprajñaṃ pāṇḍaveyeṣu nityam. hīnasvārthaṃ pāṇḍaveyair virodhe; hatvā karṇaṃ dhiṣṭhitārtho bhavādya. taṃ sūtaputraṃ rathināṃ variṣṭhaṃ. niṣkālikaṃ kālavaśaṃ nayādya. taṃ sūtaputraṃ rathināṃ variṣṭhaṃ. hatvā prītiṃ dharmarāje kuruṣva. jānāmi te pārtha vīryaṃ yathāvad. durvāraṇīyaṃ ca surāsuraiś ca. sadāvajānāti hi pāṇḍuputrān. asau darpāt sūtaputro durātmā.

वीरं मन्यत आत्मानं येन पापः सुयोधनः। तम् अद्य मूलं पापानां जय सौतिं धनंजय। खड्गजिह्वं धनुरास्यं शरदंष्ट्रं तरस्विनम्। दृप्तं पुरुषशार्दूलं जहि कर्णं धनंजय। अहं त्वाम् अनुजानामि वीर्येण च बलेन च। जहि कर्णं रणे शूरं मातङ्गम् इव केसरी। यस्य वीर्येण वीर्यं ते धार्तराष्ट्रो ऽवमन्यते। तम् अद्य पार्थ संग्रामे कर्णं वैकर्तनं जहि।

vīraṃ manyata ātmānaṃ yena pāpaḥ suyodhanaḥ. tam adya mūlaṃ pāpānāṃ jaya sautiṃ dhanaṃjaya. khaḍgajihvaṃ dhanurāsyaṃ śaradaṃṣṭraṃ tarasvinam. dṛptaṃ puruṣaśārdūlaṃ jahi karṇaṃ dhanaṃjaya. ahaṃ tvām anujānāmi vīryeṇa ca balena ca. jahi karṇaṃ raṇe śūraṃ mātaṅgam iva kesarī. yasya vīryeṇa vīryaṃ te dhārtarāṣṭro 'vamanyate. tam adya pārtha saṃgrāme karṇaṃ vaikartanaṃ jahi.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents