महाभारत 3.152 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 152→

[mh-3-152] • 25 श्लोकाः

भीम उवाच। पाण्डवो भीमसेनो ऽहं धर्मपुत्राद् अनन्तरः। विशालां बदरीं प्राप्तो भ्रातृभिः सह राक्षसाः।

bhīma uvāca. pāṇḍavo bhīmaseno 'haṃ dharmaputrād anantaraḥ. viśālāṃ badarīṃ prāpto bhrātṛbhiḥ saha rākṣasāḥ.

अपश्यत् तत्र पञ्चाली सौगन्धिकम् अनुत्तमम्। अनिलोढम् इतो नूनं सा बहूनि परीप्सति।

apaśyat tatra pañcālī saugandhikam anuttamam. aniloḍham ito nūnaṃ sā bahūni parīpsati.

तस्या माम् अनवद्याङ्ग्या धर्मपत्न्याः प्रिये स्थितम्। पुष्पाहारम् इह प्राप्तं निबोधत निशाचराः।

tasyā mām anavadyāṅgyā dharmapatnyāḥ priye sthitam. puṣpāhāram iha prāptaṃ nibodhata niśācarāḥ.

राक्षसा ऊचुः। आक्रीडो ऽयं कुबेरस्य दयितः पुरुषर्षभ। नेह शक्यं मनुष्येण विहर्तुं मर्त्यधर्मिणा।

rākṣasā ūcuḥ. ākrīḍo 'yaṃ kuberasya dayitaḥ puruṣarṣabha. neha śakyaṃ manuṣyeṇa vihartuṃ martyadharmiṇā.

देवर्षयस् तथा यक्षा देवाश् चात्र वृकोदर। आमन्त्र्य यक्षप्रवरं पिबन्ति विहरन्ति च। गन्धर्वाप्सरसश् चैव विहरन्त्य् अत्र पाण्डव। यक्षाधिपस्यानुमते कुबेरस्य महात्मनः।

devarṣayas tathā yakṣā devāś cātra vṛkodara. āmantrya yakṣapravaraṃ pibanti viharanti ca. gandharvāpsarasaś caiva viharanty atra pāṇḍava. yakṣādhipasyānumate kuberasya mahātmanaḥ.

अन्यायेनेह यः कश् चिद् अवमन्य धनेश्वरम्। विहर्तुम् इच्छेद् दुर्वृत्तः स विनश्येद् असंशयम्।

anyāyeneha yaḥ kaś cid avamanya dhaneśvaram. vihartum icched durvṛttaḥ sa vinaśyed asaṃśayam.

तम् अनादृत्य पद्मानि जिहीर्षसि बलाद् इतः। धर्मराजस्य चात्मानं ब्रवीषि भ्रातरं कथम्। तेषां तु वचनं श्रुत्वा वार्यमाणो ऽपि पाण्डवः। आमन्त्र्य यक्षराजं वै ततः पिब हरस्व च। नातो ऽन्यथा त्वया शक्यं किं चित् पुष्करम् ईक्षितुम्।

tam anādṛtya padmāni jihīrṣasi balād itaḥ. dharmarājasya cātmānaṃ bravīṣi bhrātaraṃ katham. teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā vāryamāṇo 'pi pāṇḍavaḥ. āmantrya yakṣarājaṃ vai tataḥ piba harasva ca. nāto 'nyathā tvayā śakyaṃ kiṃ cit puṣkaram īkṣitum.

भीम उवाच। राक्षसास् तं न पश्यामि धनेश्वरम् इहान्तिके। दृष्ट्वापि च महाराजं नाहं याचितुम् उत्सहे।

bhīma uvāca. rākṣasās taṃ na paśyāmi dhaneśvaram ihāntike. dṛṣṭvāpi ca mahārājaṃ nāhaṃ yācitum utsahe.

न हि याचन्ति राजान एष धर्मः सनातनः। न चाहं हातुम् इच्छामि क्षात्रधर्मं कथं चन।

na hi yācanti rājāna eṣa dharmaḥ sanātanaḥ. na cāhaṃ hātum icchāmi kṣātradharmaṃ kathaṃ cana.

इयं च नलिनी रम्या जाता पर्वतनिर्झरे। नेयं भवनम् आसाद्य कुबेरस्य महात्मनः।

iyaṃ ca nalinī ramyā jātā parvatanirjhare. neyaṃ bhavanam āsādya kuberasya mahātmanaḥ.

तुल्या हि सर्वभूतानाम् इयं वैश्रवणस्य च। एवंगतेषु द्रव्येषु कः कं याचितुम् अर्हति।

tulyā hi sarvabhūtānām iyaṃ vaiśravaṇasya ca. evaṃgateṣu dravyeṣu kaḥ kaṃ yācitum arhati.

वैशंपायन उवाच। इत्य् उक्त्वा राक्षसान् सर्वान् भीमसेनो व्यगाहत। व्यगाहत महाबाहुर् नलिनीं तां महाबलः। तां तु पुष्करिणीं वीरः प्रभिन्न इव कुञ्जरः। ततः स राक्षसैर् वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान्। मा मैवम् इति सक्रोधैर् भर्त्सयद्भिः समन्ततः।

vaiśaṃpāyana uvāca. ity uktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata. vyagāhata mahābāhur nalinīṃ tāṃ mahābalaḥ. tāṃ tu puṣkariṇīṃ vīraḥ prabhinna iva kuñjaraḥ. tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān. mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ.

कदर्थीकृत्य तु स तान् राक्षसान् भीमविक्रमः। व्यगाहत महातेजास् ते तं सर्वे न्यवारयन्। बलाज् जग्राह पद्मानि रक्षसां पश्यतां तदा। ते तं न ममृषुर् वीरा गृह्णन्तं कमलोत्तमान्। अगणय्य स तान् सर्वान् भीमसेनः प्रतापवान्। पद्मान्य् अगृह्णात् सहसा पौरुषे स्वे व्यवस्थितः।

kadarthīkṛtya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ. vyagāhata mahātejās te taṃ sarve nyavārayan. balāj jagrāha padmāni rakṣasāṃ paśyatāṃ tadā. te taṃ na mamṛṣur vīrā gṛhṇantaṃ kamalottamān. agaṇayya sa tān sarvān bhīmasenaḥ pratāpavān. padmāny agṛhṇāt sahasā pauruṣe sve vyavasthitaḥ.

गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं; पचाम खादाम च भीमसेनम्। क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर् द्रुतं ते; शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः।

gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ; pacāma khādāma ca bhīmasenam. kruddhā bruvanto 'nuyayur drutaṃ te; śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ.

ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां; महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम्। प्रगृह्य तान् अभ्यपतत् तरस्वी; ततो ऽब्रवीत् तिष्ठत तिष्ठतेति।

tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ; mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām. pragṛhya tān abhyapatat tarasvī; tato 'bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti.

ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर्; व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः। जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा; भीमं समन्तात् परिवव्रुर् उग्राः।

te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyair; vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ. jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā; bhīmaṃ samantāt parivavrur ugrāḥ.

वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः; शूरस् तरस्वी द्विषतां निहन्ता। सत्ये च धर्मे च रतः सदैव; पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः।

vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ; śūras tarasvī dviṣatāṃ nihantā. satye ca dharme ca rataḥ sadaiva; parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ.

तेषां स मार्गान् विविधान् महात्मा; निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम्। यथाप्रवीरान् निजघान वीरः; परःशतान् पुष्करिणीसमीपे।

teṣāṃ sa mārgān vividhān mahātmā; nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām. yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ; paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe.

ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा; विद्याबलं बाहुबलं तथैव। अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्; धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः।

te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā; vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva. aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantād; dhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ.

विदीर्यमाणास् तत एव तूर्णम्; आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः। कैलासशृङ्गाण्य् अभिदुद्रुवुस् ते; भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः।

vidīryamāṇās tata eva tūrṇam; ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ. kailāsaśṛṅgāṇy abhidudruvus te; bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ.

स शक्रवद् दानवदैत्यसंघान्; विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान्। विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः; कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि।

sa śakravad dānavadaityasaṃghān; vikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān. vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ; kāmāya jagrāha tato 'mbujāni.

ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो; भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः। उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि; सौगन्धिकान्य् उत्तमगन्धवन्ति।

tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho; bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ. utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni; saugandhikāny uttamagandhavanti.

ततस् तु ते क्रोधवशाः समेत्य; धनेश्वरं भीमबलप्रणुन्नाः। भीमस्य वीर्यं च बलं च संख्ये; यथावद् आचख्युर् अतीव दीनाः।

tatas tu te krodhavaśāḥ sametya; dhaneśvaraṃ bhīmabalapraṇunnāḥ. bhīmasya vīryaṃ ca balaṃ ca saṃkhye; yathāvad ācakhyur atīva dīnāḥ.

तेषां वचस् तत् तु निशम्य देवः; प्रहस्य रक्षांशि ततो ऽभ्युवाच। गृह्णातु भीमो जलजानि कामं; कृष्णानिमित्तं विदितं ममैतत्।

teṣāṃ vacas tat tu niśamya devaḥ; prahasya rakṣāṃśi tato 'bhyuvāca. gṛhṇātu bhīmo jalajāni kāmaṃ; kṛṣṇānimittaṃ viditaṃ mamaitat.

ततो ऽभ्यनुज्ञाय धनेश्वरं ते; जग्मुः कुरूणां प्रवरं विरोषाः। भीमं च तस्यां ददृशुर् नलिन्यां; यथोपजोषं विहरन्तम् एकम्।

tato 'bhyanujñāya dhaneśvaraṃ te; jagmuḥ kurūṇāṃ pravaraṃ viroṣāḥ. bhīmaṃ ca tasyāṃ dadṛśur nalinyāṃ; yathopajoṣaṃ viharantam ekam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...