महाभारत 3.126 (श्लोक 1)

महाभारत

←वन पर्व→

←अध्याय 126→

[mh-3-126] • 43 श्लोकाः

युधिष्ठिर उवाच। मान्धाता राजशार्दूलस् त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। कथं जातो महाब्रह्मन् यौवनाश्वो नृपोत्तमः। कथं चैतां परां काष्ठां प्राप्तवान् अमितद्युतिः।

yudhiṣṭhira uvāca. māndhātā rājaśārdūlas triṣu lokeṣu viśrutaḥ. kathaṃ jāto mahābrahman yauvanāśvo nṛpottamaḥ. kathaṃ caitāṃ parāṃ kāṣṭhāṃ prāptavān amitadyutiḥ.

यस्य लोकास् त्रयो वश्या विष्णोर् इव महात्मनः। एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं चरितं तस्य धीमतः। सत्यकीर्तेर् हि मान्धातुः कथ्यमानं त्वयानघ।

yasya lokās trayo vaśyā viṣṇor iva mahātmanaḥ. etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ caritaṃ tasya dhīmataḥ. satyakīrter hi māndhātuḥ kathyamānaṃ tvayānagha.

यथा मान्धातृशब्दश् च तस्य शक्रसमद्युतेः। जन्म चाप्रतिवीर्यस्य कुशलो ह्य् असि भाषितुम्।

yathā māndhātṛśabdaś ca tasya śakrasamadyuteḥ. janma cāprativīryasya kuśalo hy asi bhāṣitum.

लोमश उवाच। शृणुष्वावहितो राजन् राज्ञस् तस्य महात्मनः। यथा चासौ समभवच् चरितं तस्य धीमतः। यथा मान्धातृशब्दो वै लोकेषु परिगीयते।

lomaśa uvāca. śṛṇuṣvāvahito rājan rājñas tasya mahātmanaḥ. yathā cāsau samabhavac caritaṃ tasya dhīmataḥ. yathā māndhātṛśabdo vai lokeṣu parigīyate.

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो युवनाश्वो महीपतिः। सो ऽयजत् पृथिवीपाल क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः।

ikṣvākuvaṃśaprabhavo yuvanāśvo mahīpatiḥ. so 'yajat pṛthivīpāla kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ.

अश्वमेधसहस्रं च प्राप्य धर्मभृतां वरः। अन्यैश् च क्रतुभिर् मुख्यैर् विविधैर् आप्तदक्षिणैः।

aśvamedhasahasraṃ ca prāpya dharmabhṛtāṃ varaḥ. anyaiś ca kratubhir mukhyair vividhair āptadakṣiṇaiḥ.

अनपत्यस् तु राजर्षिः स महात्मा दृढव्रतः। मन्त्रिष्व् आधाय तद् राज्यं वननित्यो बभूव ह।

anapatyas tu rājarṣiḥ sa mahātmā dṛḍhavrataḥ. mantriṣv ādhāya tad rājyaṃ vananityo babhūva ha.

शास्त्रदृष्टेन विधिना संयोज्यात्मानम् आत्मना। स कदा चिन् नृपो राजन्न् उपवासेन दुःखितः। पिपासाशुष्कहृदयः प्रविवेशाश्रमं भृगोः।

śāstradṛṣṭena vidhinā saṃyojyātmānam ātmanā. sa kadā cin nṛpo rājann upavāsena duḥkhitaḥ. pipāsāśuṣkahṛdayaḥ praviveśāśramaṃ bhṛgoḥ.

ताम् एव रात्रिं राजेन्द्र महात्मा भृगुनन्दनः। इष्टिं चकार सौद्युम्नेर् महर्षिः पुत्रकारणात्।

tām eva rātriṃ rājendra mahātmā bhṛgunandanaḥ. iṣṭiṃ cakāra saudyumner maharṣiḥ putrakāraṇāt.

संभृतो मन्त्रपूतेन वारिणा कलशो महान्। तत्रातिष्ठत राजेन्द्र पूर्वम् एव समाहितः। यत् प्राश्य प्रसवेत् तस्य पत्नी शक्रसमं सुतम्। तद् वारि विधिवद् राजन् यस्मिन्न् आसीत् सुसंस्कृतम्।

saṃbhṛto mantrapūtena vāriṇā kalaśo mahān. tatrātiṣṭhata rājendra pūrvam eva samāhitaḥ. yat prāśya prasavet tasya patnī śakrasamaṃ sutam. tad vāri vidhivad rājan yasminn āsīt susaṃskṛtam.

तं न्यस्य वेद्यां कलशं सुषुपुस् ते महर्षयः। रात्रिजागरणश्रान्ताः सौद्युम्निः समतीत्य तान्।

taṃ nyasya vedyāṃ kalaśaṃ suṣupus te maharṣayaḥ. rātrijāgaraṇaśrāntāḥ saudyumniḥ samatītya tān.

शुष्ककण्ठः पिपासार्तः पाणीयार्थी भृशं नृपः। तं प्रविश्याश्रमं श्रान्तः पाणीयं सो ऽभ्ययाचत।

śuṣkakaṇṭhaḥ pipāsārtaḥ pāṇīyārthī bhṛśaṃ nṛpaḥ. taṃ praviśyāśramaṃ śrāntaḥ pāṇīyaṃ so 'bhyayācata.

तस्य श्रान्तस्य शुष्केण कण्ठेन क्रोशतस् तदा। नाश्रौषीत् कश् चन तदा शकुनेर् इव वाशितम्।

tasya śrāntasya śuṣkeṇa kaṇṭhena krośatas tadā. nāśrauṣīt kaś cana tadā śakuner iva vāśitam.

ततस् तं कलशं दृष्ट्वा जलपूर्णं स पार्थिवः। अभ्यद्रवत वेगेन पीत्वा चाम्भो व्यवासृजत्।

tatas taṃ kalaśaṃ dṛṣṭvā jalapūrṇaṃ sa pārthivaḥ. abhyadravata vegena pītvā cāmbho vyavāsṛjat.

स पीत्वा शीतलं तोयं पिपासार्तो महीपतिः। निर्वाणम् अगमद् धीमान् सुसुखी चाभवत् तदा।

sa pītvā śītalaṃ toyaṃ pipāsārto mahīpatiḥ. nirvāṇam agamad dhīmān susukhī cābhavat tadā.

ततस् ते प्रत्यबुध्यन्त ऋषयः सनराधिपाः। निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते।

tatas te pratyabudhyanta ṛṣayaḥ sanarādhipāḥ. nistoyaṃ taṃ ca kalaśaṃ dadṛśuḥ sarva eva te.

कस्य कर्मेदम् इति च पर्यपृच्छन् समागताः। युवनाश्वो मयेत्य् एव सत्यं समभिपद्यत।

kasya karmedam iti ca paryapṛcchan samāgatāḥ. yuvanāśvo mayety eva satyaṃ samabhipadyata.

न युक्तम् इति तं प्राह भगवान् भार्गवस् तदा। सुतार्थं स्थापिता ह्य् आपस् तपसा चैव संभृताः।

na yuktam iti taṃ prāha bhagavān bhārgavas tadā. sutārthaṃ sthāpitā hy āpas tapasā caiva saṃbhṛtāḥ.

मया ह्य् अत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम्। पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम।

mayā hy atrāhitaṃ brahma tapa āsthāya dāruṇam. putrārthaṃ tava rājarṣe mahābalaparākrama.

महाबलो महावीर्यस् तपोबलसमन्वितः। यः शक्रम् अपि वीर्येण गमयेद् यमसादनम्।

mahābalo mahāvīryas tapobalasamanvitaḥ. yaḥ śakram api vīryeṇa gamayed yamasādanam.

अनेन विधिना राजन् मयैतद् उपपादितम्। अब्भक्षणं त्वया राजन्न् अयुक्तं कृतम् अद्य वै।

anena vidhinā rājan mayaitad upapāditam. abbhakṣaṇaṃ tvayā rājann ayuktaṃ kṛtam adya vai.

न त्व् अद्य शक्यम् अस्माभिर् एतत् कर्तुम् अतो ऽन्यथा। नूनं दैवकृतं ह्य् एतद् यद् एवं कृतवान् असि।

na tv adya śakyam asmābhir etat kartum ato 'nyathā. nūnaṃ daivakṛtaṃ hy etad yad evaṃ kṛtavān asi.

पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः। आपस् त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः। ताभ्यस् त्वम् आत्मना पुत्रम् एवंवीर्यं जनिष्यसि।

pipāsitena yāḥ pītā vidhimantrapuraskṛtāḥ. āpas tvayā mahārāja mattapovīryasaṃbhṛtāḥ. tābhyas tvam ātmanā putram evaṃvīryaṃ janiṣyasi.

विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम्। यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान्। गर्भधारणजं वापि न खेदं समवाप्स्यसि। इति श्रुत्वा वचस् तस्य राजा त्व् इति तथाब्रवीत्। न च प्राणैर् महाराज वियोगस् ते भविष्यति।

vidhāsyāmo vayaṃ tatra taveṣṭiṃ paramādbhutām. yathā śakrasamaṃ putraṃ janayiṣyasi vīryavān. garbhadhāraṇajaṃ vāpi na khedaṃ samavāpsyasi. iti śrutvā vacas tasya rājā tv iti tathābravīt. na ca prāṇair mahārāja viyogas te bhaviṣyati.

ततो वर्षशते पूर्णे तस्य राज्ञो महात्मनः। वामं पार्श्वं विनिर्भिद्य सुतः सूर्य इवापरः।

tato varṣaśate pūrṇe tasya rājño mahātmanaḥ. vāmaṃ pārśvaṃ vinirbhidya sutaḥ sūrya ivāparaḥ.

निश्चक्राम महातेजा न च तं मृत्युर् आविशत्। युवनाश्वं नरपतिं तद् अद्भुतम् इवाभवत्।

niścakrāma mahātejā na ca taṃ mṛtyur āviśat. yuvanāśvaṃ narapatiṃ tad adbhutam ivābhavat.

ततः शक्रो महातेजास् तं दिदृक्षुर् उपागमत्। ततो देवा महेन्द्रं तम् अपृच्छन् धास्यतीति किम्। प्रदेशिनीं ततो ऽस्यास्ये शक्रः समभिसंदधे।

tataḥ śakro mahātejās taṃ didṛkṣur upāgamat. tato devā mahendraṃ tam apṛcchan dhāsyatīti kim. pradeśinīṃ tato 'syāsye śakraḥ samabhisaṃdadhe.

माम् अयं धास्यतीत्य् एवं परिभाष्टः स वज्रिणा। मान्धातेति च नामास्य चक्रुः सेन्द्रा दिवौकसः।

mām ayaṃ dhāsyatīty evaṃ paribhāṣṭaḥ sa vajriṇā. māndhāteti ca nāmāsya cakruḥ sendrā divaukasaḥ.

प्रदेशिनीं शक्रदत्ताम् आस्वाद्य स शिशुस् तदा। अवर्धत महीपाल किष्कूणां च त्रयोदश।

pradeśinīṃ śakradattām āsvādya sa śiśus tadā. avardhata mahīpāla kiṣkūṇāṃ ca trayodaśa.

वेदास् तं सधनुर्वेदा दिव्यान्य् अस्त्राणि चेश्वरम्। उपतस्थुर् महाराज ध्यातमात्राणि सर्वशः।

vedās taṃ sadhanurvedā divyāny astrāṇi ceśvaram. upatasthur mahārāja dhyātamātrāṇi sarvaśaḥ.

धनुर् आजगवं नाम शराः शृङ्गोद्भवाश् च ये। अभेद्यं कवचं चैव सद्यस् तम् उपसंश्रयन्।

dhanur ājagavaṃ nāma śarāḥ śṛṅgodbhavāś ca ye. abhedyaṃ kavacaṃ caiva sadyas tam upasaṃśrayan.

सो ऽभिषिक्तो मघवता स्वयं शक्रेण भारत। धर्मेण व्यजयल् लोकांस् त्रीन् विष्णुर् इव विक्रमैः।

so 'bhiṣikto maghavatā svayaṃ śakreṇa bhārata. dharmeṇa vyajayal lokāṃs trīn viṣṇur iva vikramaiḥ.

तस्याप्रतिहतं चक्रं प्रावर्तत महात्मनः। रत्नानि चैव राजर्षिं स्वयम् एवोपतस्थिरे।

tasyāpratihataṃ cakraṃ prāvartata mahātmanaḥ. ratnāni caiva rājarṣiṃ svayam evopatasthire.

तस्येयं वसुसंपूर्णा वसुधा वसुधाधिप। तेनेष्टं विविधैर् यज्ञैर् बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः।

tasyeyaṃ vasusaṃpūrṇā vasudhā vasudhādhipa. teneṣṭaṃ vividhair yajñair bahubhiḥ svāptadakṣiṇaiḥ.

चितचैत्यो महातेजा धर्मं प्राप्य च पुष्कलम्। शक्रस्यार्धासनं राजंल् लब्धवान् अमितद्युतिः।

citacaityo mahātejā dharmaṃ prāpya ca puṣkalam. śakrasyārdhāsanaṃ rājaṃl labdhavān amitadyutiḥ.

एकाह्ना पृथिवी तेन धर्मनित्येन धीमता। निर्जिता शासनाद् एव सरत्नाकरपत्तना।

ekāhnā pṛthivī tena dharmanityena dhīmatā. nirjitā śāsanād eva saratnākarapattanā.

तस्य चित्यैर् महाराज क्रतूनां दक्षिणावताम्। चतुरन्ता मही व्याप्ता नासीत् किं चिद् अनावृतम्।

tasya cityair mahārāja kratūnāṃ dakṣiṇāvatām. caturantā mahī vyāptā nāsīt kiṃ cid anāvṛtam.

तेन पद्मसहस्राणि गवां दश महात्मना। ब्राह्मणेभ्यो महाराज दत्तानीति प्रचक्षते।

tena padmasahasrāṇi gavāṃ daśa mahātmanā. brāhmaṇebhyo mahārāja dattānīti pracakṣate.

तेन द्वादशवार्षिक्याम् अनावृष्ट्यां महात्मना। वृष्टं सस्यविवृद्ध्यर्थं मिषतो वज्रपाणिनः।

tena dvādaśavārṣikyām anāvṛṣṭyāṃ mahātmanā. vṛṣṭaṃ sasyavivṛddhyarthaṃ miṣato vajrapāṇinaḥ.

तेन सोमकुलोत्पन्नो गान्धाराधिपतिर् महान्। गर्जन्न् इव महामेघः प्रमथ्य निहतः शरैः।

tena somakulotpanno gāndhārādhipatir mahān. garjann iva mahāmeghaḥ pramathya nihataḥ śaraiḥ.

प्रजाश् चतुर्विधास् तेन जिता राजन् महात्मना। तेनात्मतपसा लोकाः स्थापिताश् चापि तेजसा।

prajāś caturvidhās tena jitā rājan mahātmanā. tenātmatapasā lokāḥ sthāpitāś cāpi tejasā.

तस्यैतद् देवयजनं स्थानम् आदित्यवर्चसः। पश्य पुण्यतमे देशे कुरुक्षेत्रस्य मध्यतः। तथा त्वम् अपि राजेन्द्र मान्धातेव महीपतिः। धर्मं कृत्वा महीं रक्षन् स्वर्गलोकम् अवाप्स्यसि।

tasyaitad devayajanaṃ sthānam ādityavarcasaḥ. paśya puṇyatame deśe kurukṣetrasya madhyataḥ. tathā tvam api rājendra māndhāteva mahīpatiḥ. dharmaṃ kṛtvā mahīṃ rakṣan svargalokam avāpsyasi.

एतत् ते सर्वम् आख्यातं मान्धातुश् चरितं महत्। जन्म चाग्र्यं महीपाल यन् मां त्वं परिपृच्छसि। वैशंपायन उवाच। एवम् उक्तः स कौन्तेयो लोमशेन महर्षिणा। पप्रच्छानन्तरं भूयः सोमकं प्रति भारत।

etat te sarvam ākhyātaṃ māndhātuś caritaṃ mahat. janma cāgryaṃ mahīpāla yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi. vaiśaṃpāyana uvāca. evam uktaḥ sa kaunteyo lomaśena maharṣiṇā. papracchānantaraṃ bhūyaḥ somakaṃ prati bhārata.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents