महाभारत 3.158 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 158→

[mh-3-158] • 59 श्लोकाः

वैशंपायन उवाच। श्रुत्वा बहुविधैः शब्दैर् नाद्यमाना गिरेर् गुहाः। अजातशत्रुः कौन्तेयो माद्रीपुत्राव् उभाव् अपि।

vaiśaṃpāyana uvāca. śrutvā bahuvidhaiḥ śabdair nādyamānā girer guhāḥ. ajātaśatruḥ kaunteyo mādrīputrāv ubhāv api.

धौम्यः कृष्णा च विप्राश् च सर्वे च सुहृदस् तथा। भीमसेनम् अपश्यन्तः सर्वे विमनसो ऽभवन्।

dhaumyaḥ kṛṣṇā ca viprāś ca sarve ca suhṛdas tathā. bhīmasenam apaśyantaḥ sarve vimanaso 'bhavan.

द्रौपदीम् आर्ष्टिषेणाय प्रदाय तु महारथाः। सहिताः सायुधाः शूराः शैलम् आरुरुहुस् तदा।

draupadīm ārṣṭiṣeṇāya pradāya tu mahārathāḥ. sahitāḥ sāyudhāḥ śūrāḥ śailam āruruhus tadā.

ततः संप्राप्य शैलाग्रं वीक्षमाणा महारथाः। ददृशुस् ते महेष्वासा भीमसेनम् अरिंदमम्।

tataḥ saṃprāpya śailāgraṃ vīkṣamāṇā mahārathāḥ. dadṛśus te maheṣvāsā bhīmasenam ariṃdamam.

स्फुरतश् च महाकायान् गतसत्त्वांश् च राक्षसान्। महाबलान् महाघोरान् भीमसेनेन पातितान्।

sphurataś ca mahākāyān gatasattvāṃś ca rākṣasān. mahābalān mahāghorān bhīmasenena pātitān.

शुशुभे स महाबाहुर् गदाखड्गधनुर्धरः। निहत्य समरे सर्वान् दानवान् मघवान् इव।

śuśubhe sa mahābāhur gadākhaḍgadhanurdharaḥ. nihatya samare sarvān dānavān maghavān iva.

ततस् ते समतिक्रम्य परिष्वज्य वृकोदरम्। तत्रोपविविशुः पार्थाः प्राप्ता गतिम् अनुत्तमाम्।

tatas te samatikramya pariṣvajya vṛkodaram. tatropaviviśuḥ pārthāḥ prāptā gatim anuttamām.

तैश् चतुर्भिर् महेष्वासैर् गिरिशृङ्गम् अशोभत। लोकपालैर् महाभागैर् दिवं देववरैर् इव।

taiś caturbhir maheṣvāsair giriśṛṅgam aśobhata. lokapālair mahābhāgair divaṃ devavarair iva.

कुबेरसदनं दृष्ट्वा राक्षसांश् च निपातितान्। भ्राता भ्रातरम् आसीनम् अभ्यभाषत पाण्डवम्।

kuberasadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasāṃś ca nipātitān. bhrātā bhrātaram āsīnam abhyabhāṣata pāṇḍavam.

साहसाद् यदि वा मोहाद् भीम पापम् इदं कृतम्। नैतत् ते सदृशं वीर मुनेर् इव मृषावचः।

sāhasād yadi vā mohād bhīma pāpam idaṃ kṛtam. naitat te sadṛśaṃ vīra muner iva mṛṣāvacaḥ.

राजद्विष्टं न कर्तव्यम् इति धर्मविदो विदुः। त्रिदशानाम् इदं द्विष्टं भीमसेन त्वया कृतम्।

rājadviṣṭaṃ na kartavyam iti dharmavido viduḥ. tridaśānām idaṃ dviṣṭaṃ bhīmasena tvayā kṛtam.

अर्थधर्माव् अनादृत्य यः पापे कुरुते मनः। कर्मणां पार्थ पापानां स फलं विन्दते ध्रुवम्। कर्मणां पार्थ सर्वेषां न पापात् परिमुच्यते। साहसं बत भद्रं ते देवानाम् अपि चाप्रियम्। पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम्।

arthadharmāv anādṛtya yaḥ pāpe kurute manaḥ. karmaṇāṃ pārtha pāpānāṃ sa phalaṃ vindate dhruvam. karmaṇāṃ pārtha sarveṣāṃ na pāpāt parimucyate. sāhasaṃ bata bhadraṃ te devānām api cāpriyam. punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam.

एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा भ्राता भ्रातरम् अच्युतम्। भीमसेनं महाबाहुम् अप्रधृष्यपराक्रमम्। अर्थतत्त्वविभागज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। विरराम महातेजास् तम् एवार्थं विचिन्तयन्।

evam uktvā sa dharmātmā bhrātā bhrātaram acyutam. bhīmasenaṃ mahābāhum apradhṛṣyaparākramam. arthatattvavibhāgajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ. virarāma mahātejās tam evārthaṃ vicintayan.

ततस् तु हतशिष्टा ये भीमसेनेन राक्षसाः। सहिताः प्रत्यपद्यन्त कुबेरसदनं प्रति।

tatas tu hataśiṣṭā ye bhīmasenena rākṣasāḥ. sahitāḥ pratyapadyanta kuberasadanaṃ prati.

ते जवेन महावेगाः प्राप्य वैश्रवणालयम्। भीमम् आर्तस्वरं चक्रुर् भीमसेनभयार्दिताः।

te javena mahāvegāḥ prāpya vaiśravaṇālayam. bhīmam ārtasvaraṃ cakrur bhīmasenabhayārditāḥ.

न्यस्तशस्त्रायुधाः श्रान्ताः शोणिताक्तपरिच्छदाः। प्रकीर्णमूर्धजा राजन् यक्षाधिपतिम् अब्रुवन्।

nyastaśastrāyudhāḥ śrāntāḥ śoṇitāktaparicchadāḥ. prakīrṇamūrdhajā rājan yakṣādhipatim abruvan.

गदापरिघनिस्त्रिंशतोमरप्रासयोधिनः। राक्षसा निहताः सर्वे तव देव पुरःसराः।

gadāparighanistriṃśatomaraprāsayodhinaḥ. rākṣasā nihatāḥ sarve tava deva puraḥsarāḥ.

प्रमृद्य तरसा शैलं मानुषेण धनेश्वर। एकेन सहिताः संख्ये हताः क्रोधवशा गणाः।

pramṛdya tarasā śailaṃ mānuṣeṇa dhaneśvara. ekena sahitāḥ saṃkhye hatāḥ krodhavaśā gaṇāḥ.

प्रवरा रक्षसेन्द्राणां यक्षाणां च धनाधिप। शेरते निहता देव गतसत्त्वाः परासवः।

pravarā rakṣasendrāṇāṃ yakṣāṇāṃ ca dhanādhipa. śerate nihatā deva gatasattvāḥ parāsavaḥ.

लब्धः शैलो वयं मुक्ता मणिमांस् ते सखा हतः। मानुषेण कृतं कर्म विधत्स्व यद् अनन्तरम्।

labdhaḥ śailo vayaṃ muktā maṇimāṃs te sakhā hataḥ. mānuṣeṇa kṛtaṃ karma vidhatsva yad anantaram.

स तच् छ्रुत्वा तु संक्रुद्धः सर्वयक्षगणाधिपः। कोपसंरक्तनयनः कथम् इत्य् अब्रवीद् वचः।

sa tac chrutvā tu saṃkruddhaḥ sarvayakṣagaṇādhipaḥ. kopasaṃraktanayanaḥ katham ity abravīd vacaḥ.

द्वितीयम् अपराध्यन्तं भीमं श्रुत्वा धनेश्वरः। चुक्रोध यक्षाधिपतिर् युज्यताम् इति चाब्रवीत्।

dvitīyam aparādhyantaṃ bhīmaṃ śrutvā dhaneśvaraḥ. cukrodha yakṣādhipatir yujyatām iti cābravīt.

अथाभ्रघनसंकाशं गिरिकूटम् इवोच्छ्रितम्। हयैः संयोजयाम् आसुर् गान्धर्वैर् उत्तमं रथम्।

athābhraghanasaṃkāśaṃ girikūṭam ivocchritam. hayaiḥ saṃyojayām āsur gāndharvair uttamaṃ ratham.

तस्य सर्वगुणोपेता विमलाक्षा हयोत्तमाः। तेजोबलजवोपेता नानारत्नविभूषिताः।

tasya sarvaguṇopetā vimalākṣā hayottamāḥ. tejobalajavopetā nānāratnavibhūṣitāḥ.

शोभमाना रथे युक्तास् तरिष्यन्त इवाशुगाः। ततस् ते तु महायक्षाः क्रुद्धं दृष्ट्वा धनेश्वरम्। हर्षयाम् आसुर् अन्योन्यम् इङ्गितैर् विजयावहैः।

śobhamānā rathe yuktās tariṣyanta ivāśugāḥ. tatas te tu mahāyakṣāḥ kruddhaṃ dṛṣṭvā dhaneśvaram. harṣayām āsur anyonyam iṅgitair vijayāvahaiḥ.

स तम् आस्थाय भगवान् राजराजो महारथम्। प्रययौ देवगन्धर्वैः स्तूयमानो महाद्युतिः।

sa tam āsthāya bhagavān rājarājo mahāratham. prayayau devagandharvaiḥ stūyamāno mahādyutiḥ.

तं प्रयान्तं महात्मानं सर्वयक्षधनाधिपम्। अनुजग्मुर् महात्मानं धनदं घोरदर्शनाः। रक्ताक्षा हेमसंकाशा महाकाया महाबलाः।

taṃ prayāntaṃ mahātmānaṃ sarvayakṣadhanādhipam. anujagmur mahātmānaṃ dhanadaṃ ghoradarśanāḥ. raktākṣā hemasaṃkāśā mahākāyā mahābalāḥ.

सायुधा बद्धनिस्त्रिंशा यक्षा दशशतायुताः। जवेन महता वीराः परिवार्योपतस्थिरे। गन्धमादनम् आजग्मुः प्रकर्षन्तम् इवाम्बरम्। तत् केसरिमहाजालं धनाधिपतिपालितम्। रम्यं चैव गिरेः शृङ्गम् आसेदुर् यत्र पाण्डवाः।

sāyudhā baddhanistriṃśā yakṣā daśaśatāyutāḥ. javena mahatā vīrāḥ parivāryopatasthire. gandhamādanam ājagmuḥ prakarṣantam ivāmbaram. tat kesarimahājālaṃ dhanādhipatipālitam. ramyaṃ caiva gireḥ śṛṅgam āsedur yatra pāṇḍavāḥ.

तं महान्तम् उपायान्तं धनेश्वरम् उपान्तिके। ददृशुर् हृष्टरोमाणः पाण्डवाः प्रियदर्शनम्।

taṃ mahāntam upāyāntaṃ dhaneśvaram upāntike. dadṛśur hṛṣṭaromāṇaḥ pāṇḍavāḥ priyadarśanam.

कुबेरस् तु महासत्त्वान् पाण्डोः पुत्रान् महारथान्। आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशान् दृष्ट्वा प्रीतो ऽभवत् तदा। सर्वे चेमे नरव्याघ्राः पुरंदरसमौजसः। देवकार्यं चिकीर्षन् स हृदयेन तुतोष ह।

kuberas tu mahāsattvān pāṇḍoḥ putrān mahārathān. āttakārmukanistriṃśān dṛṣṭvā prīto 'bhavat tadā. sarve ceme naravyāghrāḥ puraṃdarasamaujasaḥ. devakāryaṃ cikīrṣan sa hṛdayena tutoṣa ha.

ते पक्षिण इवोत्पत्य गिरेः शृङ्गं महाजवाः। तस्थुस् तेषां समभ्याशे धनेश्वरपुरःसराः।

te pakṣiṇa ivotpatya gireḥ śṛṅgaṃ mahājavāḥ. tasthus teṣāṃ samabhyāśe dhaneśvarapuraḥsarāḥ.

ततस् तं हृष्टमनसं पाण्डवान् प्रति भारत। समीक्ष्य यक्षगन्धर्वा निर्विकारा व्यवस्थिताः।

tatas taṃ hṛṣṭamanasaṃ pāṇḍavān prati bhārata. samīkṣya yakṣagandharvā nirvikārā vyavasthitāḥ.

पाण्डवाश् च महात्मानः प्रणम्य धनदं प्रभुम्। नकुलः सहदेवश् च धर्मपुत्रश् च धर्मवित्।

pāṇḍavāś ca mahātmānaḥ praṇamya dhanadaṃ prabhum. nakulaḥ sahadevaś ca dharmaputraś ca dharmavit.

अपराद्धम् इवात्मानं मन्यमाना महारथाः। तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे परिवार्य धनेश्वरम्।

aparāddham ivātmānaṃ manyamānā mahārathāḥ. tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve parivārya dhaneśvaram.

शय्यासनवरं श्रीमत् पुष्पकं विश्वकर्मणा। विहितं चित्रपर्यन्तम् आतिष्ठत धनाधिपः।

śayyāsanavaraṃ śrīmat puṣpakaṃ viśvakarmaṇā. vihitaṃ citraparyantam ātiṣṭhata dhanādhipaḥ.

तम् आसीनं महाकायाः शङ्कुकर्णा महाजवाः। उपोपविविशुर् यक्षा राक्षसाश् च सहस्रशः।

tam āsīnaṃ mahākāyāḥ śaṅkukarṇā mahājavāḥ. upopaviviśur yakṣā rākṣasāś ca sahasraśaḥ.

शतशश् चापि गन्धर्वास् तथैवाप्सरसां गणाः। परिवार्योपतिष्ठन्त यथा देवाः शतक्रतुम्।

śataśaś cāpi gandharvās tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ. parivāryopatiṣṭhanta yathā devāḥ śatakratum.

काञ्चनीं शिरसा बिभ्रद् भीमसेनः स्रजं शुभाम्। बाणखड्गधनुष्पाणिर् उदैक्षत धनाधिपम्।

kāñcanīṃ śirasā bibhrad bhīmasenaḥ srajaṃ śubhām. bāṇakhaḍgadhanuṣpāṇir udaikṣata dhanādhipam.

न भीर् भीमस्य न ग्लानिर् विक्षतस्यापि राक्षसैः। आसीत् तस्याम् अवस्थायां कुबेरम् अपि पश्यतः।

na bhīr bhīmasya na glānir vikṣatasyāpi rākṣasaiḥ. āsīt tasyām avasthāyāṃ kuberam api paśyataḥ.

आददानं शितान् बाणान् योद्धुकामम् अवस्थितम्। दृष्ट्वा भीमं धर्मसुतम् अब्रवीन् नरवाहनः।

ādadānaṃ śitān bāṇān yoddhukāmam avasthitam. dṛṣṭvā bhīmaṃ dharmasutam abravīn naravāhanaḥ.

विदुस् त्वां सर्वभूतानि पार्थ भूतहिते रतम्। निर्भयश् चापि शैलाग्रे वस त्वं सह बन्धुभिः।

vidus tvāṃ sarvabhūtāni pārtha bhūtahite ratam. nirbhayaś cāpi śailāgre vasa tvaṃ saha bandhubhiḥ.

न च मन्युस् त्वया कार्यो भीमसेनस्य पाण्डव। कालेनैते हताः पूर्वं निमित्तम् अनुजस् तव।

na ca manyus tvayā kāryo bhīmasenasya pāṇḍava. kālenaite hatāḥ pūrvaṃ nimittam anujas tava.

व्रीडा चात्र न कर्तव्या साहसं यद् इदं कृतम्। दृष्टश् चापि सुरैः पूर्वं विनाशो यक्षरक्षसाम्।

vrīḍā cātra na kartavyā sāhasaṃ yad idaṃ kṛtam. dṛṣṭaś cāpi suraiḥ pūrvaṃ vināśo yakṣarakṣasām.

न भीमसेने कोपो मे प्रीतो ऽस्मि भरतर्षभ। कर्मणानेन भीमस्य मम तुष्टिर् अभूत् पुरा।

na bhīmasene kopo me prīto 'smi bharatarṣabha. karmaṇānena bhīmasya mama tuṣṭir abhūt purā.

एवम् उक्त्वा तु राजानं भीमसेनम् अभाषत। नैतन् मनसि मे तात वर्तते कुरुसत्तम। यद् इदं साहसं भीम कृष्णार्थे कृतवान् असि।

evam uktvā tu rājānaṃ bhīmasenam abhāṣata. naitan manasi me tāta vartate kurusattama. yad idaṃ sāhasaṃ bhīma kṛṣṇārthe kṛtavān asi.

माम् अनादृत्य देवांश् च विनाशं यक्षरक्षसाम्। स्वबाहुबलम् आश्रित्य तेनाहं प्रीतिमांस् त्वयि। शापाद् अस्मि विनिर्मुक्तो घोराद् अद्य वृकोदर।

mām anādṛtya devāṃś ca vināśaṃ yakṣarakṣasām. svabāhubalam āśritya tenāhaṃ prītimāṃs tvayi. śāpād asmi vinirmukto ghorād adya vṛkodara.

अहं पूर्वम् अगस्त्येन क्रुद्धेन परमर्षिणा। शप्तो ऽपराधे कस्मिंश् चित् तस्यैषा निष्कृतिः कृता।

ahaṃ pūrvam agastyena kruddhena paramarṣiṇā. śapto 'parādhe kasmiṃś cit tasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtā.

दृष्टो हि मम संक्लेशः पुरा पाण्डवनन्दन। न तवात्रापराधो ऽस्ति कथं चिद् अपि शत्रुहन्।

dṛṣṭo hi mama saṃkleśaḥ purā pāṇḍavanandana. na tavātrāparādho 'sti kathaṃ cid api śatruhan.

युधिष्ठिर उवाच। कथं शप्तो ऽसि भगवन्न् अगस्त्येन महात्मना। श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं देव तवैतच् छापकारणम्।

yudhiṣṭhira uvāca. kathaṃ śapto 'si bhagavann agastyena mahātmanā. śrotum icchāmy ahaṃ deva tavaitac chāpakāraṇam.

इदं चाश्चर्यभूतं मे यत् क्रोधात् तस्य धीमतः। तदैव त्वं न निर्दग्धः सबलः सपदानुगः।

idaṃ cāścaryabhūtaṃ me yat krodhāt tasya dhīmataḥ. tadaiva tvaṃ na nirdagdhaḥ sabalaḥ sapadānugaḥ.

वैश्रवण उवाच। देवतानाम् अभून् मन्त्रः कुशवत्यां नरेश्वर। वृतस् तत्राहम् अगमं महापद्मशतैस् त्रिभिः। यक्षाणां घोररूपाणां विविधायुधधारिणाम्।

vaiśravaṇa uvāca. devatānām abhūn mantraḥ kuśavatyāṃ nareśvara. vṛtas tatrāham agamaṃ mahāpadmaśatais tribhiḥ. yakṣāṇāṃ ghorarūpāṇāṃ vividhāyudhadhāriṇām.

अध्वन्य् अहम् अथापश्यम् अगस्त्यम् ऋषिसत्तमम्। उग्रं तपस् तपस्यन्तं यमुनातीरम् आश्रितम्। नानापक्षिगणाकीर्णं पुष्पितद्रुमशोभितम्।

adhvany aham athāpaśyam agastyam ṛṣisattamam. ugraṃ tapas tapasyantaṃ yamunātīram āśritam. nānāpakṣigaṇākīrṇaṃ puṣpitadrumaśobhitam.

तम् ऊर्ध्वबाहुं दृष्ट्वा तु सूर्यस्याभिमुखं स्थितम्। तेजोराशिं दीप्यमानं हुताशनम् इवैधितम्।

tam ūrdhvabāhuṃ dṛṣṭvā tu sūryasyābhimukhaṃ sthitam. tejorāśiṃ dīpyamānaṃ hutāśanam ivaidhitam.

राक्षसाधिपतिः श्रीमान् मणिमान् नाम मे सखा। मौर्ख्याद् अज्ञानभावाच् च दर्पान् मोहाच् च भारत। न्यष्ठीवद् आकाशगतो महर्षेस् तस्य मूर्धनि।

rākṣasādhipatiḥ śrīmān maṇimān nāma me sakhā. maurkhyād ajñānabhāvāc ca darpān mohāc ca bhārata. nyaṣṭhīvad ākāśagato maharṣes tasya mūrdhani.

स कोपान् माम् उवाचेदं दिशः सर्वा दहन्न् इव। माम् अवज्ञाय दुष्टात्मा यस्माद् एष सखा तव।

sa kopān mām uvācedaṃ diśaḥ sarvā dahann iva. mām avajñāya duṣṭātmā yasmād eṣa sakhā tava.

धर्षणां कृतवान् एतां पश्यतस् ते धनेश्वर। तस्मात् सहैभिः सैन्यैस् ते वधं प्राप्स्यति मानुषात्।

dharṣaṇāṃ kṛtavān etāṃ paśyatas te dhaneśvara. tasmāt sahaibhiḥ sainyais te vadhaṃ prāpsyati mānuṣāt.

त्वं चाप्य् एभिर् हतैः सैन्यैः क्लेशं प्राप्स्यसि दुर्मते। तम् एव मानुषं दृष्ट्वा किल्बिषाद् विप्रमोक्ष्यसे।

tvaṃ cāpy ebhir hataiḥ sainyaiḥ kleśaṃ prāpsyasi durmate. tam eva mānuṣaṃ dṛṣṭvā kilbiṣād vipramokṣyase.

सैन्यानां तु तवैतेषां पुत्रपौत्रबलान्वितम्। न शापं प्राप्स्यते घोरं गच्छ ते ऽऽज्ञां करिष्यति।

sainyānāṃ tu tavaiteṣāṃ putrapautrabalānvitam. na śāpaṃ prāpsyate ghoraṃ gaccha te ''jñāṃ kariṣyati.

एष शापो मया प्राप्तः प्राक् तस्माद् ऋषिसत्तमात्। स भीमेन महाराज भ्रात्रा तव विमोक्षितः।

eṣa śāpo mayā prāptaḥ prāk tasmād ṛṣisattamāt. sa bhīmena mahārāja bhrātrā tava vimokṣitaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...