महाभारत 4.54 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

महाभारत

←विराट पर्व→

←अध्याय 54→

[mh-4-54] • 20 श्लोकाः

वैशंपायन उवाच। ततो द्रौणिर् महावीर्यः प्रययाव् अर्जुनं प्रति। तं पार्थः प्रतिजग्राह वायुवेगम् इवोद्धतम्। शरजालेन महता वर्षमाणम् इवाम्बुदम्।

vaiśaṃpāyana uvāca. tato drauṇir mahāvīryaḥ prayayāv arjunaṃ prati. taṃ pārthaḥ pratijagrāha vāyuvegam ivoddhatam. śarajālena mahatā varṣamāṇam ivāmbudam.

तयोर् देवासुरसमः संनिपातो महान् अभूत्। किरतोः शरजालानि वृत्रवासवयोर् इव।

tayor devāsurasamaḥ saṃnipāto mahān abhūt. kiratoḥ śarajālāni vṛtravāsavayor iva.

न स्म सूर्यस् तदा भाति न च वाति समीरणः। शरगाढे कृते व्योम्नि छायाभूते समन्ततः।

na sma sūryas tadā bhāti na ca vāti samīraṇaḥ. śaragāḍhe kṛte vyomni chāyābhūte samantataḥ.

महांश् चटचटाशब्दो योधयोर् हन्यमानयोः। दह्यताम् इव वेणूनाम् आसीत् परपुरंजय।

mahāṃś caṭacaṭāśabdo yodhayor hanyamānayoḥ. dahyatām iva veṇūnām āsīt parapuraṃjaya.

हयान् अस्यार्जुनः सर्वान् कृतवान् अल्पजीवितान्। स राजन् न प्रजानाति दिशं कां चन मोहितः।

hayān asyārjunaḥ sarvān kṛtavān alpajīvitān. sa rājan na prajānāti diśaṃ kāṃ cana mohitaḥ.

ततो द्रौणिर् महावीर्यः पार्थस्य विचरिष्यतः। विवरं सूक्ष्मम् आलोक्य ज्यां चिच्छेद क्षुरेण ह। तद् अस्यापूजयन् देवाः कर्म दृष्ट्वातिमानुषम्। न शक्तो ऽन्यः पुमान् स्थातुम् ऋते पार्थं धनंजयम्। द्रोणो भीष्मश् च कर्णश् च कृपश् चैव महारथः। साधु साध्व् इति भाषन्तो पूजयन् कर्म तस्य तत्।

tato drauṇir mahāvīryaḥ pārthasya vicariṣyataḥ. vivaraṃ sūkṣmam ālokya jyāṃ ciccheda kṣureṇa ha. tad asyāpūjayan devāḥ karma dṛṣṭvātimānuṣam. na śakto 'nyaḥ pumān sthātum ṛte pārthaṃ dhanaṃjayam. droṇo bhīṣmaś ca karṇaś ca kṛpaś caiva mahārathaḥ. sādhu sādhv iti bhāṣanto pūjayan karma tasya tat.

ततो द्रौणिर् धनूंष्य् अष्टौ व्यपक्रम्य नरर्षभम्। पुनर् अभ्याहनत् पार्थं हृदये कङ्कपत्रिभिः।

tato drauṇir dhanūṃṣy aṣṭau vyapakramya nararṣabham. punar abhyāhanat pārthaṃ hṛdaye kaṅkapatribhiḥ.

ततः पार्थो महाबाहुः प्रहस्य स्वनवत् तदा। योजयाम् आस नवया मौर्व्या गाण्डीवम् ओजसा। तं दृष्ट्वा क्रुद्धम् आयान्तं प्रभिन्नम् इव कुञ्जरम्। क्रुद्धः समाह्वयाम् आस द्रौणिर् युद्धाय भारत।

tataḥ pārtho mahābāhuḥ prahasya svanavat tadā. yojayām āsa navayā maurvyā gāṇḍīvam ojasā. taṃ dṛṣṭvā kruddham āyāntaṃ prabhinnam iva kuñjaram. kruddhaḥ samāhvayām āsa drauṇir yuddhāya bhārata.

ततो ऽर्धचन्द्रम् आवृत्य तेन पार्थः समागमत्। चिच्छेद तस्य चापं च सूतं चाश्वान् रथस्य वै। विव्याध निशितैश् चापि शरैर् आशीविषोपमैः। सो ऽन्यं रथं समास्थाय प्रत्ययाद् रथिपुंगवः। वारणेनेव मत्तेन मत्तो वारणयूथपः।

tato 'rdhacandram āvṛtya tena pārthaḥ samāgamat. ciccheda tasya cāpaṃ ca sūtaṃ cāśvān rathasya vai. vivyādha niśitaiś cāpi śarair āśīviṣopamaiḥ. so 'nyaṃ rathaṃ samāsthāya pratyayād rathipuṃgavaḥ. vāraṇeneva mattena matto vāraṇayūthapaḥ.

ततः प्रववृते युद्धं पृथिव्याम् एकवीरयोः। रणमध्ये द्वयोर् एव सुमहल् लोमहर्षणम्।

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ pṛthivyām ekavīrayoḥ. raṇamadhye dvayor eva sumahal lomaharṣaṇam.

तौ वीरौ कुरवः सर्वे ददृशुर् विस्मयान्विताः। युध्यमानौ महात्मानौ यूथपाव् इव संगतौ।

tau vīrau kuravaḥ sarve dadṛśur vismayānvitāḥ. yudhyamānau mahātmānau yūthapāv iva saṃgatau.

तौ समाजघ्नतुर् वीराव् अन्योन्यं पुरुषर्षभौ। शरैर् आशीविषाकारैर् ज्वलद्भिर् इव पन्नगैः।

tau samājaghnatur vīrāv anyonyaṃ puruṣarṣabhau. śarair āśīviṣākārair jvaladbhir iva pannagaiḥ.

अक्षय्याव् इषुधी दिव्यौ पाण्डवस्य महात्मनः। तेन पार्थो रणे शूरस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः।

akṣayyāv iṣudhī divyau pāṇḍavasya mahātmanaḥ. tena pārtho raṇe śūras tasthau girir ivācalaḥ.

अश्वत्थाम्नः पुनर् बाणाः क्षिप्रम् अभ्यस्यतो रणे। जग्मुः परिक्षयं शीघ्रम् अभूत् तेनाधिको ऽर्जुनः।

aśvatthāmnaḥ punar bāṇāḥ kṣipram abhyasyato raṇe. jagmuḥ parikṣayaṃ śīghram abhūt tenādhiko 'rjunaḥ.

ततः कर्णो महच् चापं विकृष्याभ्यधिकं रुषा। अवाक्षिपत् ततः शब्दो हाहाकारो महान् अभूत्।

tataḥ karṇo mahac cāpaṃ vikṛṣyābhyadhikaṃ ruṣā. avākṣipat tataḥ śabdo hāhākāro mahān abhūt.

तत्र चक्षुर् दधे पार्थो यत्र विस्फार्यते धनुः। ददर्श तत्र राधेयं तस्य कोपो ऽत्यवीवृधत्।

tatra cakṣur dadhe pārtho yatra visphāryate dhanuḥ. dadarśa tatra rādheyaṃ tasya kopo 'tyavīvṛdhat.

स रोषवशम् आपन्नः कर्णम् एव जिघांसया। अवैक्षत विवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां कुरुपुंगवः।

sa roṣavaśam āpannaḥ karṇam eva jighāṃsayā. avaikṣata vivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ kurupuṃgavaḥ.

तथा तु विमुखे पार्थे द्रोणपुत्रस्य सायकान्। त्वरिताः पुरुषा राजन्न् उपाजह्रुः सहस्रशः।

tathā tu vimukhe pārthe droṇaputrasya sāyakān. tvaritāḥ puruṣā rājann upājahruḥ sahasraśaḥ.

उत्सृज्य च महाबाहुर् द्रोणपुत्रं धनंजयः। अभिदुद्राव सहसा कर्णम् एव सपत्नजित्।

utsṛjya ca mahābāhur droṇaputraṃ dhanaṃjayaḥ. abhidudrāva sahasā karṇam eva sapatnajit.

तम् अभिद्रुत्य कौन्तेयः क्रोधसंरक्तलोचनः। कामयन् द्वैरथे युद्धम् इदं वचनम् अब्रवीत्।

tam abhidrutya kaunteyaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ. kāmayan dvairathe yuddham idaṃ vacanam abravīt.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents