महाभारत 3.159 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 159→

[mh-3-159] • 35 श्लोकाः

वैश्रवण उवाच। युधिष्ठिर धृतिर् दाक्ष्यं देशकालौ पराक्रमः। लोकतन्त्रविधानानाम् एष पञ्चविधो विधिः।

vaiśravaṇa uvāca. yudhiṣṭhira dhṛtir dākṣyaṃ deśakālau parākramaḥ. lokatantravidhānānām eṣa pañcavidho vidhiḥ.

धृतिमन्तश् च दक्षाश् च स्वे स्वे कर्मणि भारत। पराक्रमविधानज्ञा नराः कृतयुगे ऽभवन्।

dhṛtimantaś ca dakṣāś ca sve sve karmaṇi bhārata. parākramavidhānajñā narāḥ kṛtayuge 'bhavan.

धृतिमान् देशकालज्ञः सर्वधर्मविधानवित्। क्षत्रियः क्षत्रियश्रेष्ठ पृथिवीम् अनुशास्ति वै।

dhṛtimān deśakālajñaḥ sarvadharmavidhānavit. kṣatriyaḥ kṣatriyaśreṣṭha pṛthivīm anuśāsti vai.

य एवं वर्तते पार्थ पुरुषः सर्वकर्मसु। स लोके लभते वीर यशः प्रेत्य च सद्गतिम्।

ya evaṃ vartate pārtha puruṣaḥ sarvakarmasu. sa loke labhate vīra yaśaḥ pretya ca sadgatim.

देशकालान्तरप्रेप्सुः कृत्वा शक्रः पराक्रमम्। संप्राप्तस् त्रिदिवे राज्यं वृत्रहा वसुभिः सह। यस् तु केवलसंरम्भात् प्रपातं न निरीक्षते।

deśakālāntaraprepsuḥ kṛtvā śakraḥ parākramam. saṃprāptas tridive rājyaṃ vṛtrahā vasubhiḥ saha. yas tu kevalasaṃrambhāt prapātaṃ na nirīkṣate.

पापात्मा पापबुद्धिर् यः पापम् एवानुवर्तते। कर्मणाम् अविभागज्ञः प्रेत्य चेह च नश्यति।

pāpātmā pāpabuddhir yaḥ pāpam evānuvartate. karmaṇām avibhāgajñaḥ pretya ceha ca naśyati.

अकालज्ञः सुदुर्मेधाः कार्याणाम् अविशेषवित्। वृथाचारसमारम्भः प्रेत्य चेह च नश्यति।

akālajñaḥ sudurmedhāḥ kāryāṇām aviśeṣavit. vṛthācārasamārambhaḥ pretya ceha ca naśyati.

साहसे वर्तमानानां निकृतीनां दुरात्मनाम्। सर्वसामर्थ्यलिप्सूनां पापो भवति निश्चयः।

sāhase vartamānānāṃ nikṛtīnāṃ durātmanām. sarvasāmarthyalipsūnāṃ pāpo bhavati niścayaḥ.

अधर्मज्ञो ऽवलिप्तश् च बालबुद्धिर् अमर्षणः। निर्भयो भीमसेनो ऽयं तं शाधि पुरुषर्षभ। तच् छ्रुत्वा धनदो वाक्यं पाण्डवानां समागमम्। उत्थाय स ह तैः सार्धं चलितस् तत्क्षणाद् वृतम्। कुबेरः प्राप्य राजानं युधिष्ठिरम् अभाषत।

adharmajño 'valiptaś ca bālabuddhir amarṣaṇaḥ. nirbhayo bhīmaseno 'yaṃ taṃ śādhi puruṣarṣabha. tac chrutvā dhanado vākyaṃ pāṇḍavānāṃ samāgamam. utthāya sa ha taiḥ sārdhaṃ calitas tatkṣaṇād vṛtam. kuberaḥ prāpya rājānaṃ yudhiṣṭhiram abhāṣata.

आर्ष्टिषेणस्य राजर्षेः प्राप्य भूयस् त्वम् आश्रमम्। तामिस्रं प्रथमं पक्षं वीतशोकभयो वस।

ārṣṭiṣeṇasya rājarṣeḥ prāpya bhūyas tvam āśramam. tāmisraṃ prathamaṃ pakṣaṃ vītaśokabhayo vasa.

अलकाः सह गन्धर्वैर् यक्षैश् च सह राक्षसैः। मन्नियुक्ता मनुष्येन्द्र सर्वे च गिरिवासिनः। रक्षन्तु त्वा महाबाहो सहितं द्विजसत्तमैः।

alakāḥ saha gandharvair yakṣaiś ca saha rākṣasaiḥ. manniyuktā manuṣyendra sarve ca girivāsinaḥ. rakṣantu tvā mahābāho sahitaṃ dvijasattamaiḥ.

साहसेषु च संतिष्ठन्न् इह शैले वृकोदरः। वार्यतां साध्व् अयं राजंस् त्वया धर्मभृतां वर।

sāhaseṣu ca saṃtiṣṭhann iha śaile vṛkodaraḥ. vāryatāṃ sādhv ayaṃ rājaṃs tvayā dharmabhṛtāṃ vara.

इतः परं च राजेन्द्र द्रक्ष्यन्ति वनगोचराः। उपस्थास्यन्ति च सदा रक्षिष्यन्ति च सर्वशः।

itaḥ paraṃ ca rājendra drakṣyanti vanagocarāḥ. upasthāsyanti ca sadā rakṣiṣyanti ca sarvaśaḥ.

तथैव चान्नपानानि स्वादूनि च बहूनि च। उपस्थास्यन्ति वो गृह्य मत्प्रेष्याः पुरुषर्षभ।

tathaiva cānnapānāni svādūni ca bahūni ca. upasthāsyanti vo gṛhya matpreṣyāḥ puruṣarṣabha.

यथा जिष्णुर् महेन्द्रस्य यथा वायोर् वृकोदरः। धर्मस्य त्वं यथा तात योगोत्पन्नो निजः सुतः।

yathā jiṣṇur mahendrasya yathā vāyor vṛkodaraḥ. dharmasya tvaṃ yathā tāta yogotpanno nijaḥ sutaḥ.

आत्मजाव् आत्मसंपन्नौ यमौ चोभौ यथाश्विनोः। रक्ष्यास् तद्वन् ममापीह यूयं सर्वे युधिष्ठिर।

ātmajāv ātmasaṃpannau yamau cobhau yathāśvinoḥ. rakṣyās tadvan mamāpīha yūyaṃ sarve yudhiṣṭhira.

अर्थतत्त्वविभागज्ञः सर्वधर्मविशेषवित्। भीमसेनाद् अवरजः फल्गुनः कुशली दिवि।

arthatattvavibhāgajñaḥ sarvadharmaviśeṣavit. bhīmasenād avarajaḥ phalgunaḥ kuśalī divi.

याः काश् चन मता लोकेष्व् अग्र्याः परमसंपदः। जन्मप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास् तात धनंजये।

yāḥ kāś cana matā lokeṣv agryāḥ paramasaṃpadaḥ. janmaprabhṛti tāḥ sarvāḥ sthitās tāta dhanaṃjaye.

दमो दानं बलं बुद्धिर् ह्रीर् धृतिस् तेज उत्तमम्। एतान्य् अपि महासत्त्वे स्थितान्य् अमिततेजसि।

damo dānaṃ balaṃ buddhir hrīr dhṛtis teja uttamam. etāny api mahāsattve sthitāny amitatejasi.

न मोहात् कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम्। न पार्थस्य मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु।

na mohāt kurute jiṣṇuḥ karma pāṇḍava garhitam. na pārthasya mṛṣoktāni kathayanti narā nṛṣu.

स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणां कीर्तिवर्धनः। मानितः कुरुते ऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत।

sa devapitṛgandharvaiḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ. mānitaḥ kurute 'strāṇi śakrasadmani bhārata.

यो ऽसौ सर्वान् महीपालान् धर्मेण वशम् आनयत्। स शंतनुर् महातेजाः पितुस् तव पितामहः। प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना।

yo 'sau sarvān mahīpālān dharmeṇa vaśam ānayat. sa śaṃtanur mahātejāḥ pitus tava pitāmahaḥ. prīyate pārtha pārthena divi gāṇḍīvadhanvanā.

सम्यक् चासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः। पितॄन् देवांस् तथा विप्रान् पूजयित्वा महायशाः। सप्त मुख्यान् महामेधान् आहरद् यमुनां प्रति।

samyak cāsau mahāvīryaḥ kuladhurya iva sthitaḥ. pitṝn devāṃs tathā viprān pūjayitvā mahāyaśāḥ. sapta mukhyān mahāmedhān āharad yamunāṃ prati.

अधिराजः स राजंस् त्वां शंतनुः प्रपितामहः। स्वर्गजिच् छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति।

adhirājaḥ sa rājaṃs tvāṃ śaṃtanuḥ prapitāmahaḥ. svargajic chakralokasthaḥ kuśalaṃ paripṛcchati.

वैशंपायन उवाच। एतच् छ्रुत्वा तु वचनं धनदेन प्रभाषितम्। पाण्डवाश् च ततस् तेन बभूवुः संप्रहर्षिताः। ततः शक्तिं गदां खड्गं धनुश् च भरतर्षभ। प्राध्वं कृत्वा नमश्चक्रे कुबेराय वृकोदरः।

vaiśaṃpāyana uvāca. etac chrutvā tu vacanaṃ dhanadena prabhāṣitam. pāṇḍavāś ca tatas tena babhūvuḥ saṃpraharṣitāḥ. tataḥ śaktiṃ gadāṃ khaḍgaṃ dhanuś ca bharatarṣabha. prādhvaṃ kṛtvā namaścakre kuberāya vṛkodaraḥ.

ततो ऽब्रवीद् धनाध्यक्षः शरण्यः शरणागतम्। मानहा भव शत्रूणां सुहृदां नन्दिवर्धनः। विभवस् तात शैलाग्रे वसानः सह बन्धुभिः। सुपर्णपितृदेवानां सततं मानकृद् भव। ऋजुं पश्यत मा वक्रं सत्यं वदत मानृतम्। दीर्घं पश्यत मा ह्रस्वं परं पश्यत मापरम्।

tato 'bravīd dhanādhyakṣaḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatam. mānahā bhava śatrūṇāṃ suhṛdāṃ nandivardhanaḥ. vibhavas tāta śailāgre vasānaḥ saha bandhubhiḥ. suparṇapitṛdevānāṃ satataṃ mānakṛd bhava. ṛjuṃ paśyata mā vakraṃ satyaṃ vadata mānṛtam. dīrghaṃ paśyata mā hrasvaṃ paraṃ paśyata māparam.

स्वेषु वेश्मसु रम्येषु वसतामित्रतापनाः। कामान् उपहरिष्यन्ति यक्षा वो भरतर्षभाः।

sveṣu veśmasu ramyeṣu vasatāmitratāpanāḥ. kāmān upahariṣyanti yakṣā vo bharatarṣabhāḥ.

शीघ्रम् एव गुडाकेशः कृतास्त्रः पुरुषर्षभः। साक्षान् मघवता सृष्टः संप्राप्स्यति धनंजयः।

śīghram eva guḍākeśaḥ kṛtāstraḥ puruṣarṣabhaḥ. sākṣān maghavatā sṛṣṭaḥ saṃprāpsyati dhanaṃjayaḥ.

एवम् उत्तमकर्माणम् अनुशिष्य युधिष्ठिरम्। अस्तं गिरिवरश्रेष्ठं प्रययौ गुह्यकाधिपः।

evam uttamakarmāṇam anuśiṣya yudhiṣṭhiram. astaṃ girivaraśreṣṭhaṃ prayayau guhyakādhipaḥ.

तं परिस्तोमसंकीर्णैर् नानारत्नविभूषितैः। यानैर् अनुययुर् यक्षा राक्षसाश् च सहस्रशः।

taṃ paristomasaṃkīrṇair nānāratnavibhūṣitaiḥ. yānair anuyayur yakṣā rākṣasāś ca sahasraśaḥ.

पक्षिणाम् इव निर्घोषः कुबेरसदनं प्रति। बभूव परमाश्वानाम् ऐरावतपथे यताम्।

pakṣiṇām iva nirghoṣaḥ kuberasadanaṃ prati. babhūva paramāśvānām airāvatapathe yatām.

ते जग्मुस् तूर्णम् आकाशं धनाधिपतिवाजिनः। प्रकर्षन्त इवाभ्राणि पिबन्त इव मारुतम्।

te jagmus tūrṇam ākāśaṃ dhanādhipativājinaḥ. prakarṣanta ivābhrāṇi pibanta iva mārutam.

ततस् तानि शरीराणि गतसत्त्वानि रक्षसाम्। अपाकृष्यन्त शैलाग्राद् धनाधिपतिशासनात्।

tatas tāni śarīrāṇi gatasattvāni rakṣasām. apākṛṣyanta śailāgrād dhanādhipatiśāsanāt.

तेषां हि शापकालो ऽसौ कृतो ऽगस्त्येन धीमता। समरे निहतास् तस्मात् सर्वे मणिमता सह।

teṣāṃ hi śāpakālo 'sau kṛto 'gastyena dhīmatā. samare nihatās tasmāt sarve maṇimatā saha.

पाण्डवास् तु महात्मानस् तेषु वेश्मसु तां क्षपाम्। सुखम् ऊषुर् गतोद्वेगाः पूजिताः सर्वराक्षसैः।

pāṇḍavās tu mahātmānas teṣu veśmasu tāṃ kṣapām. sukham ūṣur gatodvegāḥ pūjitāḥ sarvarākṣasaiḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...