महाभारत 3.145 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 145→

[mh-3-145] • 43 श्लोकाः

युधिष्ठिर उवाच। धर्मज्ञो बलवाञ् शूरः सद्यो राक्षसपुंगवः। भक्तो ऽस्मान् औरसः पुत्रो भीम गृह्णातु मातरम्।

yudhiṣṭhira uvāca. dharmajño balavāñ śūraḥ sadyo rākṣasapuṃgavaḥ. bhakto 'smān aurasaḥ putro bhīma gṛhṇātu mātaram.

तव भीम बलेनाहम् अतिभीमपराक्रम। अक्षतः सह पाञ्चाल्या गच्छेयं गन्धमादनम्।

tava bhīma balenāham atibhīmaparākrama. akṣataḥ saha pāñcālyā gaccheyaṃ gandhamādanam.

वैशंपायन उवाच। भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय भीमसेनो घटोत्कचम्। आदिदेश नरव्याघ्रस् तनयं शत्रुकर्शनम्।

vaiśaṃpāyana uvāca. bhrātur vacanam ājñāya bhīmaseno ghaṭotkacam. ādideśa naravyāghras tanayaṃ śatrukarśanam.

हैडिम्बेय परिश्रान्ता तव मातापराजिता। त्वं च कामगमस् तात बलवान् वह तां खग।

haiḍimbeya pariśrāntā tava mātāparājitā. tvaṃ ca kāmagamas tāta balavān vaha tāṃ khaga.

स्कन्धम् आरोप्य भद्रं ते मध्ये ऽस्माकं विहायसा। गच्छ नीचिकया गत्या यथा चैनां न पीडयेः।

skandham āropya bhadraṃ te madhye 'smākaṃ vihāyasā. gaccha nīcikayā gatyā yathā caināṃ na pīḍayeḥ.

घटोत्कच उवाच। धर्मराजं च धौम्यं च राजपुत्रीं यमौ तथा। एको ऽप्य् अहम् अलं वोढुं किम् उताद्य सहायवान्। अन्ये च शतशः शूरा विहगाः कामरूपिणः। सर्वान् वो ब्राह्मणैः सार्धं वक्ष्यन्ति सहितानघ। मन्दं मन्दं गमिष्यामि वहन् द्रुपदनन्दिनीम्।

ghaṭotkaca uvāca. dharmarājaṃ ca dhaumyaṃ ca rājaputrīṃ yamau tathā. eko 'py aham alaṃ voḍhuṃ kim utādya sahāyavān. anye ca śataśaḥ śūrā vihagāḥ kāmarūpiṇaḥ. sarvān vo brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ vakṣyanti sahitānagha. mandaṃ mandaṃ gamiṣyāmi vahan drupadanandinīm.

वैशंपायन उवाच। एवम् उक्त्वा ततः कृष्णाम् उवाह स घटोत्कचः। पाण्डूनां मध्यगो वीरः पाण्डवान् अपि चापरे।

vaiśaṃpāyana uvāca. evam uktvā tataḥ kṛṣṇām uvāha sa ghaṭotkacaḥ. pāṇḍūnāṃ madhyago vīraḥ pāṇḍavān api cāpare.

लोमशः सिद्धमार्गेण जगामानुपमद्युतिः। स्वेनैवात्मप्रभावेन द्वितीय इव भास्करः।

lomaśaḥ siddhamārgeṇa jagāmānupamadyutiḥ. svenaivātmaprabhāvena dvitīya iva bhāskaraḥ.

ब्राह्मणांश् चापि तान् सर्वान् समुपादाय राक्षसाः। नियोगाद् राक्षसेन्द्रस्य जग्मुर् भीमपराक्रमाः।

brāhmaṇāṃś cāpi tān sarvān samupādāya rākṣasāḥ. niyogād rākṣasendrasya jagmur bhīmaparākramāḥ.

एवं सुरमणीयानि वनान्य् उपवनानि च। आलोकयन्तस् ते जग्मुर् विशालां बदरीं प्रति।

evaṃ suramaṇīyāni vanāny upavanāni ca. ālokayantas te jagmur viśālāṃ badarīṃ prati.

ते त्व् आशुगतिभिर् वीरा राक्षसैस् तैर् महाबलैः। उह्यमाना ययुः शीघ्रं महद् अध्वानम् अल्पवत्।

te tv āśugatibhir vīrā rākṣasais tair mahābalaiḥ. uhyamānā yayuḥ śīghraṃ mahad adhvānam alpavat.

देशान् म्लेच्छगणाकीर्णान् नानारत्नाकरायुतान्। ददृशुर् गिरिपादांश् च नानाधातुसमाचितान्। आसेवितान् किंपुरुषैर् गन्धर्वैश् च समन्ततः।

deśān mlecchagaṇākīrṇān nānāratnākarāyutān. dadṛśur giripādāṃś ca nānādhātusamācitān. āsevitān kiṃpuruṣair gandharvaiś ca samantataḥ.

विद्याधरगणाकीर्णान् युतान् वानरकिंनरैः। तथा किंपुरुषैश् चैव गन्धर्वैश् च समन्ततः। सृमरैश् चमरैश् चैव वानरै रुरुभिस् तथा। वराहैर् गवयैश् चैव महिषैश् च समावृतान्। नानाविधैर् मृगैर् अन्यैर् उपेतान् सौम्यदर्शनैः।

vidyādharagaṇākīrṇān yutān vānarakiṃnaraiḥ. tathā kiṃpuruṣaiś caiva gandharvaiś ca samantataḥ. sṛmaraiś camaraiś caiva vānarai rurubhis tathā. varāhair gavayaiś caiva mahiṣaiś ca samāvṛtān. nānāvidhair mṛgair anyair upetān saumyadarśanaiḥ.

नदीजालसमाकीर्णान् नानापक्षिरुताकुलान्। नानाविधैर् मृगैर् जुष्टान् वानरैश् चोपशोभितान्। समदैश् चापि विहगैः पादपैर् अन्वितांस् तथा।

nadījālasamākīrṇān nānāpakṣirutākulān. nānāvidhair mṛgair juṣṭān vānaraiś copaśobhitān. samadaiś cāpi vihagaiḥ pādapair anvitāṃs tathā.

ते व्यतीत्य बहून् देशान् उत्तरांश् च कुरून् अपि। ददृशुर् विविधाश्चर्यं कैलासं पर्वतोत्तमम्।

te vyatītya bahūn deśān uttarāṃś ca kurūn api. dadṛśur vividhāścaryaṃ kailāsaṃ parvatottamam.

तस्याभ्याशे तु ददृशुर् नरनारायणाश्रमम्। उपेतं पादपैर् दिव्यैः सदापुष्पफलोपगैः।

tasyābhyāśe tu dadṛśur naranārāyaṇāśramam. upetaṃ pādapair divyaiḥ sadāpuṣpaphalopagaiḥ.

ददृशुस् तां च बदरीं वृत्तस्कन्धां मनोरमाम्। स्निग्धाम् अविरलच्छायां श्रिया परमया युताम्।

dadṛśus tāṃ ca badarīṃ vṛttaskandhāṃ manoramām. snigdhām aviralacchāyāṃ śriyā paramayā yutām.

पत्रैः स्निग्धैर् अविरलैर् उपेतां मृदुभिः शुभाम्। विशालशाखां विस्तीर्णाम् अतिद्युतिसमन्विताम्।

patraiḥ snigdhair aviralair upetāṃ mṛdubhiḥ śubhām. viśālaśākhāṃ vistīrṇām atidyutisamanvitām.

फलैर् उपचितैर् दिव्यैर् आचितां स्वादुभिर् भृशम्। मधुस्रवैः सदा दिव्यां महर्षिगणसेविताम्। मदप्रमुदितैर् नित्यं नानाद्विजगणैर् युताम्।

phalair upacitair divyair ācitāṃ svādubhir bhṛśam. madhusravaiḥ sadā divyāṃ maharṣigaṇasevitām. madapramuditair nityaṃ nānādvijagaṇair yutām.

अदंशमशके देशे बहुमूलफलोदके। नीलशाद्वलसंछन्ने देवगन्धर्वसेविते।

adaṃśamaśake deśe bahumūlaphalodake. nīlaśādvalasaṃchanne devagandharvasevite.

सुसमीकृतभूभागे स्वभावविहिते शुभे। जातां हिममृदुस्पर्शे देशे ऽपहतकण्टके।

susamīkṛtabhūbhāge svabhāvavihite śubhe. jātāṃ himamṛdusparśe deśe 'pahatakaṇṭake.

ताम् उपेत्य महात्मानः सह तैर् ब्राह्मणर्षभैः। अवतेरुस् ततः सर्वे राक्षसस्कन्धतः शनैः।

tām upetya mahātmānaḥ saha tair brāhmaṇarṣabhaiḥ. avaterus tataḥ sarve rākṣasaskandhataḥ śanaiḥ.

ततस् तम् आश्रमं पुण्यं नरनारायणाश्रितम्। ददृशुः पाण्डवा राजन् सहिता द्विजपुंगवैः।

tatas tam āśramaṃ puṇyaṃ naranārāyaṇāśritam. dadṛśuḥ pāṇḍavā rājan sahitā dvijapuṃgavaiḥ.

तमसा रहितं पुण्यम् अनामृष्टं रवेः करैः। क्षुत्तृट्शीतोष्णदोषैश् च वर्जितं शोकनाशनम्।

tamasā rahitaṃ puṇyam anāmṛṣṭaṃ raveḥ karaiḥ. kṣuttṛṭśītoṣṇadoṣaiś ca varjitaṃ śokanāśanam.

महर्षिगणसंबाधं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समन्वितम्। दुष्प्रवेशं महाराज नरैर् धर्मबहिष्कृतैः।

maharṣigaṇasaṃbādhaṃ brāhmyā lakṣmyā samanvitam. duṣpraveśaṃ mahārāja narair dharmabahiṣkṛtaiḥ.

बलिहोमार्चितं दिव्यं सुसंमृष्टानुलेपनम्। दिव्यपुष्पोपहारैश् च सर्वतो ऽभिविराजितम्।

balihomārcitaṃ divyaṃ susaṃmṛṣṭānulepanam. divyapuṣpopahāraiś ca sarvato 'bhivirājitam.

विशालैर् अग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैर् आचितं शुभैः। महद्भिस् तोयकलशैः कठिनैश् चोपशोभितम्। शरण्यं सर्वभूतानां ब्रह्मघोषनिनादितम्।

viśālair agniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍair ācitaṃ śubhaiḥ. mahadbhis toyakalaśaiḥ kaṭhinaiś copaśobhitam. śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ brahmaghoṣanināditam.

दिव्यम् आश्रयणीयं तम् आश्रमं श्रमनाशनम्। श्रिया युतम् अनिर्देश्यं देवचर्योपशोभितम्।

divyam āśrayaṇīyaṃ tam āśramaṃ śramanāśanam. śriyā yutam anirdeśyaṃ devacaryopaśobhitam.

फलमूलाशनैर् दान्तैश् चीरकृष्णाजिनाम्बरैः। सूर्यवैश्वानरसमैस् तपसा भावितात्मभिः।

phalamūlāśanair dāntaiś cīrakṛṣṇājināmbaraiḥ. sūryavaiśvānarasamais tapasā bhāvitātmabhiḥ.

महर्षिभिर् मोक्षपरैर् यतिभिर् नियतेन्द्रियैः। ब्रह्मभूतैर् महाभागैर् उपेतं ब्रह्मवादिभिः।

maharṣibhir mokṣaparair yatibhir niyatendriyaiḥ. brahmabhūtair mahābhāgair upetaṃ brahmavādibhiḥ.

सो ऽभ्यगच्छन् महातेजास् तान् ऋषीन् नियतः शुचिः। भ्रातृभिः सहितो धीमान् धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।

so 'bhyagacchan mahātejās tān ṛṣīn niyataḥ śuciḥ. bhrātṛbhiḥ sahito dhīmān dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ.

दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते दृष्ट्वा प्राप्तं युधिष्ठिरम्। अभ्यगच्छन्त सुप्रीताः सर्व एव महर्षयः। आशीर्वादान् प्रयुञ्जानाः स्वाध्यायनिरता भृशम्।

divyajñānopapannās te dṛṣṭvā prāptaṃ yudhiṣṭhiram. abhyagacchanta suprītāḥ sarva eva maharṣayaḥ. āśīrvādān prayuñjānāḥ svādhyāyaniratā bhṛśam.

प्रीतास् ते तस्य सत्कारं विधिना पावकोपमाः। उपाजह्रुश् च सलिलं पुष्पमूलफलं शुचि।

prītās te tasya satkāraṃ vidhinā pāvakopamāḥ. upājahruś ca salilaṃ puṣpamūlaphalaṃ śuci.

स तैः प्रीत्याथ सत्कारम् उपनीतं महर्षिभिः। प्रयतः प्रतिगृह्याथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।

sa taiḥ prītyātha satkāram upanītaṃ maharṣibhiḥ. prayataḥ pratigṛhyātha dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ.

तं शक्रसदनप्रख्यं दिव्यगन्धं मनोरमम्। प्रीतः स्वर्गोपमं पुण्यं पाण्डवः सह कृष्णया।

taṃ śakrasadanaprakhyaṃ divyagandhaṃ manoramam. prītaḥ svargopamaṃ puṇyaṃ pāṇḍavaḥ saha kṛṣṇayā.

विवेश शोभया युक्तं भ्रातृभिश् च सहानघ। ब्राह्मणैर् वेदवेदाङ्गपारगैश् च सहाच्युतः।

viveśa śobhayā yuktaṃ bhrātṛbhiś ca sahānagha. brāhmaṇair vedavedāṅgapāragaiś ca sahācyutaḥ.

तत्रापश्यत् स धर्मात्मा देवदेवर्षिपूजितम्। नरनारायणस्थानं भागीरथ्योपशोभितम्। पश्यन्तस् ते नरव्याघ्रा रेमिरे तत्र पाण्डवाः।

tatrāpaśyat sa dharmātmā devadevarṣipūjitam. naranārāyaṇasthānaṃ bhāgīrathyopaśobhitam. paśyantas te naravyāghrā remire tatra pāṇḍavāḥ.

मधुस्रवफलां दिव्यां महर्षिगणसेविताम्। ताम् उपेत्य महात्मानस् ते ऽवसन् ब्राह्मणैः सह। मुदा युक्ता महात्मानो रेमिरे तत्र ते तदा।

madhusravaphalāṃ divyāṃ maharṣigaṇasevitām. tām upetya mahātmānas te 'vasan brāhmaṇaiḥ saha. mudā yuktā mahātmāno remire tatra te tadā.

आलोकयन्तो मैनाकं नानाद्विजगणायुतम्। हिरण्यशिखरं चैव तच् च बिन्दुसरः शिवम्।

ālokayanto mainākaṃ nānādvijagaṇāyutam. hiraṇyaśikharaṃ caiva tac ca bindusaraḥ śivam.

भागीरथीं सुतीर्थां च शीतामलजलां शिवाम्। प्राप्य पुण्यां देवनदीं विशालां बदरीं तथा। मणिप्रवालप्रस्तारां पादपैर् उपशोभिताम्।

bhāgīrathīṃ sutīrthāṃ ca śītāmalajalāṃ śivām. prāpya puṇyāṃ devanadīṃ viśālāṃ badarīṃ tathā. maṇipravālaprastārāṃ pādapair upaśobhitām.

दिव्यपुष्पसमाकीर्णां मनसः प्रीतिवर्धनीम्। वीक्षमाणा महात्मानो विजह्रुस् तत्र पाण्डवाः। तस्मिन् देवर्षिचरिते देशे परमदुर्गमे। भागीरथीपुण्यजले तर्पयां चक्रिरे तदा। देवान् ऋषींश् च कौन्तेयाः परमं शौचम् आस्थिताः।

divyapuṣpasamākīrṇāṃ manasaḥ prītivardhanīm. vīkṣamāṇā mahātmāno vijahrus tatra pāṇḍavāḥ. tasmin devarṣicarite deśe paramadurgame. bhāgīrathīpuṇyajale tarpayāṃ cakrire tadā. devān ṛṣīṃś ca kaunteyāḥ paramaṃ śaucam āsthitāḥ.

तत्र देवान् पितॄंश् चैव तर्पयन्तः पुनः पुनः। ब्राह्मणैः सहिता वीरा न्यवसन् पुरुषर्षभाः।

tatra devān pitṝṃś caiva tarpayantaḥ punaḥ punaḥ. brāhmaṇaiḥ sahitā vīrā nyavasan puruṣarṣabhāḥ.

कृष्णायास् तत्र पश्यन्तः क्रीडितान्य् अमरप्रभाः। विचित्राणि नरव्याघ्रा रेमिरे तत्र पाण्डवाः।

kṛṣṇāyās tatra paśyantaḥ krīḍitāny amaraprabhāḥ. vicitrāṇi naravyāghrā remire tatra pāṇḍavāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...