रामायण 6.97 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 97→

[rm-6-97] • 33 श्लोकाः

अथ संस्मारयाम् आस राघवं मातलिस् तदा। अजानन्न् इव किं वीर त्वम् एनम् अनुवर्तसे।

atha saṃsmārayām āsa rāghavaṃ mātalis tadā. ajānann iva kiṃ vīra tvam enam anuvartase.

विसृजास्मै वधाय त्वम् अस्त्रं पैतामहं प्रभो। विनाशकालः कथितो यः सुरैः सो ऽद्य वर्तते।

visṛjāsmai vadhāya tvam astraṃ paitāmahaṃ prabho. vināśakālaḥ kathito yaḥ suraiḥ so 'dya vartate.

ततः संस्मारितो रामस् तेन वाक्येन मातलेः। जग्राह स शरं दीप्तं निश्वसन्तम् इवोरगम्।

tataḥ saṃsmārito rāmas tena vākyena mātaleḥ. jagrāha sa śaraṃ dīptaṃ niśvasantam ivoragam.

यम् अस्मै प्रथमं प्रादाद् अगस्त्यो भगवान् ऋषिः। ब्रह्मदत्तं महद् बाणम् अमोघं युधि वीर्यवान्।

yam asmai prathamaṃ prādād agastyo bhagavān ṛṣiḥ. brahmadattaṃ mahad bāṇam amoghaṃ yudhi vīryavān.

ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वम् इन्द्रार्थम् अमितौजसा। दत्तं सुरपतेः पूर्वं त्रिलोकजयकाङ्क्षिणः।

brahmaṇā nirmitaṃ pūrvam indrārtham amitaujasā. dattaṃ surapateḥ pūrvaṃ trilokajayakāṅkṣiṇaḥ.

यस्य वाजेषु पवनः फले पावकभास्करौ। शरीरम् आकाशमयं गौरवे मेरुमन्दरौ।

yasya vājeṣu pavanaḥ phale pāvakabhāskarau. śarīram ākāśamayaṃ gaurave merumandarau.

जाज्वल्यमानं वपुषा सुपुङ्खं हेमभूषितम्। तेजसा सर्वभूतानां कृतं भास्करवर्चसं।

jājvalyamānaṃ vapuṣā supuṅkhaṃ hemabhūṣitam. tejasā sarvabhūtānāṃ kṛtaṃ bhāskaravarcasaṃ.

सधूमम् इव कालाग्निं दीप्तम् आशीविषं यथा। रथनागाश्ववृन्दानां भेदनं क्षिप्रकारिणम्।

sadhūmam iva kālāgniṃ dīptam āśīviṣaṃ yathā. rathanāgāśvavṛndānāṃ bhedanaṃ kṣiprakāriṇam.

द्वाराणां परिघाणां च गिरीणाम् अपि भेदनम्। नानारुधिरसिक्ताङ्गं मेदोदिग्धं सुदारुणम्।

dvārāṇāṃ parighāṇāṃ ca girīṇām api bhedanam. nānārudhirasiktāṅgaṃ medodigdhaṃ sudāruṇam.

वज्रसारं महानादं नानासमितिदारुणम्। सर्ववित्रासनं भीमं श्वसन्तम् इव पन्नगम्।

vajrasāraṃ mahānādaṃ nānāsamitidāruṇam. sarvavitrāsanaṃ bhīmaṃ śvasantam iva pannagam.

कङ्कगृध्रबलानां च गोमायुगणरक्षसाम्। नित्यं भक्षप्रदं युद्धे यमरूपं भयावहम्।

kaṅkagṛdhrabalānāṃ ca gomāyugaṇarakṣasām. nityaṃ bhakṣapradaṃ yuddhe yamarūpaṃ bhayāvaham.

नन्दनं वानरेन्द्राणां रक्षसाम् अवसादनम्। वाजितं विविधैर् वाजैश् चारुचित्रैर् गरुत्मतः।

nandanaṃ vānarendrāṇāṃ rakṣasām avasādanam. vājitaṃ vividhair vājaiś cārucitrair garutmataḥ.

तम् उत्तमेषुं लोकानाम् इक्ष्वाकुभयनाशनम्। द्विषतां कीर्तिहरणं प्रहर्षकरम् आत्मनः।

tam uttameṣuṃ lokānām ikṣvākubhayanāśanam. dviṣatāṃ kīrtiharaṇaṃ praharṣakaram ātmanaḥ.

अभिमन्त्र्य ततो रामस् तं महेषुं महाबलः। वेदप्रोक्तेन विधिना संदधे कार्मुके बली।

abhimantrya tato rāmas taṃ maheṣuṃ mahābalaḥ. vedaproktena vidhinā saṃdadhe kārmuke balī.

स रावणाय संक्रुद्धो भृशम् आयम्य कार्मुकम्। चिक्षेप परम् आयत्तस् तं शरं मर्मघातिनम्।

sa rāvaṇāya saṃkruddho bhṛśam āyamya kārmukam. cikṣepa param āyattas taṃ śaraṃ marmaghātinam.

स वज्र इव दुर्धर्षो वज्रबाहुविसर्जितः। कृतान्त इव चावार्यो न्यपतद् रावणोरसि।

sa vajra iva durdharṣo vajrabāhuvisarjitaḥ. kṛtānta iva cāvāryo nyapatad rāvaṇorasi.

स विसृष्टो महावेगः शरीरान्तकरः शरः। बिभेद हृदयं तस्य रावणस्य दुरात्मनः।

sa visṛṣṭo mahāvegaḥ śarīrāntakaraḥ śaraḥ. bibheda hṛdayaṃ tasya rāvaṇasya durātmanaḥ.

रुधिराक्तः स वेगेन जीवितान्तकरः शरः। रावणस्य हरन् प्राणान् विवेश धरणीतलम्।

rudhirāktaḥ sa vegena jīvitāntakaraḥ śaraḥ. rāvaṇasya haran prāṇān viveśa dharaṇītalam.

स शरो रावणं हत्वा रुधिरार्द्रकृतच्छविः। कृतकर्मा निभृतवत् स्वतूणीं पुनर् आविशत्।

sa śaro rāvaṇaṃ hatvā rudhirārdrakṛtacchaviḥ. kṛtakarmā nibhṛtavat svatūṇīṃ punar āviśat.

तस्य हस्ताद् धतस्याशु कार्मुकं तत् ससायकम्। निपपात सह प्राणैर् भ्रश्यमानस्य जीवितात्।

tasya hastād dhatasyāśu kārmukaṃ tat sasāyakam. nipapāta saha prāṇair bhraśyamānasya jīvitāt.

गतासुर् भीमवेगस् तु नैरृतेन्द्रो महाद्युतिः। पपात स्यन्दनाद् भूमौ वृत्रो वज्रहतो यथा।

gatāsur bhīmavegas tu nairṛtendro mahādyutiḥ. papāta syandanād bhūmau vṛtro vajrahato yathā.

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ हतशेषा निशाचराः। हतनाथा भयत्रस्ताः सर्वतः संप्रदुद्रुवुः।

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau hataśeṣā niśācarāḥ. hatanāthā bhayatrastāḥ sarvataḥ saṃpradudruvuḥ.

नर्दन्तश् चाभिपेतुस् तान् वानरा द्रुमयोधिनः। दशग्रीववधं दृष्ट्वा विजयं राघवस्य च।

nardantaś cābhipetus tān vānarā drumayodhinaḥ. daśagrīvavadhaṃ dṛṣṭvā vijayaṃ rāghavasya ca.

अर्दिता वानरैर् हृष्टैर् लङ्काम् अभ्यपतन् भयात्। हताश्रयत्वात् करुणैर् बाष्पप्रस्रवणैर् मुखैः।

arditā vānarair hṛṣṭair laṅkām abhyapatan bhayāt. hatāśrayatvāt karuṇair bāṣpaprasravaṇair mukhaiḥ.

ततो विनेदुः संहृष्टा वानरा जितकाशिनः। वदन्तो राघवजयं रावणस्य च तं वधम्।

tato vineduḥ saṃhṛṣṭā vānarā jitakāśinaḥ. vadanto rāghavajayaṃ rāvaṇasya ca taṃ vadham.

अथान्तरिक्षे व्यनदत् सौम्यस् त्रिदशदुन्दुभिः। दिव्यगन्धवहस् तत्र मारुतः सुसुखो ववौ।

athāntarikṣe vyanadat saumyas tridaśadundubhiḥ. divyagandhavahas tatra mārutaḥ susukho vavau.

निपपातान्तरिक्षाच् च पुष्पवृष्टिस् तदा भुवि। किरन्ती राघवरथं दुरवापा मनोहराः।

nipapātāntarikṣāc ca puṣpavṛṣṭis tadā bhuvi. kirantī rāghavarathaṃ duravāpā manoharāḥ.

राघवस्तवसंयुक्ता गगने च विशुश्रुवे। साधु साध्व् इति वाग् अग्र्या देवतानां महात्मनाम्।

rāghavastavasaṃyuktā gagane ca viśuśruve. sādhu sādhv iti vāg agryā devatānāṃ mahātmanām.

आविवेश महान् हर्षो देवानां चारणैः सह। रावणे निहते रौद्रे सर्वलोकभयंकरे।

āviveśa mahān harṣo devānāṃ cāraṇaiḥ saha. rāvaṇe nihate raudre sarvalokabhayaṃkare.

ततः सकामं सुग्रीवम् अङ्गदं च महाबलम्। चकार राघवः प्रीतो हत्वा राक्षसपुंगवम्।

tataḥ sakāmaṃ sugrīvam aṅgadaṃ ca mahābalam. cakāra rāghavaḥ prīto hatvā rākṣasapuṃgavam.

ततः प्रजग्मुः प्रशमं मरुद्गणा दिशः प्रसेदुर् विमलं नभो ऽभवत्। मही चकम्पे न च मारुता ववुः स्थिरप्रभश् चाप्य् अभवद् दिवाकरः।

tataḥ prajagmuḥ praśamaṃ marudgaṇā diśaḥ prasedur vimalaṃ nabho 'bhavat. mahī cakampe na ca mārutā vavuḥ sthiraprabhaś cāpy abhavad divākaraḥ.

ततस् तु सुग्रीवविभीषणादयः सुहृद्विशेषाः सहलक्ष्मणास् तदा। समेत्य हृष्टा विजयेन राघवं रणे ऽभिरामं विधिनाभ्यपूजयन्।

tatas tu sugrīvavibhīṣaṇādayaḥ suhṛdviśeṣāḥ sahalakṣmaṇās tadā. sametya hṛṣṭā vijayena rāghavaṃ raṇe 'bhirāmaṃ vidhinābhyapūjayan.

स तु निहतरिपुः स्थिरप्रतिज्ञः स्वजनबलाभिवृतो रणे रराज। रघुकुलनृपनन्दनो महौजास् त्रिदशगणैर् अभिसंवृतो यथेन्द्रः।

sa tu nihataripuḥ sthirapratijñaḥ svajanabalābhivṛto raṇe rarāja. raghukulanṛpanandano mahaujās tridaśagaṇair abhisaṃvṛto yathendraḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...