महाभारत 3.155 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 155→

[mh-3-155] • 90 श्लोकाः

वैशंपायन उवाच। निहते राक्षसे तस्मिन् पुनर् नारायणाश्रमम्। अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासम् अकरोत् प्रभुः।

vaiśaṃpāyana uvāca. nihate rākṣase tasmin punar nārāyaṇāśramam. abhyetya rājā kaunteyo nivāsam akarot prabhuḥ.

स समानीय तान् सर्वान् भ्रातॄन् इत्य् अब्रवीद् वचः। द्रौपद्या सहितान् काले संस्मरन् भ्रातरं जयम्।

sa samānīya tān sarvān bhrātṝn ity abravīd vacaḥ. draupadyā sahitān kāle saṃsmaran bhrātaraṃ jayam.

समाश् चतस्रो ऽभिगताः शिवेन चरतां वने। कृतोद्देशश् च बीभत्सुः पञ्चमीम् अभितः समाम्।

samāś catasro 'bhigatāḥ śivena caratāṃ vane. kṛtoddeśaś ca bībhatsuḥ pañcamīm abhitaḥ samām.

प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम्। पुष्पितैर् द्रुमखण्डैश् च मत्तकोकिलषट्पदैः। मयूरैश् चातकैश् चापि नित्योत्सवविभूषितम्। व्याघ्रैर् वराहैर् महिषैर् गवयैर् हरिणैस् तथा। श्वापदैर् व्यालरूपैश् च रुरुभिश् च निषेवितम्। फुल्लैः सहस्रपत्रैश् च शतपत्रैस् तथोत्पलैः। प्रफुल्लैः कमलैश् चैव तथा नीलोत्पलैर् अपि। महापुण्यं पवित्रं च सुरासुरनिषेवितम्। तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः।

prāpya parvatarājānaṃ śvetaṃ śikhariṇāṃ varam. puṣpitair drumakhaṇḍaiś ca mattakokilaṣaṭpadaiḥ. mayūraiś cātakaiś cāpi nityotsavavibhūṣitam. vyāghrair varāhair mahiṣair gavayair hariṇais tathā. śvāpadair vyālarūpaiś ca rurubhiś ca niṣevitam. phullaiḥ sahasrapatraiś ca śatapatrais tathotpalaiḥ. praphullaiḥ kamalaiś caiva tathā nīlotpalair api. mahāpuṇyaṃ pavitraṃ ca surāsuraniṣevitam. tatrāpi ca kṛtoddeśaḥ samāgamadidṛkṣubhiḥ.

कृतश् च समयस् तेन पार्थेनामिततेजसा। पञ्च वर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि।

kṛtaś ca samayas tena pārthenāmitatejasā. pañca varṣāṇi vatsyāmi vidyārthīti purā mayi.

तत्र गाण्डीवधन्वानम् अवाप्तास्त्रम् अरिंदमम्। देवलोकाद् इमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम्।

tatra gāṇḍīvadhanvānam avāptāstram ariṃdamam. devalokād imaṃ lokaṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam.

इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणान् सर्वान् आमन्त्रयत पाण्डवः। कारणं चैव तत् तेषाम् आचचक्षे तपस्विनाम्।

ity uktvā brāhmaṇān sarvān āmantrayata pāṇḍavaḥ. kāraṇaṃ caiva tat teṣām ācacakṣe tapasvinām.

तम् उग्रतपसः प्रीताः कृत्वा पार्थं प्रदक्षिणम्। ब्राह्मणास् ते ऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च।

tam ugratapasaḥ prītāḥ kṛtvā pārthaṃ pradakṣiṇam. brāhmaṇās te 'nvamodanta śivena kuśalena ca.

सुखोदर्कम् इमं क्लेशम् अचिराद् भरतर्षभ। क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि।

sukhodarkam imaṃ kleśam acirād bharatarṣabha. kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṃ pālayiṣyasi.

तत् तु राजा वचस् तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम्। प्रतस्थे सह विप्रैस् तैर् भ्रातृभिश् च परंतपः।

tat tu rājā vacas teṣāṃ pratigṛhya tapasvinām. pratasthe saha viprais tair bhrātṛbhiś ca paraṃtapaḥ.

द्रौपद्या सहितः श्रीमान् हैडिम्बेयादिभिस् तथा। राक्षसैर् अनुयातश् च लोमशेनाभिरक्षितः।

draupadyā sahitaḥ śrīmān haiḍimbeyādibhis tathā. rākṣasair anuyātaś ca lomaśenābhirakṣitaḥ.

क्व चिज् जगाम पद्भ्यां तु राक्षसैर् उह्यते क्व चित्। तत्र तत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः।

kva cij jagāma padbhyāṃ tu rākṣasair uhyate kva cit. tatra tatra mahātejā bhrātṛbhiḥ saha suvrataḥ.

ततो युधिष्ठिरो राजा बहून् क्लेशान् विचिन्तयन्। सिंहव्याघ्रगजाकीर्णाम् उदीचीं प्रययौ दिशम्।

tato yudhiṣṭhiro rājā bahūn kleśān vicintayan. siṃhavyāghragajākīrṇām udīcīṃ prayayau diśam.

अवेक्षमाणः कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम्। गन्धमादनपादांश् च मेरुं चापि शिलोच्चयम्।

avekṣamāṇaḥ kailāsaṃ mainākaṃ caiva parvatam. gandhamādanapādāṃś ca meruṃ cāpi śiloccayam.

उपर्य् उपरि शैलस्य बह्वीश् च सरितः शिवाः। प्रस्थं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशे ऽहनि।

upary upari śailasya bahvīś ca saritaḥ śivāḥ. prasthaṃ himavataḥ puṇyaṃ yayau saptadaśe 'hani.

ददृशुः पाण्डवा राजन् गन्धमादनम् अन्तिकात्। पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतायुते।

dadṛśuḥ pāṇḍavā rājan gandhamādanam antikāt. pṛṣṭhe himavataḥ puṇye nānādrumalatāyute.

सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश् च महीरुहैः। समावृतं पुण्यतमम् आश्रमं वृषपर्वणः।

salilāvartasaṃjātaiḥ puṣpitaiś ca mahīruhaiḥ. samāvṛtaṃ puṇyatamam āśramaṃ vṛṣaparvaṇaḥ.

तम् उपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानम् अरिंदमाः। पाण्डवा वृषपर्वाणम् अवन्दन्त गतक्लमाः।

tam upakramya rājarṣiṃ dharmātmānam ariṃdamāḥ. pāṇḍavā vṛṣaparvāṇam avandanta gataklamāḥ.

अभ्यनन्दत् स राजर्षिः पुत्रवद् भरतर्षभान्। पूजिताश् चावसंस् तत्र सप्तरात्रम् अरिंदमाः।

abhyanandat sa rājarṣiḥ putravad bharatarṣabhān. pūjitāś cāvasaṃs tatra saptarātram ariṃdamāḥ.

अष्टमे ऽहनि संप्राप्ते तम् ऋषिं लोकविश्रुतम्। आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं समरोचयन्।

aṣṭame 'hani saṃprāpte tam ṛṣiṃ lokaviśrutam. āmantrya vṛṣaparvāṇaṃ prasthānaṃ samarocayan.

एकैकशश् च तान् विप्रान् निवेद्य वृषपर्वणे। न्यासभूतान् यथाकालं बन्धून् इव सुसत्कृतान्। परिबर्हं च तं शेषं परिदाय महात्मने।

ekaikaśaś ca tān viprān nivedya vṛṣaparvaṇe. nyāsabhūtān yathākālaṃ bandhūn iva susatkṛtān. paribarhaṃ ca taṃ śeṣaṃ paridāya mahātmane.

ततस् ते वरवस्त्राणि शुभान्य् आभरणानि च। न्यदधुः पाण्डवास् तस्मिन्न् आश्रमे वृषपर्वणः।

tatas te varavastrāṇi śubhāny ābharaṇāni ca. nyadadhuḥ pāṇḍavās tasminn āśrame vṛṣaparvaṇaḥ.

अतीतानागते विद्वान् कुशलः सर्वधर्मवित्। अन्वशासत् स धर्मज्ञः पुत्रवद् भरतर्षभान्।

atītānāgate vidvān kuśalaḥ sarvadharmavit. anvaśāsat sa dharmajñaḥ putravad bharatarṣabhān.

ते ऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर् दिशम् उत्तराम्। कृष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश् च महात्मभिः। तान् प्रस्थितान् अन्वगच्छद् वृषपर्वा महीपतिः।

te 'nujñātā mahātmānaḥ prayayur diśam uttarām. kṛṣṇayā sahitā vīrā brāhmaṇaiś ca mahātmabhiḥ. tān prasthitān anvagacchad vṛṣaparvā mahīpatiḥ.

उपन्यस्य महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस् तदा। अनुसंसाध्य कौन्तेयान् आशीर्भिर् अभिनन्द्य च। वृषपर्वा निववृते पन्थानम् उपदिश्य च।

upanyasya mahātejā viprebhyaḥ pāṇḍavāṃs tadā. anusaṃsādhya kaunteyān āśīrbhir abhinandya ca. vṛṣaparvā nivavṛte panthānam upadiśya ca.

नानामृगगणैर् जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः। पदातिर् भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः।

nānāmṛgagaṇair juṣṭaṃ kaunteyaḥ satyavikramaḥ. padātir bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ.

नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु। पर्वतं विविशुः श्वेतं चतुर्थे ऽहनि पाण्डवाः।

nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu. parvataṃ viviśuḥ śvetaṃ caturthe 'hani pāṇḍavāḥ.

महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम्। मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम्। रम्यं हिमवतः प्रस्थं बहुकन्दरनिर्झरम्। शिलाविहंगविटपं लतापादपसंकुलम्।

mahābhraghanasaṃkāśaṃ salilopahitaṃ śubham. maṇikāñcanaramyaṃ ca śailaṃ nānāsamucchrayam. ramyaṃ himavataḥ prasthaṃ bahukandaranirjharam. śilāvihaṃgaviṭapaṃ latāpādapasaṃkulam.

ते समासाद्य पन्थानं यथोक्तं वृषपर्वणा। अनुसस्रुर् यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान् नगान्।

te samāsādya panthānaṃ yathoktaṃ vṛṣaparvaṇā. anusasrur yathoddeśaṃ paśyanto vividhān nagān.

उपर्य् उपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः। सुदुर्गमांस् ते सुबहून् सुखेनैवाभिचक्रमुः।

upary upari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ. sudurgamāṃs te subahūn sukhenaivābhicakramuḥ.

धौम्यः कृष्णा च पार्थाश् च लोमशश् च महान् ऋषिः। अगमन् सहितास् तत्र न कश् चिद् अवहीयते।

dhaumyaḥ kṛṣṇā ca pārthāś ca lomaśaś ca mahān ṛṣiḥ. agaman sahitās tatra na kaś cid avahīyate.

ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्विजसमाकुलम्। शाखामृगगणैश् चैव सेवितं सुमनोहरम्।

te mṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ nānādvijasamākulam. śākhāmṛgagaṇaiś caiva sevitaṃ sumanoharam.

पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम्। उपतस्थुर् महावीर्या माल्यवन्तं महागिरिम्। गजसंघसमावासं सिंहव्याघ्रगणायुतम्।

puṇyaṃ padmasaropetaṃ sapalvalamahāvanam. upatasthur mahāvīryā mālyavantaṃ mahāgirim. gajasaṃghasamāvāsaṃ siṃhavyāghragaṇāyutam.

ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम्। ददृशुर् हृष्टरोमाणः पर्वतं गन्धमादनम्।

tataḥ kiṃpuruṣāvāsaṃ siddhacāraṇasevitam. dadṛśur hṛṣṭaromāṇaḥ parvataṃ gandhamādanam.

विद्याधरानुचरितं किंनरीभिस् तथैव च। गजसिंहसमाकीर्णम् उदीर्णशरभायुतम्। शरभोन्नादसंघुष्टं नानामृगनिषेवितम्।

vidyādharānucaritaṃ kiṃnarībhis tathaiva ca. gajasiṃhasamākīrṇam udīrṇaśarabhāyutam. śarabhonnādasaṃghuṣṭaṃ nānāmṛganiṣevitam.

उपेतम् अन्यैश् च तदा मृगैर् मृदुनिनादिभिः। ते गन्धमादनवनं तन् नन्दनवनोपमम्।

upetam anyaiś ca tadā mṛgair mṛduninādibhiḥ. te gandhamādanavanaṃ tan nandanavanopamam.

मुदिताः पाण्डुतनया मनोहृदयनन्दनम्। विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम्।

muditāḥ pāṇḍutanayā manohṛdayanandanam. viviśuḥ kramaśo vīrā araṇyaṃ śubhakānanam.

द्रौपदीसहिता वीरास् तैश् च विप्रैर् महात्मभिः। शृण्वन्तः प्रीतिजननान् वल्गून् मदकलाञ् शुभान्। श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान्।

draupadīsahitā vīrās taiś ca viprair mahātmabhiḥ. śṛṇvantaḥ prītijananān valgūn madakalāñ śubhān. śrotraramyān sumadhurāñ śabdān khagamukheritān.

सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान्। पश्यन्तः पादपांश् चापि फलभारावनामितान्।

sarvartuphalabhārāḍhyān sarvartukusumojjvalān. paśyantaḥ pādapāṃś cāpi phalabhārāvanāmitān.

आम्रान् आम्रातकान् फुल्लान् नारिकेलान् सतिन्दुकान्। अजातकांस् तथा जीरान् दाडिमान् बीजपूरकान्।

āmrān āmrātakān phullān nārikelān satindukān. ajātakāṃs tathā jīrān dāḍimān bījapūrakān.

पनसांल् लिकुचान् मोचान् खर्जूरान् आम्रवेतसान्। पारावतांस् तथा क्षौद्रान् नीपांश् चापि मनोरमान्।

panasāṃl likucān mocān kharjūrān āmravetasān. pārāvatāṃs tathā kṣaudrān nīpāṃś cāpi manoramān.

बिल्वान् कपित्थाञ् जम्बूंश् च काश्मरीर् बदरीस् तथा। प्लक्षान् उदुम्बरवटान् अश्वत्थान् क्षीरिणस् तथा। भल्लातकान् आमलकान् हरीतकबिभीतकान्।

bilvān kapitthāñ jambūṃś ca kāśmarīr badarīs tathā. plakṣān udumbaravaṭān aśvatthān kṣīriṇas tathā. bhallātakān āmalakān harītakabibhītakān.

इङ्गुदान् करवीरांश् च तिन्दुकांश् च महाफलान्। एतान् अन्यांश् च विविधान् गन्धमादनसानुषु।

iṅgudān karavīrāṃś ca tindukāṃś ca mahāphalān. etān anyāṃś ca vividhān gandhamādanasānuṣu.

फलैर् अमृतकल्पैस् तान् आचितान् स्वादुभिस् तरून्। तथैव चम्पकाशोकान् केतकान् बकुलांस् तथा।

phalair amṛtakalpais tān ācitān svādubhis tarūn. tathaiva campakāśokān ketakān bakulāṃs tathā.

पुंनागान् सप्तपर्णांश् च कर्णिकारान् सकेतकान्। पाटलान् कुटजान् रम्यान् मन्दारेन्दीवरांस् तथा।

puṃnāgān saptaparṇāṃś ca karṇikārān saketakān. pāṭalān kuṭajān ramyān mandārendīvarāṃs tathā.

पारिजातान् कोविदारान् देवदारुतरूंस् तथा। शालांस् तालांस् तमालांश् च प्रियालान् बकुलांस् तथा। शाल्मलीः किंशुकाशोकाञ् शिंशपांस् तरलांस् तथा।

pārijātān kovidārān devadārutarūṃs tathā. śālāṃs tālāṃs tamālāṃś ca priyālān bakulāṃs tathā. śālmalīḥ kiṃśukāśokāñ śiṃśapāṃs taralāṃs tathā.

चकोरैः शतपत्रैश् च भृङ्गराजैस् तथा शुकैः। कोकिलैः कलविङ्कैश् च हारीतैर् जीवजीवकैः।

cakoraiḥ śatapatraiś ca bhṛṅgarājais tathā śukaiḥ. kokilaiḥ kalaviṅkaiś ca hārītair jīvajīvakaiḥ.

प्रियव्रतैश् चातकैश् च तथान्यैर् विविधैः खगैः। श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश् चाप्य् अधिष्ठितान्।

priyavrataiś cātakaiś ca tathānyair vividhaiḥ khagaiḥ. śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiś cāpy adhiṣṭhitān.

सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च। कुमुदैः पुण्डरीकैश् च तथा कोकनदोत्पलैः। कह्लारैः कमलैश् चैव आचितानि समन्ततः।

sarāṃsi ca vicitrāṇi prasannasalilāni ca. kumudaiḥ puṇḍarīkaiś ca tathā kokanadotpalaiḥ. kahlāraiḥ kamalaiś caiva ācitāni samantataḥ.

कदम्बैश् चक्रवाकैश् च कुररैर् जलकुक्कुटैः। कारण्डवैः प्लवैर् हंसैर् बकैर् मद्गुभिर् एव च। एतैश् चान्यैश् च कीर्णानि समन्ताज् जलचारिभिः।

kadambaiś cakravākaiś ca kurarair jalakukkuṭaiḥ. kāraṇḍavaiḥ plavair haṃsair bakair madgubhir eva ca. etaiś cānyaiś ca kīrṇāni samantāj jalacāribhiḥ.

हृष्टैस् तथा तामरसरसासवमदालसैः। पद्मोदरच्युतरजःकिञ्जल्कारुणरञ्जितैः।

hṛṣṭais tathā tāmarasarasāsavamadālasaiḥ. padmodaracyutarajaḥkiñjalkāruṇarañjitaiḥ.

मधुरस्वरैर् मधुकरैर् विरुतान् कमलाकरान्। पश्यन्तस् ते मनोरम्यान् गन्धमादनसानुषु।

madhurasvarair madhukarair virutān kamalākarān. paśyantas te manoramyān gandhamādanasānuṣu.

तथैव पद्मषण्डैश् च मण्डितेषु समन्ततः। शिखण्डिनीभिः सहितांल् लतामण्डपकेषु च। मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान् भृशम्।

tathaiva padmaṣaṇḍaiś ca maṇḍiteṣu samantataḥ. śikhaṇḍinībhiḥ sahitāṃl latāmaṇḍapakeṣu ca. meghatūryaravoddāmamadanākulitān bhṛśam.

कृत्वैव केकामधुरं संगीतमधुरस्वरम्। चित्रान् कलापान् विस्तीर्य सविलासान् मदालसान्। मयूरान् ददृशुश् चित्रान् नृत्यतो वनलासकान्।

kṛtvaiva kekāmadhuraṃ saṃgītamadhurasvaram. citrān kalāpān vistīrya savilāsān madālasān. mayūrān dadṛśuś citrān nṛtyato vanalāsakān.

कान्ताभिः सहितान् अन्यान् अपश्यन् रमतः सुखम्। वल्लीलतासंकटेषु कटकेषु स्थितांस् तथा।

kāntābhiḥ sahitān anyān apaśyan ramataḥ sukham. vallīlatāsaṃkaṭeṣu kaṭakeṣu sthitāṃs tathā.

कांश् चिच् छकुनजातांश् च विटपेषूत्कटान् अपि। कलापरचिताटोपान् विचित्रमुकुटान् इव। विवरेषु तरूणां च मुदितान् ददृशुश् च ते।

kāṃś cic chakunajātāṃś ca viṭapeṣūtkaṭān api. kalāparacitāṭopān vicitramukuṭān iva. vivareṣu tarūṇāṃ ca muditān dadṛśuś ca te.

सिन्धुवारान् अथोद्दामान् मन्मथस्येव तोमरान्। सुवर्णकुसुमाकीर्णान् गिरीणां शिखरेषु च।

sindhuvārān athoddāmān manmathasyeva tomarān. suvarṇakusumākīrṇān girīṇāṃ śikhareṣu ca.

कर्णिकारान् विरचितान् कर्णपूरान् इवोत्तमान्। तथा वनस्पतीभारं भूरिभारासमद्युतिम्। दधन्त्यः संगताश् चारुलतापुष्पसमागताः। अथापश्यन् कुरबकान् वनराजिषु पुष्पितान्। कामवश्योत्सुककरान् कामस्येव शरोत्करान्।

karṇikārān viracitān karṇapūrān ivottamān. tathā vanaspatībhāraṃ bhūribhārāsamadyutim. dadhantyaḥ saṃgatāś cārulatāpuṣpasamāgatāḥ. athāpaśyan kurabakān vanarājiṣu puṣpitān. kāmavaśyotsukakarān kāmasyeva śarotkarān.

तथैव वनराजीनाम् उदारान् रचितान् इव। विराजमानांस् ते ऽपश्यंस् तिलकांस् तिलकान् इव।

tathaiva vanarājīnām udārān racitān iva. virājamānāṃs te 'paśyaṃs tilakāṃs tilakān iva.

तथानङ्गशराकारान् सहकारान् मनोरमान्। अपश्यन् भ्रमरारावान् मञ्जरीभिर् विराजितान्।

tathānaṅgaśarākārān sahakārān manoramān. apaśyan bhramarārāvān mañjarībhir virājitān.

हिरण्यसदृशैः पुष्पैर् दावाग्निसदृशैर् अपि। लोहितैर् अञ्जनाभैश् च वैडूर्यसदृशैर् अपि।

hiraṇyasadṛśaiḥ puṣpair dāvāgnisadṛśair api. lohitair añjanābhaiś ca vaiḍūryasadṛśair api.

तथा शालांस् तमालांश् च पाटल्यो बकुलानि च। माला इव समासक्ताः शैलानां शिखरेषु च।

tathā śālāṃs tamālāṃś ca pāṭalyo bakulāni ca. mālā iva samāsaktāḥ śailānāṃ śikhareṣu ca.

एवं क्रमेण ते वीरा वीक्षमाणाः समन्ततः। गजसंघसमाबाधं सिंहव्याघ्रसमायुतम्।

evaṃ krameṇa te vīrā vīkṣamāṇāḥ samantataḥ. gajasaṃghasamābādhaṃ siṃhavyāghrasamāyutam.

शरभोन्नादसंघुष्टं नानारावनिनादितम्। सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं गन्धमादनसानुषु।

śarabhonnādasaṃghuṣṭaṃ nānārāvanināditam. sarvartuphalapuṣpāḍhyaṃ gandhamādanasānuṣu.

पीता भास्वरवर्णाभा बभूवुर् वनराजयः। नात्र कण्टकिनः के चिन् नात्र के चिद् अपुष्पिताः। स्निग्धपत्रफला वृक्षा गन्धमादनसानुषु। भ्रमरारावमधुरा नलिनीः फुल्लपङ्कजाः। विलोड्यमानाः पश्येमाः करिभिः सकरेणुभिः। पश्येमां नलिनीं चान्यां कमलोत्पलमालिनीम्। स्रग्धरां विग्रहवतीं साक्षाच् छ्रियम् इवापराम्। नानाकुसुमगन्धाढ्यास् तस्येमाः काननोत्तमे। उपगीयमाना भ्रमरै राजन्ते वनराजयः।

pītā bhāsvaravarṇābhā babhūvur vanarājayaḥ. nātra kaṇṭakinaḥ ke cin nātra ke cid apuṣpitāḥ. snigdhapatraphalā vṛkṣā gandhamādanasānuṣu. bhramarārāvamadhurā nalinīḥ phullapaṅkajāḥ. viloḍyamānāḥ paśyemāḥ karibhiḥ sakareṇubhiḥ. paśyemāṃ nalinīṃ cānyāṃ kamalotpalamālinīm. sragdharāṃ vigrahavatīṃ sākṣāc chriyam ivāparām. nānākusumagandhāḍhyās tasyemāḥ kānanottame. upagīyamānā bhramarai rājante vanarājayaḥ.

विमलस्फटिकाभानि पाण्डुरच्छदनैर् द्विजैः। राजहंसैर् उपेतानि सारसाभिरुतानि च। सरांसि सरितः पार्थाः पश्यन्तः शैलसानुषु। विविशुः क्रमशो वीरा अनन्यं शुभकाननम्। पश्यन्ती विविधान् वृक्षांस् तत्र कृष्णा मनोहरान्। अन्तिकस्थम् अथ प्रीत्या भीमसेनम् उवाच ह।

vimalasphaṭikābhāni pāṇḍuracchadanair dvijaiḥ. rājahaṃsair upetāni sārasābhirutāni ca. sarāṃsi saritaḥ pārthāḥ paśyantaḥ śailasānuṣu. viviśuḥ kramaśo vīrā ananyaṃ śubhakānanam. paśyantī vividhān vṛkṣāṃs tatra kṛṣṇā manoharān. antikastham atha prītyā bhīmasenam uvāca ha.

पद्मोत्पलविचित्राणि सुखस्पर्शजलानि च। गन्धवन्ति च माल्यानि रसवन्ति फलानि च। सरांसि च मनोज्ञानि वृक्षांश् चातिमनोरमान्। विविशुः पाण्डवाः सर्वे विस्मयोत्फुल्ललोचनाः। कमलोत्पलकह्लारपुण्डरीकसुगन्धिना। सेव्यमाना वने तस्मिन् सुखस्पर्शेन वायुना। ततो युधिष्ठिरो भीमम् आहेदं प्रीतिमद् वचः। अहो श्रीमद् इदं भीम गन्धमादनकाननम्। अतीव वृक्षा राजन्ते पुष्पिताः शैलसानुषु।

padmotpalavicitrāṇi sukhasparśajalāni ca. gandhavanti ca mālyāni rasavanti phalāni ca. sarāṃsi ca manojñāni vṛkṣāṃś cātimanoramān. viviśuḥ pāṇḍavāḥ sarve vismayotphullalocanāḥ. kamalotpalakahlārapuṇḍarīkasugandhinā. sevyamānā vane tasmin sukhasparśena vāyunā. tato yudhiṣṭhiro bhīmam āhedaṃ prītimad vacaḥ. aho śrīmad idaṃ bhīma gandhamādanakānanam. atīva vṛkṣā rājante puṣpitāḥ śailasānuṣu.

एते चान्ये च बहवस् तत्र काननजा द्रुमाः। लताश् च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलोच्चयाः। भान्त्य् एते पुष्पविकचाः पुंस्कोकिलकुलाकुलाः।

ete cānye ca bahavas tatra kānanajā drumāḥ. latāś ca vividhākārāḥ patrapuṣpaphaloccayāḥ. bhānty ete puṣpavikacāḥ puṃskokilakulākulāḥ.

युधिष्ठिरस् तु तान् वृक्षान् पश्यमानो नगोत्तमे। भीमसेनम् इदं वाक्यम् अब्रवीन् मधुराक्षरम्।

yudhiṣṭhiras tu tān vṛkṣān paśyamāno nagottame. bhīmasenam idaṃ vākyam abravīn madhurākṣaram.

पश्य भीम शुभान् देशान् देवाक्रीडान् समन्ततः। अमानुषगतिं प्राप्ताः संसिद्धाः स्म वृकोदर।

paśya bhīma śubhān deśān devākrīḍān samantataḥ. amānuṣagatiṃ prāptāḥ saṃsiddhāḥ sma vṛkodara.

लताभिश् चैव बह्वीभिः पुष्पिताः पादपोत्तमाः। संश्लिष्टाः पार्थ शोभन्ते गन्धमादनसानुषु।

latābhiś caiva bahvībhiḥ puṣpitāḥ pādapottamāḥ. saṃśliṣṭāḥ pārtha śobhante gandhamādanasānuṣu.

शिखण्डिनीभिश् चरतां सहितानां शिखण्डिनाम्। नर्दतां शृणु निर्घोषं भीम पर्वतसानुषु।

śikhaṇḍinībhiś caratāṃ sahitānāṃ śikhaṇḍinām. nardatāṃ śṛṇu nirghoṣaṃ bhīma parvatasānuṣu.

चकोराः शतपत्राश् च मत्तकोकिलशारिकाः। पत्रिणः पुष्पितान् एतान् संश्लिष्यन्ति महाद्रुमान्।

cakorāḥ śatapatrāś ca mattakokilaśārikāḥ. patriṇaḥ puṣpitān etān saṃśliṣyanti mahādrumān.

रक्तपीतारुणाः पार्थ पादपाग्रगता द्विजाः। परस्परम् उदीक्षन्ते बहवो जीवजीवकाः।

raktapītāruṇāḥ pārtha pādapāgragatā dvijāḥ. parasparam udīkṣante bahavo jīvajīvakāḥ.

हरितारुणवर्णानां शाद्वलानां समन्ततः। सारसाः प्रतिदृश्यन्ते शैलप्रस्रवणेष्व् अपि।

haritāruṇavarṇānāṃ śādvalānāṃ samantataḥ. sārasāḥ pratidṛśyante śailaprasravaṇeṣv api.

वदन्ति मधुरा वाचः सर्वभूतमनोनुगाः। भृङ्गराजोपचक्राश् च लोहपृष्ठाश् च पत्रिणः।

vadanti madhurā vācaḥ sarvabhūtamanonugāḥ. bhṛṅgarājopacakrāś ca lohapṛṣṭhāś ca patriṇaḥ.

चतुर्विषाणाः पद्माभाः कुञ्जराः सकरेणवः। एते वैडूर्यवर्णाभं क्षोभयन्ति महत् सरः।

caturviṣāṇāḥ padmābhāḥ kuñjarāḥ sakareṇavaḥ. ete vaiḍūryavarṇābhaṃ kṣobhayanti mahat saraḥ.

बहुतालसमुत्सेधाः शैलशृङ्गात् परिच्युताः। नानाप्रस्रवणेभ्यश् च वारिधाराः पतन्त्य् अमूः।

bahutālasamutsedhāḥ śailaśṛṅgāt paricyutāḥ. nānāprasravaṇebhyaś ca vāridhārāḥ patanty amūḥ.

भास्कराभप्रभा भीम शारदाभ्रघनोपमाः। शोभयन्ति महाशैलं नानारजतधातवः।

bhāskarābhaprabhā bhīma śāradābhraghanopamāḥ. śobhayanti mahāśailaṃ nānārajatadhātavaḥ.

क्व चिद् अञ्जनवर्णाभाः क्व चित् काञ्चनसंनिभाः। धातवो हरितालस्य क्व चिद् धिङ्गुलकस्य च।

kva cid añjanavarṇābhāḥ kva cit kāñcanasaṃnibhāḥ. dhātavo haritālasya kva cid dhiṅgulakasya ca.

मनःशिलागुहाश् चैव संध्याभ्रनिकरोपमाः। शशलोहितवर्णाभाः क्व चिद् गैरिकधातवः।

manaḥśilāguhāś caiva saṃdhyābhranikaropamāḥ. śaśalohitavarṇābhāḥ kva cid gairikadhātavaḥ.

सितासिताभ्रप्रतिमा बालसूर्यसमप्रभाः। एते बहुविधाः शैलं शोभयन्ति महाप्रभाः।

sitāsitābhrapratimā bālasūryasamaprabhāḥ. ete bahuvidhāḥ śailaṃ śobhayanti mahāprabhāḥ.

गन्धर्वाः सह कान्ताभिर् यथोक्तं वृषपर्वणा। दृश्यन्ते शैलशृङ्गेषु पार्थ किंपुरुषैः सह।

gandharvāḥ saha kāntābhir yathoktaṃ vṛṣaparvaṇā. dṛśyante śailaśṛṅgeṣu pārtha kiṃpuruṣaiḥ saha.

गीतानां तलतालानां यथा साम्नां च निस्वनः। श्रूयते बहुधा भीम सर्वभूतमनोहरः।

gītānāṃ talatālānāṃ yathā sāmnāṃ ca nisvanaḥ. śrūyate bahudhā bhīma sarvabhūtamanoharaḥ.

महागङ्गाम् उदीक्षस्व पुण्यां देवनदीं शुभाम्। कलहंसगणैर् जुष्टाम् ऋषिकिंनरसेविताम्।

mahāgaṅgām udīkṣasva puṇyāṃ devanadīṃ śubhām. kalahaṃsagaṇair juṣṭām ṛṣikiṃnarasevitām.

धातुभिश् च सरिद्भिश् च किंनरैर् मृगपक्षिभिः। गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च काननैश् च मनोरमैः।

dhātubhiś ca saridbhiś ca kiṃnarair mṛgapakṣibhiḥ. gandharvair apsarobhiś ca kānanaiś ca manoramaiḥ.

व्यालैश् च विविधाकारैः शतशीर्षैः समन्ततः। उपेतं पश्य कौन्तेय शैलराजम् अरिंदम।

vyālaiś ca vividhākāraiḥ śataśīrṣaiḥ samantataḥ. upetaṃ paśya kaunteya śailarājam ariṃdama.

ते प्रीतमनसः शूराः प्राप्ता गतिम् अनुत्तमाम्। नातृप्यन् पर्वतेन्द्रस्य दर्शनेन परंतपाः। द्रौपद्या सहिता वीरास् तैश् च विप्रैर् महात्मभिः।

te prītamanasaḥ śūrāḥ prāptā gatim anuttamām. nātṛpyan parvatendrasya darśanena paraṃtapāḥ. draupadyā sahitā vīrās taiś ca viprair mahātmabhiḥ.

उपेतम् अथ माल्यैश् च फलवद्भिश् च पादपैः। आर्ष्टिषेणस्य राजर्षेर् आश्रमं ददृशुस् तदा।

upetam atha mālyaiś ca phalavadbhiś ca pādapaiḥ. ārṣṭiṣeṇasya rājarṣer āśramaṃ dadṛśus tadā.

ततस् तं तीव्रतपसं कृशं धमनिसंततम्। पारगं सर्वधर्माणाम् आर्ष्टिषेणम् उपागमन्।

tatas taṃ tīvratapasaṃ kṛśaṃ dhamanisaṃtatam. pāragaṃ sarvadharmāṇām ārṣṭiṣeṇam upāgaman.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...