महाभारत 7.173 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←द्रोण पर्व→

←अध्याय 173

[mh-7-173] • 107 श्लोकाः

धृतराष्ट्र उवाच। तस्मिन्न् अतिरथे द्रोणे निहते तत्र संजय। मामकाः पाण्डवाश् चैव किम् अकुर्वन्न् अतः परम्।

dhṛtarāṣṭra uvāca. tasminn atirathe droṇe nihate tatra saṃjaya. māmakāḥ pāṇḍavāś caiva kim akurvann ataḥ param.

संजय उवाच। तस्मिन्न् अतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै। कौरवेषु च भग्नेषु कुन्तीपुत्रो धनंजयः।

saṃjaya uvāca. tasminn atirathe droṇe nihate pārṣatena vai. kauraveṣu ca bhagneṣu kuntīputro dhanaṃjayaḥ.

दृष्ट्वा सुमहद् आश्चर्यम् आत्मनो विजयावहम्। मुनिं स्निग्धाम्बुदाभासं वेदव्यासम् अकल्मषम्। यदृच्छयागतं व्यासं पप्रच्छ भरतर्षभ।

dṛṣṭvā sumahad āścaryam ātmano vijayāvaham. muniṃ snigdhāmbudābhāsaṃ vedavyāsam akalmaṣam. yadṛcchayāgataṃ vyāsaṃ papraccha bharatarṣabha.

संग्रामे निघ्नतः शत्रूञ् शरौघैर् विमलैर् अहम्। अग्रतो लक्षये यान्तं पुरुषं पावकप्रभम्।

saṃgrāme nighnataḥ śatrūñ śaraughair vimalair aham. agrato lakṣaye yāntaṃ puruṣaṃ pāvakaprabham.

ज्वलन्तं शूलम् उद्यम्य यां दिशं प्रतिपद्यते। तस्यां दिशि विशीर्यन्ते शत्रवो मे महामुने।

jvalantaṃ śūlam udyamya yāṃ diśaṃ pratipadyate. tasyāṃ diśi viśīryante śatravo me mahāmune.

न पद्भ्यां स्पृशते भूमिं न च शूलं विमुञ्चति। शूलाच् छूलसहस्राणि निष्पेतुस् तस्य तेजसा।

na padbhyāṃ spṛśate bhūmiṃ na ca śūlaṃ vimuñcati. śūlāc chūlasahasrāṇi niṣpetus tasya tejasā.

तेन भग्नान् अरीन् सर्वान् मद्भग्नान् मन्यते जनः। तेन दग्धानि सैन्यानि पृष्ठतो ऽनुदहाम्य् अहम्।

tena bhagnān arīn sarvān madbhagnān manyate janaḥ. tena dagdhāni sainyāni pṛṣṭhato 'nudahāmy aham.

भगवंस् तन् ममाचक्ष्व को वै स पुरुषोत्तमः। शूलपाणिर् महान् कृष्ण तेजसा सूर्यसंनिभः।

bhagavaṃs tan mamācakṣva ko vai sa puruṣottamaḥ. śūlapāṇir mahān kṛṣṇa tejasā sūryasaṃnibhaḥ.

व्यास उवाच। प्रजापतीनां प्रथमं तैजसं पुरुषं विभुम्। भुवनं भूर् भुवं देवं सर्वलोकेश्वरं प्रभुम्।

vyāsa uvāca. prajāpatīnāṃ prathamaṃ taijasaṃ puruṣaṃ vibhum. bhuvanaṃ bhūr bhuvaṃ devaṃ sarvalokeśvaraṃ prabhum.

ईशानं वरदं पार्थ दृष्टवान् असि शंकरम्। तं गच्छ शरणं देवं सर्वादिं भुवनेश्वरम्।

īśānaṃ varadaṃ pārtha dṛṣṭavān asi śaṃkaram. taṃ gaccha śaraṇaṃ devaṃ sarvādiṃ bhuvaneśvaram.

महादेवं महात्मानम् ईशानं जटिलं शिवम्। त्र्यक्षं महाभुजं रुद्रं शिखिनं चीरवाससम्। देवदेवं हरं स्थाणुं वरदं भुवनेश्वरम्। जगत्प्रधानम् अजितं जगत्पतिम् अधीश्वरम्। जगद्योनिं जगद्बीजं जयिनं जगतो गतिम्। विश्वात्मानं विश्वसृजं विश्वमूर्तिं यशस्विनम्। विश्वेश्वरं विश्वयोनिं विश्वकर्माणम् ईश्वरम्। शंभुं स्वयंभुं भूतेशं भूतभव्यभवोद्भवम्। योगं योगेश्वरं सर्वं सर्वलोकेश्वरेश्वरम्। सर्वश्रेष्ठं जगच्छ्रेष्ठं वरिष्ठं परमेष्ठिनम्। लोकत्रयविधातारम् एकं लोकत्रयाश्रयम्। सुदुर्जयं जगन्नाथं जन्ममृत्युजरातिगम्। ज्ञानात्मानं ज्ञानगम्यं ज्ञानज्ञेयं सुदुर्विदम्। शुद्धात्मानं वरं भीमं वशिनं विश्वरेतसम्। शाश्वतं भूधरं देवं सर्ववागीश्वरेश्वरम्। दातारं चैव भक्तानां प्रसादविहितान् वरान्।

mahādevaṃ mahātmānam īśānaṃ jaṭilaṃ śivam. tryakṣaṃ mahābhujaṃ rudraṃ śikhinaṃ cīravāsasam. devadevaṃ haraṃ sthāṇuṃ varadaṃ bhuvaneśvaram. jagatpradhānam ajitaṃ jagatpatim adhīśvaram. jagadyoniṃ jagadbījaṃ jayinaṃ jagato gatim. viśvātmānaṃ viśvasṛjaṃ viśvamūrtiṃ yaśasvinam. viśveśvaraṃ viśvayoniṃ viśvakarmāṇam īśvaram. śaṃbhuṃ svayaṃbhuṃ bhūteśaṃ bhūtabhavyabhavodbhavam. yogaṃ yogeśvaraṃ sarvaṃ sarvalokeśvareśvaram. sarvaśreṣṭhaṃ jagacchreṣṭhaṃ variṣṭhaṃ parameṣṭhinam. lokatrayavidhātāram ekaṃ lokatrayāśrayam. sudurjayaṃ jagannāthaṃ janmamṛtyujarātigam. jñānātmānaṃ jñānagamyaṃ jñānajñeyaṃ sudurvidam. śuddhātmānaṃ varaṃ bhīmaṃ vaśinaṃ viśvaretasam. śāśvataṃ bhūdharaṃ devaṃ sarvavāgīśvareśvaram. dātāraṃ caiva bhaktānāṃ prasādavihitān varān.

तस्य ते पार्षदा दिव्या रूपैर् नानाविधैः विभोः। वामना जटिला मुण्डा ह्रस्वग्रीवा महोदराः।

tasya te pārṣadā divyā rūpair nānāvidhaiḥ vibhoḥ. vāmanā jaṭilā muṇḍā hrasvagrīvā mahodarāḥ.

महाकाया महोत्साहा महाकर्णास् तथापरे। आननैर् विकृतैः पादैः पार्थ वेषैश् च वैकृतैः।

mahākāyā mahotsāhā mahākarṇās tathāpare. ānanair vikṛtaiḥ pādaiḥ pārtha veṣaiś ca vaikṛtaiḥ.

ईदृशैः स महादेवः पूज्यमानो महेश्वरः। स शिवस् तात तेजस्वी प्रसादाद् याति ते ऽग्रतः। तस्मिन् घोरे तदा पार्थ संग्रामे लोमहर्षणे।

īdṛśaiḥ sa mahādevaḥ pūjyamāno maheśvaraḥ. sa śivas tāta tejasvī prasādād yāti te 'grataḥ. tasmin ghore tadā pārtha saṃgrāme lomaharṣaṇe.

द्रोणकर्णकृपैर् गुप्तां महेष्वासैः प्रहारिभिः। कस् तां सेनां तदा पार्थ मनसापि प्रधर्षयेत्। ऋते देवान् महेष्वासाद् बहुरूपान् महेश्वरात्।

droṇakarṇakṛpair guptāṃ maheṣvāsaiḥ prahāribhiḥ. kas tāṃ senāṃ tadā pārtha manasāpi pradharṣayet. ṛte devān maheṣvāsād bahurūpān maheśvarāt.

स्थातुम् उत्सहते कश् चिन् न तस्मिन्न् अग्रतः स्थिते। न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते।

sthātum utsahate kaś cin na tasminn agrataḥ sthite. na hi bhūtaṃ samaṃ tena triṣu lokeṣu vidyate.

गन्धेनापि हि संग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः। विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च।

gandhenāpi hi saṃgrāme tasya kruddhasya śatravaḥ. visaṃjñā hatabhūyiṣṭhā vepanti ca patanti ca.

तस्मै नमस् तु कुर्वन्तो देवास् तिष्ठन्ति वै दिवि। ये चान्ये मानवा लोके ये च स्वर्गजितो नराः।

tasmai namas tu kurvanto devās tiṣṭhanti vai divi. ye cānye mānavā loke ye ca svargajito narāḥ.

ये भक्ता वरदं देवं शिवं रुद्रम् उमापतिम्। अनन्यभावेन सदा सर्वेशं समुपासते। संग्रामेषु जयं प्राप्य पालयन्ति महीम् इमाम्। इह लोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम्।

ye bhaktā varadaṃ devaṃ śivaṃ rudram umāpatim. ananyabhāvena sadā sarveśaṃ samupāsate. saṃgrāmeṣu jayaṃ prāpya pālayanti mahīm imām. iha loke sukhaṃ prāpya te yānti paramāṃ gatim.

नमस्कुरुष्व कौन्तेय तस्मै शान्ताय वै सदा। रुद्राय शितिकण्ठाय कनिष्ठाय सुवर्चसे।

namaskuruṣva kaunteya tasmai śāntāya vai sadā. rudrāya śitikaṇṭhāya kaniṣṭhāya suvarcase.

कपर्दिने करालाय हर्यक्ष्णे वरदाय च। याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शंकराय च।

kapardine karālāya haryakṣṇe varadāya ca. yāmyāyāvyaktakeśāya sadvṛtte śaṃkarāya ca.

काम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च। हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तरणाय च।

kāmyāya harinetrāya sthāṇave puruṣāya ca. harikeśāya muṇḍāya kṛśāyottaraṇāya ca.

भास्कराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे। बहुरूपाय शर्वाय प्रियाय प्रियवाससे।

bhāskarāya sutīrthāya devadevāya raṃhase. bahurūpāya śarvāya priyāya priyavāsase.

उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे। नमो वृक्षाय सेनान्ये मध्यमाय नमो नमः। गिरिशाय प्रशान्ताय पतये चीरवाससे।

uṣṇīṣiṇe suvaktrāya sahasrākṣāya mīḍhuṣe. namo vṛkṣāya senānye madhyamāya namo namaḥ. giriśāya praśāntāya pataye cīravāsase.

हिरण्यबाहवे चैव उग्राय पतये दिशाम्। दिशां दिग्दन्तिनां चैव दिक्कालपतये नमः। पर्जन्यपतये चैव भूतानां पतये नमः।

hiraṇyabāhave caiva ugrāya pataye diśām. diśāṃ digdantināṃ caiva dikkālapataye namaḥ. parjanyapataye caiva bhūtānāṃ pataye namaḥ.

वृक्षाणां पतये चैव अपां च पतये तथा। वृक्षैर् आवृतकायाय सेनान्ये मध्यमाय च।

vṛkṣāṇāṃ pataye caiva apāṃ ca pataye tathā. vṛkṣair āvṛtakāyāya senānye madhyamāya ca.

स्रुवहस्ताय देवाय धन्विने भार्गवाय च। बहुरूपाय विश्वस्य पतये चीरवाससे।

sruvahastāya devāya dhanvine bhārgavāya ca. bahurūpāya viśvasya pataye cīravāsase.

सहस्रशिरसे चैव सहस्रनयनाय च। सहस्रबाहवे चैव सहस्रचरणाय च। सहस्रबाह्वोर् उपादाय नमो ऽसंख्येयकर्मणे।

sahasraśirase caiva sahasranayanāya ca. sahasrabāhave caiva sahasracaraṇāya ca. sahasrabāhvor upādāya namo 'saṃkhyeyakarmaṇe.

शरणं प्राप्य कौन्तेय वरदं भुवनेश्वरम्। उमापतिं विरूपाक्षं दक्षयज्ञनिबर्हणम्। प्रजानां पतिम् अव्यग्रं भूतानां पतिम् अव्ययम्।

śaraṇaṃ prāpya kaunteya varadaṃ bhuvaneśvaram. umāpatiṃ virūpākṣaṃ dakṣayajñanibarhaṇam. prajānāṃ patim avyagraṃ bhūtānāṃ patim avyayam.

कपर्दिनं वृषावर्तं वृषनाभं वृषध्वजम्। वृषदर्पं वृषपतिं वृषशृङ्गं वृषर्षभम्।

kapardinaṃ vṛṣāvartaṃ vṛṣanābhaṃ vṛṣadhvajam. vṛṣadarpaṃ vṛṣapatiṃ vṛṣaśṛṅgaṃ vṛṣarṣabham.

वृषाङ्कं वृषभोदारं वृषभं वृषभेक्षणम्। वृषायुधं वृषशरं वृषभूतं महेश्वरम्।

vṛṣāṅkaṃ vṛṣabhodāraṃ vṛṣabhaṃ vṛṣabhekṣaṇam. vṛṣāyudhaṃ vṛṣaśaraṃ vṛṣabhūtaṃ maheśvaram.

महोदरं महाकायं द्वीपिचर्मनिवासिनम्। लोकेशं वरदं मुण्डं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम्।

mahodaraṃ mahākāyaṃ dvīpicarmanivāsinam. lokeśaṃ varadaṃ muṇḍaṃ brahmaṇyaṃ brāhmaṇapriyam.

त्रिशूलपाणिं वरदं खड्गचर्मधरं प्रभुम्। पिनाकिनं खण्डपरशुं लोकानां पतिम् ईश्वरम्। निषङ्गिनं परशुहस्तं धर्माणां च प्रकाशकम्। प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम्।

triśūlapāṇiṃ varadaṃ khaḍgacarmadharaṃ prabhum. pinākinaṃ khaṇḍaparaśuṃ lokānāṃ patim īśvaram. niṣaṅginaṃ paraśuhastaṃ dharmāṇāṃ ca prakāśakam. prapadye śaraṇaṃ devaṃ śaraṇyaṃ cīravāsasam.

नमस् तस्मै सुरेशाय यस्य वैश्रवणः सखा। सुवाससे नमो नित्यं सुव्रताय सुधन्विने। उग्रायुधाय देवाय सुव्रताय भवाय च।

namas tasmai sureśāya yasya vaiśravaṇaḥ sakhā. suvāsase namo nityaṃ suvratāya sudhanvine. ugrāyudhāya devāya suvratāya bhavāya ca.

स्रुवहस्ताय देवाय सुखधन्वाय धन्विने। धन्वन्तराय धनुषे धन्वाचार्याय धन्विने।

sruvahastāya devāya sukhadhanvāya dhanvine. dhanvantarāya dhanuṣe dhanvācāryāya dhanvine.

उग्रायुधाय देवाय नमः सुरवराय च। नमो ऽस्तु बहुरूपाय नमश् च बहुधन्विने।

ugrāyudhāya devāya namaḥ suravarāya ca. namo 'stu bahurūpāya namaś ca bahudhanvine.

नमो ऽस्तु स्थाणवे नित्यं सुव्रताय सुधन्विने। नमो ऽस्तु त्रिपुरघ्नाय भगघ्नाय च वै नमः।

namo 'stu sthāṇave nityaṃ suvratāya sudhanvine. namo 'stu tripuraghnāya bhagaghnāya ca vai namaḥ.

वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः। मातॄणां पतये चैव गणानां पतये नमः। अपां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः।

vanaspatīnāṃ pataye narāṇāṃ pataye namaḥ. mātṝṇāṃ pataye caiva gaṇānāṃ pataye namaḥ. apāṃ ca pataye nityaṃ yajñānāṃ pataye namaḥ.

पूष्णो दन्तविनाशाय त्र्यक्षाय वरदाय च। नीलकण्ठाय पिङ्गाय स्वर्णकेशाय वै नमः।

pūṣṇo dantavināśāya tryakṣāya varadāya ca. nīlakaṇṭhāya piṅgāya svarṇakeśāya vai namaḥ.

कर्माणि चैव दिव्यानि महादेवस्य धीमतः। तानि ते कीर्तयिष्यामि यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम्।

karmāṇi caiva divyāni mahādevasya dhīmataḥ. tāni te kīrtayiṣyāmi yathāprajñaṃ yathāśrutam.

न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न राक्षसाः। सुखम् एधन्ति कुपिते तस्मिन्न् अपि गुहागताः। दक्षस्य यजमानस्य विधिवत् संभृतं पुरा।

na surā nāsurā loke na gandharvā na rākṣasāḥ. sukham edhanti kupite tasminn api guhāgatāḥ. dakṣasya yajamānasya vidhivat saṃbhṛtaṃ purā.

विव्याध कुपितो यज्ञं निर्भयस् तु भवस् तदा। धनुषा बाणम् उत्सृज्य सघोषं विननाद च।

vivyādha kupito yajñaṃ nirbhayas tu bhavas tadā. dhanuṣā bāṇam utsṛjya saghoṣaṃ vinanāda ca.

ते न शर्म कुतः शान्तिं लेभिरे स्म सुरास् तदा। विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे।

te na śarma kutaḥ śāntiṃ lebhire sma surās tadā. vidrute sahasā yajñe kupite ca maheśvare.

तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः। बभूवुर् वशगाः पार्थ निपेतुश् च सुरासुराः।

tena jyātalaghoṣeṇa sarve lokāḥ samākulāḥ. babhūvur vaśagāḥ pārtha nipetuś ca surāsurāḥ.

आपश् चुक्षुभिरे सर्वाश् चकम्पे च वसुंधरा। पर्वताश् च व्यशीर्यन्त दिशो नागाश् च मोहिताः।

āpaś cukṣubhire sarvāś cakampe ca vasuṃdharā. parvatāś ca vyaśīryanta diśo nāgāś ca mohitāḥ.

अन्धाश् च तमसा लोका न प्रकाशन्त संवृताः। जघ्निवान् सह सूर्येण सर्वेषां ज्योतिषां प्रभाः।

andhāś ca tamasā lokā na prakāśanta saṃvṛtāḥ. jaghnivān saha sūryeṇa sarveṣāṃ jyotiṣāṃ prabhāḥ.

चुक्रुशुर् भयभीताश् च शान्तिं चक्रुस् तथैव च। ऋषयः सर्वभूतानाम् आत्मनश् च सुखैषिणः।

cukruśur bhayabhītāś ca śāntiṃ cakrus tathaiva ca. ṛṣayaḥ sarvabhūtānām ātmanaś ca sukhaiṣiṇaḥ.

पूषाणम् अभ्यद्रवत शंकरः प्रहसन्न् इव। पुरोडाशं भक्षयतो दशनान् वै व्यशातयत्।

pūṣāṇam abhyadravata śaṃkaraḥ prahasann iva. puroḍāśaṃ bhakṣayato daśanān vai vyaśātayat.

ततो निश्चक्रमुर् देवा वेपमाना नताः स्म तम्। पुनश् च संदधे दीप्तं देवानां निशितं शरम्। सधूमविस्फुलिङ्गाभं विद्युत्तोयदसंनिभम्। तं दृष्ट्वा तु सुराः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम्।

tato niścakramur devā vepamānā natāḥ sma tam. punaś ca saṃdadhe dīptaṃ devānāṃ niśitaṃ śaram. sadhūmavisphuliṅgābhaṃ vidyuttoyadasaṃnibham. taṃ dṛṣṭvā tu surāḥ sarve praṇipatya maheśvaram.

रुद्रस्य यज्ञभागं च विशिष्टं ते न्व् अकल्पयन्। भयेन त्रिदशा राजञ् शरणं च प्रपेदिरे।

rudrasya yajñabhāgaṃ ca viśiṣṭaṃ te nv akalpayan. bhayena tridaśā rājañ śaraṇaṃ ca prapedire.

तेन चैवातिकोपेन स यज्ञः संधितस् तदा। यत्ताश् चापि सुरा आसन् यत्ताश् चाद्यापि तं प्रति।

tena caivātikopena sa yajñaḥ saṃdhitas tadā. yattāś cāpi surā āsan yattāś cādyāpi taṃ prati.

असुराणां पुराण्य् आसंस् त्रीणि वीर्यवतां दिवि। आयसं राजतं चैव सौवर्णम् अपरं महत्।

asurāṇāṃ purāṇy āsaṃs trīṇi vīryavatāṃ divi. āyasaṃ rājataṃ caiva sauvarṇam aparaṃ mahat.

आयसं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्। सौवर्णं परमं ह्य् आसीद् विद्युन्मालिन एव च।

āyasaṃ tārakākṣasya kamalākṣasya rājatam. sauvarṇaṃ paramaṃ hy āsīd vidyunmālina eva ca.

न शक्तस् तानि मघवान् भेत्तुं सर्वायुधैर् अपि। अथ सर्वे ऽमरा रुद्रं जग्मुः शरणम् अर्दिताः।

na śaktas tāni maghavān bhettuṃ sarvāyudhair api. atha sarve 'marā rudraṃ jagmuḥ śaraṇam arditāḥ.

ते तम् ऊचुर् महात्मानं सर्वे देवाः सवासवाः। ब्रह्मदत्तवरा ह्य् एते घोरास् त्रिपुरवासिनः। पीडयन्त्य् अधिकं लोकं यस्मात् ते वरदर्पिताः। त्वद् ऋते देवदेवेश नान्यः शक्तः कथं चन। हन्तुं दैत्यान् महादेव त्वं हन्ता च सुरद्विषाम्। रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु। निपातयिष्यसे चैनान् असुरान् भुवनेश्वर।

te tam ūcur mahātmānaṃ sarve devāḥ savāsavāḥ. brahmadattavarā hy ete ghorās tripuravāsinaḥ. pīḍayanty adhikaṃ lokaṃ yasmāt te varadarpitāḥ. tvad ṛte devadeveśa nānyaḥ śaktaḥ kathaṃ cana. hantuṃ daityān mahādeva tvaṃ hantā ca suradviṣām. rudra raudrā bhaviṣyanti paśavaḥ sarvakarmasu. nipātayiṣyase cainān asurān bhuvaneśvara.

स तथोक्तस् तथेत्य् उक्त्वा देवानां हितकाम्यया। शल्यम् अग्निं च वै कृत्वा पुङ्खे सोमम् अपां पतिम्। स कृत्वा धनुर् ॐकारं सावित्रीं ज्यां महेश्वरः। हयांश् च चतुरो वेदान् सर्ववेदमयं रथम्। प्रजापतिं रथश्रेष्ठे विनियुज्य स सारथिम्। गन्धमादनविन्ध्यौ च कृत्वा वंशध्वजौ हरः। पृथ्वीं ससागरवनां रथं कृत्वा तु शंकरः। अक्षं कृत्वा तु नागेन्द्रं शेषं नागं त्रिलोचनः। चक्रं कृत्वा तु चन्द्रार्कौ देवदेवः पिनाकधृक्। अणी कृत्वैलपत्रं च पुष्पदन्तं च त्र्यम्बकः। यूपं कृत्वा च मलयम् अवनाहं च तक्षकम्। योक्त्राङ्गानि च चत्वारि कृत्वा शर्वः प्रतापवान्। वेदान् कृत्वाथ चतुरश् चतुरो ऽश्वान् महेश्वरः। उपवेदान् खलीनांश् च कृत्वा लोकत्रयेश्वरः। गायत्रीं प्रग्रहं कृत्वा सावित्रीं च महेश्वरः। कृत्व्ॐकारं प्रतोदं च ब्रह्माणं चैव सारथिम्। गाण्डीवं मन्दरं कृत्वा गुणं कृत्वा च वासुकिम्। विष्णुं शरोत्तमं कृत्वा शल्यम् अग्निं तथैव च। वायुं कृत्वाथ वाजाभ्यां पुङ्खे वैवस्वतं यमम्। विद्युत् कृत्वाथ निश्राणं मेरुं कृत्वाथ वै ध्वजम्। आरुह्य स रथं दिव्यं सर्वदेवमयं शिवः। त्रिपुरस्य वधार्थाय स्थाणुः प्रहरतां वरः। असुराणाम् अन्तकरः श्रीमान् अतुलविक्रमः। स्तूयमानः सुरैः पार्थ ऋषिभिश् च तपोधनैः। स्थानं माहेश्वरं कृत्वा दिव्यम् अप्रतिमं प्रभुः। अतिष्ठत् स्थाणुभूतः स सहस्रं परिवत्सरान्।

sa tathoktas tathety uktvā devānāṃ hitakāmyayā. śalyam agniṃ ca vai kṛtvā puṅkhe somam apāṃ patim. sa kṛtvā dhanur oṃkāraṃ sāvitrīṃ jyāṃ maheśvaraḥ. hayāṃś ca caturo vedān sarvavedamayaṃ ratham. prajāpatiṃ rathaśreṣṭhe viniyujya sa sārathim. gandhamādanavindhyau ca kṛtvā vaṃśadhvajau haraḥ. pṛthvīṃ sasāgaravanāṃ rathaṃ kṛtvā tu śaṃkaraḥ. akṣaṃ kṛtvā tu nāgendraṃ śeṣaṃ nāgaṃ trilocanaḥ. cakraṃ kṛtvā tu candrārkau devadevaḥ pinākadhṛk. aṇī kṛtvailapatraṃ ca puṣpadantaṃ ca tryambakaḥ. yūpaṃ kṛtvā ca malayam avanāhaṃ ca takṣakam. yoktrāṅgāni ca catvāri kṛtvā śarvaḥ pratāpavān. vedān kṛtvātha caturaś caturo 'śvān maheśvaraḥ. upavedān khalīnāṃś ca kṛtvā lokatrayeśvaraḥ. gāyatrīṃ pragrahaṃ kṛtvā sāvitrīṃ ca maheśvaraḥ. kṛtvoṃkāraṃ pratodaṃ ca brahmāṇaṃ caiva sārathim. gāṇḍīvaṃ mandaraṃ kṛtvā guṇaṃ kṛtvā ca vāsukim. viṣṇuṃ śarottamaṃ kṛtvā śalyam agniṃ tathaiva ca. vāyuṃ kṛtvātha vājābhyāṃ puṅkhe vaivasvataṃ yamam. vidyut kṛtvātha niśrāṇaṃ meruṃ kṛtvātha vai dhvajam. āruhya sa rathaṃ divyaṃ sarvadevamayaṃ śivaḥ. tripurasya vadhārthāya sthāṇuḥ praharatāṃ varaḥ. asurāṇām antakaraḥ śrīmān atulavikramaḥ. stūyamānaḥ suraiḥ pārtha ṛṣibhiś ca tapodhanaiḥ. sthānaṃ māheśvaraṃ kṛtvā divyam apratimaṃ prabhuḥ. atiṣṭhat sthāṇubhūtaḥ sa sahasraṃ parivatsarān.

यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षे पुराणि वै। त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तेन तानि बिभेद सः।

yadā trīṇi sametāni antarikṣe purāṇi vai. triparvaṇā triśalyena tena tāni bibheda saḥ.

पुराणि न च तं शेकुर् दानवाः प्रतिवीक्षितुम्। शरं कालाग्निसंयुक्तं विष्णुसोमसमायुतम्। पुराणि दग्धवन्तं तं देवी याता प्रवीक्षितुम्। मुमोच भगवाञ् शंभुः पुराण्य् आदिश्य वीर्यवान्। ततो दैत्या महाभाग सपुत्राः सपरिग्रहाः। भस्मीभूता दुरात्मानो भिन्नाश् च त्रिपुरे पुरा। हत्वा दैत्यान् महादेवः सर्वदेवैः सभाजितः। ऋषिभिः संस्तुतश् चैव परां मुदम् उपागमत्। ततो ब्रह्मा सुरैः सार्धं बृहस्पतिपुरोगमैः। स्तुतिम् आरेभिरे कर्तुं भिन्ने त्रिपुरमन्दिरे। देव्याः स्वयंवरे वृत्तं शृणुष्वान्यद् धनंजय।

purāṇi na ca taṃ śekur dānavāḥ prativīkṣitum. śaraṃ kālāgnisaṃyuktaṃ viṣṇusomasamāyutam. purāṇi dagdhavantaṃ taṃ devī yātā pravīkṣitum. mumoca bhagavāñ śaṃbhuḥ purāṇy ādiśya vīryavān. tato daityā mahābhāga saputrāḥ saparigrahāḥ. bhasmībhūtā durātmāno bhinnāś ca tripure purā. hatvā daityān mahādevaḥ sarvadevaiḥ sabhājitaḥ. ṛṣibhiḥ saṃstutaś caiva parāṃ mudam upāgamat. tato brahmā suraiḥ sārdhaṃ bṛhaspatipurogamaiḥ. stutim ārebhire kartuṃ bhinne tripuramandire. devyāḥ svayaṃvare vṛttaṃ śṛṇuṣvānyad dhanaṃjaya.

बालम् अङ्कगतं कृत्वा स्वयं पञ्चशिखं पुनः। उमा जिज्ञासमाना वै को ऽयम् इत्य् अब्रवीत् सुरान्। असूयतश् च शक्रस्य वज्रेण प्रहरिष्यतः।

bālam aṅkagataṃ kṛtvā svayaṃ pañcaśikhaṃ punaḥ. umā jijñāsamānā vai ko 'yam ity abravīt surān. asūyataś ca śakrasya vajreṇa prahariṣyataḥ.

बाहुं सवज्रं शक्रस्य क्रुद्धस्यास्तम्भयत् प्रभुः। प्रहस्य भगवांस् तूर्णं सर्वलोकेश्वरः शिवः। ततः संस्तम्भितभुजः शक्रो देवगणैर् वृतः। जगाम शरणं तूर्णं ब्रह्माणं प्रभुम् अव्ययम्। ते तं प्रणम्य शिरसा प्रोचुः प्राञ्जलयस् तदा। किम् अप्य् अङ्कगतं ब्रह्मन् पार्वत्या भूतम् अद्भुतम्। बालरूपधरं दृष्ट्वा नास्माभिस् तच् च लक्षितम्। तस्मात् त्वां प्रष्टुम् इच्छामो निर्जिता येन वै वयम्। अयुध्यता हि बालेन लीलया सपुरंदराः। तेषां तद् वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः। ध्यात्वा स शंभुं भगवान् बालं चामिततेजसम्। उवाच भगवान् ब्रह्मा शक्रादींश् च सुरोत्तमान्। चराचरस्य जगतः प्रभुः स भगवान् हरः। तस्मात् परतरं नान्यत् किं चिद् अस्ति महेश्वरात्। यो दृष्टो ह्य् उमया सार्धं युष्माभिर् अमितद्युतिः। स पार्वत्याः कृते देवः कृतवान् बालरूपताम्। ते मया सहिता यूयं प्रपद्यध्वं तम् एव हि। स एष भगवान् देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः। एवम् उक्ता गता देवा यत्र देवो महेश्वरः। अथान्येन स्वरूपेण ब्रह्मा दृष्ट्वा तम् अव्ययम्।

bāhuṃ savajraṃ śakrasya kruddhasyāstambhayat prabhuḥ. prahasya bhagavāṃs tūrṇaṃ sarvalokeśvaraḥ śivaḥ. tataḥ saṃstambhitabhujaḥ śakro devagaṇair vṛtaḥ. jagāma śaraṇaṃ tūrṇaṃ brahmāṇaṃ prabhum avyayam. te taṃ praṇamya śirasā procuḥ prāñjalayas tadā. kim apy aṅkagataṃ brahman pārvatyā bhūtam adbhutam. bālarūpadharaṃ dṛṣṭvā nāsmābhis tac ca lakṣitam. tasmāt tvāṃ praṣṭum icchāmo nirjitā yena vai vayam. ayudhyatā hi bālena līlayā sapuraṃdarāḥ. teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā brahmā brahmavidāṃ varaḥ. dhyātvā sa śaṃbhuṃ bhagavān bālaṃ cāmitatejasam. uvāca bhagavān brahmā śakrādīṃś ca surottamān. carācarasya jagataḥ prabhuḥ sa bhagavān haraḥ. tasmāt parataraṃ nānyat kiṃ cid asti maheśvarāt. yo dṛṣṭo hy umayā sārdhaṃ yuṣmābhir amitadyutiḥ. sa pārvatyāḥ kṛte devaḥ kṛtavān bālarūpatām. te mayā sahitā yūyaṃ prapadyadhvaṃ tam eva hi. sa eṣa bhagavān devaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ. evam uktā gatā devā yatra devo maheśvaraḥ. athānyena svarūpeṇa brahmā dṛṣṭvā tam avyayam.

न संबुबुधिरे चैनं देवास् तं भुवनेश्वरम्। सप्रजापतयः सर्वे बालार्कसदृशप्रभम्।

na saṃbubudhire cainaṃ devās taṃ bhuvaneśvaram. saprajāpatayaḥ sarve bālārkasadṛśaprabham.

अथाभ्येत्य ततो ब्रह्मा दृष्ट्वा च स महेश्वरम्। अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तं पितामहः। ब्रह्मोवाच। त्वं यज्ञो भुवनस्यास्य त्वं गतिस् त्वं परायणम्। त्वं भवस् त्वं महादेवस् त्वं धाम परमं पदम्। त्वया सर्वम् इदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम्। भगवन् भूतभव्येश लोकनाथ जगत्पते। प्रसादं कुरु शक्रस्य त्वया क्रोधार्दितस्य वै। व्यास उवाच। पद्मयोनेर् वचः श्रुत्वा ततः प्रीतो महेश्वरः। प्रसादाभिमुखो भूत्वा चाट्टहासम् अथाकरोत्।

athābhyetya tato brahmā dṛṣṭvā ca sa maheśvaram. ayaṃ śreṣṭha iti jñātvā vavande taṃ pitāmahaḥ. brahmovāca. tvaṃ yajño bhuvanasyāsya tvaṃ gatis tvaṃ parāyaṇam. tvaṃ bhavas tvaṃ mahādevas tvaṃ dhāma paramaṃ padam. tvayā sarvam idaṃ vyāptaṃ jagat sthāvarajaṅgamam. bhagavan bhūtabhavyeśa lokanātha jagatpate. prasādaṃ kuru śakrasya tvayā krodhārditasya vai. vyāsa uvāca. padmayoner vacaḥ śrutvā tataḥ prīto maheśvaraḥ. prasādābhimukho bhūtvā cāṭṭahāsam athākarot.

ततः प्रसादयाम् आसुर् उमां रुद्रं च ते सुराः। अभवच् च पुनर् बाहुर् यथाप्रकृति वज्रिणः।

tataḥ prasādayām āsur umāṃ rudraṃ ca te surāḥ. abhavac ca punar bāhur yathāprakṛti vajriṇaḥ.

तेषां प्रसन्नो भगवान् सपत्नीको वृषध्वजः। देवानां त्रिदशश्रेष्ठो दक्षयज्ञविनाशनः।

teṣāṃ prasanno bhagavān sapatnīko vṛṣadhvajaḥ. devānāṃ tridaśaśreṣṭho dakṣayajñavināśanaḥ.

स वै रुद्रः स च शिवः सो ऽग्निः शर्वः स सर्ववित्। स चेन्द्रश् चैव वायुश् च सो ऽश्विनौ स च विद्युतः।

sa vai rudraḥ sa ca śivaḥ so 'gniḥ śarvaḥ sa sarvavit. sa cendraś caiva vāyuś ca so 'śvinau sa ca vidyutaḥ.

स भवः स च पर्जन्यो महादेवः स चानघः। स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश् च सः।

sa bhavaḥ sa ca parjanyo mahādevaḥ sa cānaghaḥ. sa candramāḥ sa ceśānaḥ sa sūryo varuṇaś ca saḥ.

स कालः सो ऽन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि च। मासार्धमासा ऋतवः संध्ये संवत्सरश् च सः।

sa kālaḥ so 'ntako mṛtyuḥ sa yamo rātryahāni ca. māsārdhamāsā ṛtavaḥ saṃdhye saṃvatsaraś ca saḥ.

स च धाता विधाता च विश्वात्मा विश्वकर्मकृत्। सर्वासां देवतानां च धारयत्य् अवपुर् वपुः।

sa ca dhātā vidhātā ca viśvātmā viśvakarmakṛt. sarvāsāṃ devatānāṃ ca dhārayaty avapur vapuḥ.

सर्वैर् देवैः स्तुतो देवः सैकधा बहुधा च सः। शतधा सहस्रधा चैव तथा शतसहस्रधा। द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः। घोरा चान्या शिवा चान्या ते तनू बहुधा पुनः। घोरा तु या तनुस् तस्य सो ऽग्निर् विद्युत् स भास्करः। सोमार्धं पुनर् एवास्य आपो ज्योतींषि चन्द्रमाः। वेदाङ्गाः सोपनिषदः पुराणाध्यात्मनिश्चयाः। यद् अत्र परमं गुह्यं स वै देवो महेश्वरः।

sarvair devaiḥ stuto devaḥ saikadhā bahudhā ca saḥ. śatadhā sahasradhā caiva tathā śatasahasradhā. dve tanū tasya devasya vedajñā brāhmaṇā viduḥ. ghorā cānyā śivā cānyā te tanū bahudhā punaḥ. ghorā tu yā tanus tasya so 'gnir vidyut sa bhāskaraḥ. somārdhaṃ punar evāsya āpo jyotīṃṣi candramāḥ. vedāṅgāḥ sopaniṣadaḥ purāṇādhyātmaniścayāḥ. yad atra paramaṃ guhyaṃ sa vai devo maheśvaraḥ.

ईदृशः स महादेवो भूयश् च भगवान् अजः। न हि सर्वे मया शक्या वक्तुं भगवतो गुणाः। अपि वर्षसहस्रेण सततं पाण्डुनन्दन।

īdṛśaḥ sa mahādevo bhūyaś ca bhagavān ajaḥ. na hi sarve mayā śakyā vaktuṃ bhagavato guṇāḥ. api varṣasahasreṇa satataṃ pāṇḍunandana.

सर्वैर् ग्रहैर् गृहीतान् वै सर्वपापसमन्वितान्। स मोचयति सुप्रीतः शरण्यः शरणागतान्।

sarvair grahair gṛhītān vai sarvapāpasamanvitān. sa mocayati suprītaḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatān.

आयुर् आरोग्यम् ऐश्वर्यं वित्तं कामांश् च पुष्कलान्। स ददाति मनुष्येभ्यः स चैवाक्षिपते पुनः।

āyur ārogyam aiśvaryaṃ vittaṃ kāmāṃś ca puṣkalān. sa dadāti manuṣyebhyaḥ sa caivākṣipate punaḥ.

सेन्द्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यम् उच्यते। स चैव व्याहृते लोके मनुष्याणां शुभाशुभे।

sendrādiṣu ca deveṣu tasya caiśvaryam ucyate. sa caiva vyāhṛte loke manuṣyāṇāṃ śubhāśubhe.

ऐश्वर्याच् चैव कामानाम् ईश्वरः पुनर् उच्यते। महेश्वरश् च भूतानां महताम् ईश्वरश् च सः।

aiśvaryāc caiva kāmānām īśvaraḥ punar ucyate. maheśvaraś ca bhūtānāṃ mahatām īśvaraś ca saḥ.

बहुभिर् बहुधा रूपैर् विश्वं व्याप्नोति वै जगत्। अस्य देवस्य यद् वक्त्रं समुद्रे तद् अतिष्ठत। वडवामुखेति विख्यातं पिबत् तोयमयं हविः।

bahubhir bahudhā rūpair viśvaṃ vyāpnoti vai jagat. asya devasya yad vaktraṃ samudre tad atiṣṭhata. vaḍavāmukheti vikhyātaṃ pibat toyamayaṃ haviḥ.

एष चैव श्मशानेषु देवो वसति नित्यशः। यजन्त्य् एनं जनास् तत्र वीरस्थान इतीश्वरम्।

eṣa caiva śmaśāneṣu devo vasati nityaśaḥ. yajanty enaṃ janās tatra vīrasthāna itīśvaram.

अस्य दीप्तानि रूपाणि घोराणि च बहूनि च। लोके यान्य् अस्य कुर्वन्ति मनुष्याः प्रवदन्ति च।

asya dīptāni rūpāṇi ghorāṇi ca bahūni ca. loke yāny asya kurvanti manuṣyāḥ pravadanti ca.

नामधेयानि लोकेषु बहून्य् अत्र यथार्थवत्। निरुच्यन्ते महत्त्वाच् च विभुत्वात् कर्मभिस् तथा।

nāmadheyāni lokeṣu bahūny atra yathārthavat. nirucyante mahattvāc ca vibhutvāt karmabhis tathā.

वेदे चास्य समाम्नातं शतरुद्रीयम् उत्तमम्। नाम्ना चानन्तरुद्रेति उपस्थानं महात्मनः।

vede cāsya samāmnātaṃ śatarudrīyam uttamam. nāmnā cānantarudreti upasthānaṃ mahātmanaḥ.

स कामानां प्रभुर् देवो ये दिव्या ये च मानुषाः। स विभुः स प्रभुर् देवो विश्वं व्याप्नुवते महत्।

sa kāmānāṃ prabhur devo ye divyā ye ca mānuṣāḥ. sa vibhuḥ sa prabhur devo viśvaṃ vyāpnuvate mahat.

ज्येष्ठं भूतं वदन्त्य् एनं ब्राह्मणा मुनयस् तथा। प्रथमो ह्य् एष देवानां मुखाद् अस्यानलो ऽभवत्।

jyeṣṭhaṃ bhūtaṃ vadanty enaṃ brāhmaṇā munayas tathā. prathamo hy eṣa devānāṃ mukhād asyānalo 'bhavat.

सर्वथा यत् पशून् पाति तैश् च यद् रमते पुनः। तेषाम् अधिपतिर् यच् च तस्मात् पशुपतिः स्मृतः।

sarvathā yat paśūn pāti taiś ca yad ramate punaḥ. teṣām adhipatir yac ca tasmāt paśupatiḥ smṛtaḥ.

नित्येन ब्रह्मचर्येण लिङ्गम् अस्य यदा स्थितम्। महयन्ति च लोकाश् च महेश्वर इति स्मृतः।

nityena brahmacaryeṇa liṅgam asya yadā sthitam. mahayanti ca lokāś ca maheśvara iti smṛtaḥ.

ऋषयश् चैव देवाश् च गन्धर्वाप्सरसस् तथा। लिङ्गम् अस्यार्चयन्ति स्म तच् चाप्य् ऊर्ध्वं समास्थितम्। उर्ध्वलिङ्गस् ततश् चोक्तो भगवान् ब्राह्मणैः सदा।

ṛṣayaś caiva devāś ca gandharvāpsarasas tathā. liṅgam asyārcayanti sma tac cāpy ūrdhvaṃ samāsthitam. urdhvaliṅgas tataś cokto bhagavān brāhmaṇaiḥ sadā.

पूज्यमाने ततस् तस्मिन् मोदते स महेश्वरः। सुखी प्रीतश् च भवति प्रहृष्टश् चैव शंकरः।

pūjyamāne tatas tasmin modate sa maheśvaraḥ. sukhī prītaś ca bhavati prahṛṣṭaś caiva śaṃkaraḥ.

यद् अस्य बहुधा रूपं भूतभव्यभवत्स्थितम्। स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस् ततः स्मृतः।

yad asya bahudhā rūpaṃ bhūtabhavyabhavatsthitam. sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva bahurūpas tataḥ smṛtaḥ.

एकाक्षो जाज्वलन्न् आस्ते सर्वतोक्षिमयो ऽपि वा। क्रोधाद् यश् चाविशल् लोकांस् तस्माच् छर्व इति स्मृतः।

ekākṣo jājvalann āste sarvatokṣimayo 'pi vā. krodhād yaś cāviśal lokāṃs tasmāc charva iti smṛtaḥ.

धूम्रं रूपं च यत् तस्य धूर्जटिस् तेन उच्यते। विश्वे देवाश् च यत् तस्मिन् विश्वरूपस् ततः स्मृतः।

dhūmraṃ rūpaṃ ca yat tasya dhūrjaṭis tena ucyate. viśve devāś ca yat tasmin viśvarūpas tataḥ smṛtaḥ.

तिस्रो देवीर् यदा चैव भजते भुवनेश्वरः। द्याम् अपः पृथिवीं चैव त्र्यम्बकश् च ततः स्मृतः।

tisro devīr yadā caiva bhajate bhuvaneśvaraḥ. dyām apaḥ pṛthivīṃ caiva tryambakaś ca tataḥ smṛtaḥ.

समेधयति यन् नित्यं सर्वार्थान् सर्वकर्मसु। शिवम् इच्छन् मनुष्याणां तस्माद् एश शिवः स्मृतः।

samedhayati yan nityaṃ sarvārthān sarvakarmasu. śivam icchan manuṣyāṇāṃ tasmād eśa śivaḥ smṛtaḥ.

सहस्राक्षो ऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयो ऽपि वा। यच् च विश्वं महत् पाति महादेवस् ततः स्मृतः।

sahasrākṣo 'yutākṣo vā sarvatokṣimayo 'pi vā. yac ca viśvaṃ mahat pāti mahādevas tataḥ smṛtaḥ.

दहत्य् ऊर्ध्वं स्थितो यच् च प्राणोत्पत्तिस्थितश् च यत्। स्थितलिङ्गश् च यन् नित्यं तस्मात् स्थाणुर् इति स्मृतः। सूर्याचन्द्रमसोर् लोके प्रकाशन्त्य् अंशवश् च ये। ते केशाः संज्ञितास् तस्य व्योमकेशस् ततः स्मृतः। कपिः श्रेष्ठ इति प्रोक्तो धर्मश् च वृष उच्यते। स देवदेवो भगवान् कीर्त्यते वै वृषाकपिः। ब्रह्माणम् इन्द्रं वरुणं यमं धनदम् एव च। निगृह्य हरते यस्मात् तस्माद् धर इति स्मृतः। निमीलिताभ्यां नेत्राभ्यां बाल्याद् देव्या महेश्वरः। ललाटे नेत्रम् असृजत् तेन त्र्यक्षः स उच्यते। भूतं भव्यं भविष्यच् च सर्वं सर्वम् अशेषतः। भव एष ततो यस्माद् भूतभव्यभवोद्भवः।

dahaty ūrdhvaṃ sthito yac ca prāṇotpattisthitaś ca yat. sthitaliṅgaś ca yan nityaṃ tasmāt sthāṇur iti smṛtaḥ. sūryācandramasor loke prakāśanty aṃśavaś ca ye. te keśāḥ saṃjñitās tasya vyomakeśas tataḥ smṛtaḥ. kapiḥ śreṣṭha iti prokto dharmaś ca vṛṣa ucyate. sa devadevo bhagavān kīrtyate vai vṛṣākapiḥ. brahmāṇam indraṃ varuṇaṃ yamaṃ dhanadam eva ca. nigṛhya harate yasmāt tasmād dhara iti smṛtaḥ. nimīlitābhyāṃ netrābhyāṃ bālyād devyā maheśvaraḥ. lalāṭe netram asṛjat tena tryakṣaḥ sa ucyate. bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca sarvaṃ sarvam aśeṣataḥ. bhava eṣa tato yasmād bhūtabhavyabhavodbhavaḥ.

विषमस्थः शरीरेषु समश् च प्राणिनाम् इह। स वायुर् विषमस्थेषु प्राणापानशरीरिषु।

viṣamasthaḥ śarīreṣu samaś ca prāṇinām iha. sa vāyur viṣamastheṣu prāṇāpānaśarīriṣu.

पूजयेद् विग्रहं यस् तु लिङ्गं वापि समर्चयेत्। लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियम् अश्नुते।

pūjayed vigrahaṃ yas tu liṅgaṃ vāpi samarcayet. liṅgaṃ pūjayitā nityaṃ mahatīṃ śriyam aśnute.

ऊरुभ्याम् अर्धम् आग्नेयं सोमार्धं च शिवा तनुः। आत्मनो ऽर्धं च तस्याग्निः सोमो ऽर्धं पुनर् उच्यते।

ūrubhyām ardham āgneyaṃ somārdhaṃ ca śivā tanuḥ. ātmano 'rdhaṃ ca tasyāgniḥ somo 'rdhaṃ punar ucyate.

तैजसी महती दीप्ता देवेभ्यश् च शिवा तनुः। भास्वती मानुषेष्व् अस्य तनुर् घोराग्निर् उच्यते।

taijasī mahatī dīptā devebhyaś ca śivā tanuḥ. bhāsvatī mānuṣeṣv asya tanur ghorāgnir ucyate.

ब्रह्मचर्यं चरत्य् एष शिवा यास्य तनुस् तया। यास्य घोरतरा मूर्तिः सर्वान् अत्ति तयेश्वरः।

brahmacaryaṃ caraty eṣa śivā yāsya tanus tayā. yāsya ghoratarā mūrtiḥ sarvān atti tayeśvaraḥ.

यन् निर्दहति यत् तीक्ष्णो यद् उग्रो यत् प्रतापवान्। मांसशोणितमज्जादो यत् ततो रुद्र उच्यते।

yan nirdahati yat tīkṣṇo yad ugro yat pratāpavān. māṃsaśoṇitamajjādo yat tato rudra ucyate.

एष देवो महादेवो यो ऽसौ पार्थ तवाग्रतः। संग्रामे शात्रवान् निघ्नंस् त्वया दृष्टः पिनाकधृक्। सिन्धुराजवधार्थाय प्रतिज्ञाते त्वयानघ। कृष्णेन दर्शिते स्वप्ने यस् ते शैलेन्द्रमूर्धनि।

eṣa devo mahādevo yo 'sau pārtha tavāgrataḥ. saṃgrāme śātravān nighnaṃs tvayā dṛṣṭaḥ pinākadhṛk. sindhurājavadhārthāya pratijñāte tvayānagha. kṛṣṇena darśite svapne yas te śailendramūrdhani.

एष वै भगवान् देवः संग्रामे याति ते ऽग्रतः। येन दत्तानि ते ऽस्त्राणि यैस् त्वया दानवा हताः।

eṣa vai bhagavān devaḥ saṃgrāme yāti te 'grataḥ. yena dattāni te 'strāṇi yais tvayā dānavā hatāḥ.

धन्यं यशस्यम् आयुष्यं पुण्यं वेदैश् च संज्ञितम्। देवदेवस्य ते पार्थ व्याख्यातं शतरुद्रियम्।

dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiś ca saṃjñitam. devadevasya te pārtha vyākhyātaṃ śatarudriyam.

सर्वार्थसाधकं पुण्यं सर्वकिल्बिषनाशनम्। सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखभयापहम्। अश्वमेधसहस्रस्य राजसूयशतस्य च। इष्टस्य फलम् आप्नोति दुराचारो ऽपि मानवः। गवां कोटिशतस्यापि दानस्य फलम् अश्नुते।

sarvārthasādhakaṃ puṇyaṃ sarvakilbiṣanāśanam. sarvapāpapraśamanaṃ sarvaduḥkhabhayāpaham. aśvamedhasahasrasya rājasūyaśatasya ca. iṣṭasya phalam āpnoti durācāro 'pi mānavaḥ. gavāṃ koṭiśatasyāpi dānasya phalam aśnute.

चतुर्विधम् इदं स्तोत्रं यः शृणोति नरः सदा। विजित्य सर्वाञ् शत्रून् स रुद्रलोके महीयते।

caturvidham idaṃ stotraṃ yaḥ śṛṇoti naraḥ sadā. vijitya sarvāñ śatrūn sa rudraloke mahīyate.

चरितं महात्मनो दिव्यं सांग्रामिकम् इदं शुभम्। पठन् वै शतरुद्रीयं शृण्वंश् च सततोत्थितः। यः शृणोति नरो भक्त्या यश् चापि परिकीर्तयेत्। दिवा वा यदि वा रात्रौ ब्रह्महत्यां व्यपोहति।

caritaṃ mahātmano divyaṃ sāṃgrāmikam idaṃ śubham. paṭhan vai śatarudrīyaṃ śṛṇvaṃś ca satatotthitaḥ. yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā yaś cāpi parikīrtayet. divā vā yadi vā rātrau brahmahatyāṃ vyapohati.

भक्तो विश्वेश्वरं देवं मानुषेषु तु यः सदा। वरान् स कामांल् लभते प्रसन्ने त्र्यम्बके नरः।

bhakto viśveśvaraṃ devaṃ mānuṣeṣu tu yaḥ sadā. varān sa kāmāṃl labhate prasanne tryambake naraḥ.

गच्छ युध्यस्व कौन्तेय न तवास्ति पराजयः। यस्य मन्त्री च गोप्ता च पार्श्वतस् ते जनार्दनः।

gaccha yudhyasva kaunteya na tavāsti parājayaḥ. yasya mantrī ca goptā ca pārśvatas te janārdanaḥ.

संजय उवाच। एवम् उक्त्वार्जुनं संख्ये पराशरसुतस् तदा। जगाम भरतश्रेष्ठ यथागतम् अरिंदम। संजय उवाच। युद्धं कृत्वा महाघोरं पञ्चाहानि महाबलः। ब्राह्मणो निहतो राजन् ब्रह्मलोकम् अवाप्तवान्। अधीते यत् फलं वेदे तद् अस्मिन्न् अपि पर्वणि। क्षत्रियाणाम् अभीरूणां विशुद्धं ख्याप्यते यशः। य इदं पठते पर्व शृणुयाद् वापि नित्यशः। स मुच्यते महापापैः कृतैर् घोरैश् च कर्मभिः। इदं पठेत् सर्वमहार्थसंयुतं। रणे जयं पाण्डववृष्णिसिंहयोः। सदा शुभं यः शृणुयात् तथा नरः। स मुच्यते पापकरो ऽपि कर्मभिः। यज्ञावाप्तिर् ब्राह्मणस्येह नित्यं। युद्धे नित्यं क्षत्रियाणां जयश् च। शेषौ वर्णौ कामम् इष्टं लभेते। पुत्रान् पौत्रान् नित्यम् इष्टांस् तथैव। एतद् आख्याय वै सूतो राज्ञः सर्वं तु संजयः। प्रयातः शिबिरायैव द्रष्टुं कर्णस्य वैशसम्।

saṃjaya uvāca. evam uktvārjunaṃ saṃkhye parāśarasutas tadā. jagāma bharataśreṣṭha yathāgatam ariṃdama. saṃjaya uvāca. yuddhaṃ kṛtvā mahāghoraṃ pañcāhāni mahābalaḥ. brāhmaṇo nihato rājan brahmalokam avāptavān. adhīte yat phalaṃ vede tad asminn api parvaṇi. kṣatriyāṇām abhīrūṇāṃ viśuddhaṃ khyāpyate yaśaḥ. ya idaṃ paṭhate parva śṛṇuyād vāpi nityaśaḥ. sa mucyate mahāpāpaiḥ kṛtair ghoraiś ca karmabhiḥ. idaṃ paṭhet sarvamahārthasaṃyutaṃ. raṇe jayaṃ pāṇḍavavṛṣṇisiṃhayoḥ. sadā śubhaṃ yaḥ śṛṇuyāt tathā naraḥ. sa mucyate pāpakaro 'pi karmabhiḥ. yajñāvāptir brāhmaṇasyeha nityaṃ. yuddhe nityaṃ kṣatriyāṇāṃ jayaś ca. śeṣau varṇau kāmam iṣṭaṃ labhete. putrān pautrān nityam iṣṭāṃs tathaiva. etad ākhyāya vai sūto rājñaḥ sarvaṃ tu saṃjayaḥ. prayātaḥ śibirāyaiva draṣṭuṃ karṇasya vaiśasam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...