महाभारत 3.156 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 156→

[mh-3-156] • 31 श्लोकाः

वैशंपायन उवाच। युधिष्ठिरस् तम् आसाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम्। अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन्।

vaiśaṃpāyana uvāca. yudhiṣṭhiras tam āsādya tapasā dagdhakilbiṣam. abhyavādayata prītaḥ śirasā nāma kīrtayan.

ततः कृष्णा च भीमश् च यमौ चापि यशस्विनौ। शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे।

tataḥ kṛṣṇā ca bhīmaś ca yamau cāpi yaśasvinau. śirobhiḥ prāpya rājarṣiṃ parivāryopatasthire.

तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः। यथान्यायम् उपाक्रान्तस् तम् ऋषिं संशितव्रतम्।

tathaiva dhaumyo dharmajñaḥ pāṇḍavānāṃ purohitaḥ. yathānyāyam upākrāntas tam ṛṣiṃ saṃśitavratam.

अन्वजानात् स धर्मज्ञो मुनिर् दिव्येन चक्षुषा। पाण्डोः पुत्रान् कुरुश्रेष्ठान् आस्यताम् इति चाब्रवीत्।

anvajānāt sa dharmajño munir divyena cakṣuṣā. pāṇḍoḥ putrān kuruśreṣṭhān āsyatām iti cābravīt.

कुरूणाम् ऋषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः। सह भ्रातृभिर् आसीनं पर्यपृच्छद् अनामयम्।

kurūṇām ṛṣabhaṃ prājñaṃ pūjayitvā mahātapāḥ. saha bhrātṛbhir āsīnaṃ paryapṛcchad anāmayam.

नानृते कुरुषे भावं कच्चिद् धर्मे च वर्तसे। मतापित्रोश् च ते वृत्तिः कच्चित् पार्थ न सीदति।

nānṛte kuruṣe bhāvaṃ kaccid dharme ca vartase. matāpitroś ca te vṛttiḥ kaccit pārtha na sīdati.

कच्चित् ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश् च पूजिताः। कच्चिन् न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु।

kaccit te guravaḥ sarve vṛddhā vaidyāś ca pūjitāḥ. kaccin na kuruṣe bhāvaṃ pārtha pāpeṣu karmasu.

सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद् धातुं च दुष्कृतम्। यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न च कत्थसे।

sukṛtaṃ pratikartuṃ ca kaccid dhātuṃ ca duṣkṛtam. yathānyāyaṃ kuruśreṣṭha jānāsi na ca katthase.

यथार्हं मानिताः कच्चित् त्वया नन्दन्ति साधवः। वनेष्व् अपि वसन् कच्चिद् धर्मम् एवानुवर्तसे।

yathārhaṃ mānitāḥ kaccit tvayā nandanti sādhavaḥ. vaneṣv api vasan kaccid dharmam evānuvartase.

कच्चिद् धौम्यस् त्वदाचारैर् न पार्थ परितप्यते। दानधर्मतपःशौचैर् आर्जवेन तितिक्षया।

kaccid dhaumyas tvadācārair na pārtha paritapyate. dānadharmatapaḥśaucair ārjavena titikṣayā.

पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित् पार्थानुवर्तसे। कच्चिद् राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव।

pitṛpaitāmahaṃ vṛttaṃ kaccit pārthānuvartase. kaccid rājarṣiyātena pathā gacchasi pāṇḍava.

स्वे स्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः। पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च हसन्ति च।

sve sve kila kule jāte putre naptari vā punaḥ. pitaraḥ pitṛlokasthāḥ śocanti ca hasanti ca.

किं न्व् अस्य दुष्कृते ऽस्माभिः संप्राप्तव्यं भविष्यति। किं चास्य सुकृते ऽस्माभिः प्राप्तव्यम् इति शोभनम्।

kiṃ nv asya duṣkṛte 'smābhiḥ saṃprāptavyaṃ bhaviṣyati. kiṃ cāsya sukṛte 'smābhiḥ prāptavyam iti śobhanam.

पिता माता तथैवाग्निर् गुरुर् आत्मा च पञ्चमः। यस्यैते पूजिताः पार्थ तस्य लोकाव् उभौ जितौ। युधिष्ठिर उवाच। भगवन् न्याय्यम् आहैतद् यथावद् धर्मनिश्चयम्। यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते ऽयं विधिर् मया।

pitā mātā tathaivāgnir gurur ātmā ca pañcamaḥ. yasyaite pūjitāḥ pārtha tasya lokāv ubhau jitau. yudhiṣṭhira uvāca. bhagavan nyāyyam āhaitad yathāvad dharmaniścayam. yathāśakti yathānyāyaṃ kriyate 'yaṃ vidhir mayā.

अब्भक्षा वायुभक्षाश् च प्लवमाना विहायसा। जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठम् ऋषयः पर्वसंधिषु।

abbhakṣā vāyubhakṣāś ca plavamānā vihāyasā. juṣante parvataśreṣṭham ṛṣayaḥ parvasaṃdhiṣu.

कामिनः सह कान्ताभिः परस्परम् अनुव्रताः। दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्थास् तथा किंपुरुषा नृप।

kāminaḥ saha kāntābhiḥ parasparam anuvratāḥ. dṛśyante śailaśṛṅgasthās tathā kiṃpuruṣā nṛpa.

अरजांसि च वासांसि वसानाः कौशिकानि च। दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणाः।

arajāṃsi ca vāsāṃsi vasānāḥ kauśikāni ca. dṛśyante bahavaḥ pārtha gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ.

विद्याधरगणाश् चैव स्रग्विणः प्रियदर्शनाः। महोरगगणाश् चैव सुपर्णाश् चोरगादयः।

vidyādharagaṇāś caiva sragviṇaḥ priyadarśanāḥ. mahoragagaṇāś caiva suparṇāś coragādayaḥ.

अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसंधिषु। भेरीपणवशङ्खानां मृदङ्गानां च निस्वनः।

asya copari śailasya śrūyate parvasaṃdhiṣu. bherīpaṇavaśaṅkhānāṃ mṛdaṅgānāṃ ca nisvanaḥ.

इहस्थैर् एव तत् सर्वं श्रोतव्यं भरतर्षभाः। न कार्या वः कथं चित् स्यात् तत्राभिसरणे मतिः।

ihasthair eva tat sarvaṃ śrotavyaṃ bharatarṣabhāḥ. na kāryā vaḥ kathaṃ cit syāt tatrābhisaraṇe matiḥ.

न चाप्य् अतः परं शक्यं गन्तुं भरतसत्तमाः। विहारो ह्य् अत्र देवानाम् अमानुषगतिस् तु सा।

na cāpy ataḥ paraṃ śakyaṃ gantuṃ bharatasattamāḥ. vihāro hy atra devānām amānuṣagatis tu sā.

ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यम् इह भारत। द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसाः।

īṣaccapalakarmāṇaṃ manuṣyam iha bhārata. dviṣanti sarvabhūtāni tāḍayanti ca rākṣasāḥ.

अभ्यतिक्रम्य शिखरं शैलस्यास्य युधिष्ठिर। गतिः परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते।

abhyatikramya śikharaṃ śailasyāsya yudhiṣṭhira. gatiḥ paramasiddhānāṃ devarṣīṇāṃ prakāśate.

चापलाद् इह गच्छन्तं पार्थ यानम् अतः परम्। अयःशूलादिभिर् घ्नन्ति राक्षसाः शत्रुसूदन।

cāpalād iha gacchantaṃ pārtha yānam ataḥ param. ayaḥśūlādibhir ghnanti rākṣasāḥ śatrusūdana.

अप्सरोभिः परिवृतः समृद्ध्या नरवाहनः। इह वैश्रवणस् तात पर्वसंधिषु दृश्यते।

apsarobhiḥ parivṛtaḥ samṛddhyā naravāhanaḥ. iha vaiśravaṇas tāta parvasaṃdhiṣu dṛśyate.

शिखरे तं समासीनम् अधिपं सर्वरक्षसाम्। प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि भानुमन्तम् इवोदितम्।

śikhare taṃ samāsīnam adhipaṃ sarvarakṣasām. prekṣante sarvabhūtāni bhānumantam ivoditam.

देवदानवसिद्धानां तथा वैश्रवणस्य च। गिरेः शिखरम् उद्यानम् इदं भरतसत्तम।

devadānavasiddhānāṃ tathā vaiśravaṇasya ca. gireḥ śikharam udyānam idaṃ bharatasattama.

उपासीनस्य धनदं तुम्बुरोः पर्वसंधिषु। गीतसामस्वनस् तात श्रूयते गन्धमादने।

upāsīnasya dhanadaṃ tumburoḥ parvasaṃdhiṣu. gītasāmasvanas tāta śrūyate gandhamādane.

एतद् एवंविधं चित्रम् इह तात युधिष्ठिर। प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि बहुशः पर्वसंधिषु।

etad evaṃvidhaṃ citram iha tāta yudhiṣṭhira. prekṣante sarvabhūtāni bahuśaḥ parvasaṃdhiṣu.

भुञ्जानाः सर्वभोज्यानि रसवन्ति फलानि च। वसध्वं पाण्डवश्रेष्ठा यावद् अर्जुनदर्शनम्।

bhuñjānāḥ sarvabhojyāni rasavanti phalāni ca. vasadhvaṃ pāṇḍavaśreṣṭhā yāvad arjunadarśanam.

न तात चपलैर् भाव्यम् इह प्राप्तैः कथं चन। चपलः सर्वभूतानां द्वेष्यो भवति मानवः। उषित्वेह यथाकामं यथाश्रद्धं विहृत्य च। ततः शस्त्रभृतां श्रेष्ठ पृथिवीं पालयिष्यसि।

na tāta capalair bhāvyam iha prāptaiḥ kathaṃ cana. capalaḥ sarvabhūtānāṃ dveṣyo bhavati mānavaḥ. uṣitveha yathākāmaṃ yathāśraddhaṃ vihṛtya ca. tataḥ śastrabhṛtāṃ śreṣṭha pṛthivīṃ pālayiṣyasi.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...