रामायण 6.98 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 98→

[rm-6-98] • 26 श्लोकाः

रावणं निहतं श्रुत्वा राघवेण महात्मना। अन्तःपुराद् विनिष्पेतू राक्षस्यः शोककर्शिताः।

rāvaṇaṃ nihataṃ śrutvā rāghaveṇa mahātmanā. antaḥpurād viniṣpetū rākṣasyaḥ śokakarśitāḥ.

वार्यमाणाः सुबहुशो वृष्टन्त्यः क्षितिपांसुषु। विमुक्तकेश्यो दुःखार्ता गावो वत्सहता यथा।

vāryamāṇāḥ subahuśo vṛṣṭantyaḥ kṣitipāṃsuṣu. vimuktakeśyo duḥkhārtā gāvo vatsahatā yathā.

उत्तरेण विनिष्क्रम्य द्वारेण सह राक्षसैः। प्रविश्यायोधनं घोरं विचिन्वन्त्यो हतं पतिम्।

uttareṇa viniṣkramya dvāreṇa saha rākṣasaiḥ. praviśyāyodhanaṃ ghoraṃ vicinvantyo hataṃ patim.

आर्यपुत्रेति वादिन्यो हा नाथेति च सर्वशः। परिपेतुः कबन्धाङ्कां महीं शोणितकर्दमाम्।

āryaputreti vādinyo hā nātheti ca sarvaśaḥ. paripetuḥ kabandhāṅkāṃ mahīṃ śoṇitakardamām.

ता बाष्पपरिपूर्णाक्ष्यो भर्तृशोकपराजिताः। करेण्व इव नर्दन्त्यो विनेदुर् हतयूथपाः।

tā bāṣpaparipūrṇākṣyo bhartṛśokaparājitāḥ. kareṇva iva nardantyo vinedur hatayūthapāḥ.

ददृशुस् ता महाकायं महावीर्यं महाद्युतिम्। रावणं निहतं भूमौ नीलाञ्जनचयोपमम्।

dadṛśus tā mahākāyaṃ mahāvīryaṃ mahādyutim. rāvaṇaṃ nihataṃ bhūmau nīlāñjanacayopamam.

ताः पतिं सहसा दृष्ट्वा शयानं रणपांसुषु। निपेतुस् तस्य गात्रेषु छिन्ना वनलता इव।

tāḥ patiṃ sahasā dṛṣṭvā śayānaṃ raṇapāṃsuṣu. nipetus tasya gātreṣu chinnā vanalatā iva.

बहुमानात् परिष्वज्य का चिद् एनं रुरोद ह। चरणौ का चिद् आलिङ्ग्य का चित् कण्ठे ऽवलम्ब्य च।

bahumānāt pariṣvajya kā cid enaṃ ruroda ha. caraṇau kā cid āliṅgya kā cit kaṇṭhe 'valambya ca.

उद्धृत्य च भुजौ का चिद् भूमौ स्म परिवर्तते। हतस्य वदनं दृष्ट्वा का चिन् मोहम् उपागमत्।

uddhṛtya ca bhujau kā cid bhūmau sma parivartate. hatasya vadanaṃ dṛṣṭvā kā cin moham upāgamat.

का चिद् अङ्के शिरः कृत्वा रुरोद मुखम् ईक्षती। स्नापयन्ती मुखं बाष्पैस् तुषारैर् इव पङ्कजम्।

kā cid aṅke śiraḥ kṛtvā ruroda mukham īkṣatī. snāpayantī mukhaṃ bāṣpais tuṣārair iva paṅkajam.

एवम् आर्ताः पतिं दृष्ट्वा रावणं निहतं भुवि। चुक्रुशुर् बहुधा शोकाद् भूयस् ताः पर्यदेवयन्।

evam ārtāḥ patiṃ dṛṣṭvā rāvaṇaṃ nihataṃ bhuvi. cukruśur bahudhā śokād bhūyas tāḥ paryadevayan.

येन वित्रासितः शक्रो येन वित्रासितो यमः। येन वैश्रवणो राजा पुष्पकेण वियोजितः।

yena vitrāsitaḥ śakro yena vitrāsito yamaḥ. yena vaiśravaṇo rājā puṣpakeṇa viyojitaḥ.

गन्धर्वाणाम् ऋषीणां च सुराणां च महात्मनाम्। भयं येन महद् दत्तं सो ऽयं शेते रणे हतः।

gandharvāṇām ṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām. bhayaṃ yena mahad dattaṃ so 'yaṃ śete raṇe hataḥ.

असुरेभ्यः सुरेभ्यो वा पन्नगेभ्यो ऽपि वा तथा। न भयं यो विजानाति तस्येदं मानुषाद् भयम्।

asurebhyaḥ surebhyo vā pannagebhyo 'pi vā tathā. na bhayaṃ yo vijānāti tasyedaṃ mānuṣād bhayam.

अवध्यो देवतानां यस् तथा दानवरक्षसाम्। हतः सो ऽयं रणे शेते मानुषेण पदातिना।

avadhyo devatānāṃ yas tathā dānavarakṣasām. hataḥ so 'yaṃ raṇe śete mānuṣeṇa padātinā.

यो न शक्यः सुरैर् हन्तुं न यक्षैर् नासुरैस् तथा। सो ऽयं कश् चिद् इवासत्त्वो मृत्युं मर्त्येन लम्भितः।

yo na śakyaḥ surair hantuṃ na yakṣair nāsurais tathā. so 'yaṃ kaś cid ivāsattvo mṛtyuṃ martyena lambhitaḥ.

एवं वदन्त्यो बहुधा रुरुदुस् तस्य ताः स्त्रियः। भूय एव च दुःखार्ता विलेपुश् च पुनः पुनः।

evaṃ vadantyo bahudhā rurudus tasya tāḥ striyaḥ. bhūya eva ca duḥkhārtā vilepuś ca punaḥ punaḥ.

अशृण्वता तु सुहृदां सततं हितवादिनाम्। एताः समम् इदानीं ते वयम् आत्मा च पातिताः।

aśṛṇvatā tu suhṛdāṃ satataṃ hitavādinām. etāḥ samam idānīṃ te vayam ātmā ca pātitāḥ.

ब्रुवाणो ऽपि हितं वाक्यम् इष्टो भ्राता विभीषणः। धृष्टं परुषितो मोहात् त्वयात्मवधकाङ्क्षिणा।

bruvāṇo 'pi hitaṃ vākyam iṣṭo bhrātā vibhīṣaṇaḥ. dhṛṣṭaṃ paruṣito mohāt tvayātmavadhakāṅkṣiṇā.

यदि निर्यातिता ते स्यात् सीता रामाय मैथिली। न नः स्याद् व्यसनं घोरम् इदं मूलहरं महत्।

yadi niryātitā te syāt sītā rāmāya maithilī. na naḥ syād vyasanaṃ ghoram idaṃ mūlaharaṃ mahat.

वृत्तकामो भवेद् भ्राता रामो मित्रकुलं भवेत्। वयं चाविधवाः सर्वाः सकामा न च शत्रवः।

vṛttakāmo bhaved bhrātā rāmo mitrakulaṃ bhavet. vayaṃ cāvidhavāḥ sarvāḥ sakāmā na ca śatravaḥ.

त्वया पुनर् नृशंसेन सीतां संरुन्धता बलात्। राक्षसा वयम् आत्मा च त्रयं तुलं निपातितम्।

tvayā punar nṛśaṃsena sītāṃ saṃrundhatā balāt. rākṣasā vayam ātmā ca trayaṃ tulaṃ nipātitam.

न कामकारः कामं वा तव राक्षसपुंगव। दैवं चेष्टयते सर्वं हतं दैवेन हन्यते।

na kāmakāraḥ kāmaṃ vā tava rākṣasapuṃgava. daivaṃ ceṣṭayate sarvaṃ hataṃ daivena hanyate.

वानराणां विनाशो ऽयं राक्षसानां च ते रणे। तव चैव महाबाहो दैवयोगाद् उपागतः।

vānarāṇāṃ vināśo 'yaṃ rākṣasānāṃ ca te raṇe. tava caiva mahābāho daivayogād upāgataḥ.

नैवार्थेन न कामेन विक्रमेण न चाज्ञया। शक्या दैवगतिर् लोके निवर्तयितुम् उद्यता।

naivārthena na kāmena vikrameṇa na cājñayā. śakyā daivagatir loke nivartayitum udyatā.

विलेपुर् एवं दीनास् ता राक्षसाधिपयोषितः। कुरर्य इव दुःखार्ता बाष्पपर्याकुलेक्षणाः।

vilepur evaṃ dīnās tā rākṣasādhipayoṣitaḥ. kurarya iva duḥkhārtā bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...